Trouw, 17 januari 1996

Zo bang en onzeker thuis, zo stoer en tof op school

LIEKE VAN DUIN

 Cynthia Voigt: 'Met het mes op tafel', vert. Nan Lenders, Lemniscaat, 120 p, fl. 26,50,  vanaf 13 jaar.

.

In dit opzicht is het actuele 'Met het mes op tafel' veel authentieker. Het is een sterke, beklemmende jeugdroman over incest, geschreven vanuit het perspectief van de ongeveer zeventienjarige Tish, die misbruikt wordt door haar stiefvader. Hier geen trage start, maar juist een flitsende. Het verhaal speelt zich op één dag af, de dag dat Tish 's ochtends aan het ontbijt een overlevingsmes op tafel legt, bedoeld tegen haar stiefvader, en daarmee een scène begint.

Wat buitengewoon goed uit de verf komt, is de leugenachtige sfeer in huis, van een vader die de verstandige volwassene speelt, intimideert, en Tish' woede op hysterische puberkuren gooit; een moeder die Oostindisch doof is en niets wíl weten; en een Tish die zich radeloos afvraagt of ze misschien écht gek is.

Indruk maken ook de geraffineerde strategieën van Tish om de incest verborgen te houden. Ze schaamt zich er zo vreselijk voor, dat ze haar imago voor op school zorgvuldig construeert en in stand houdt: zo onzeker en bang als ze thuis is, zo stoer en tof komt ze op school over. Ze wil onvoorspelbaar zijn, er elke dag anders uitzien. Maar de spiegel mijdt ze en echte vrienden heeft ze niet. Dat komt te dichtbij en is dus gevaarlijk.

Die dag escaleren de gebeurtenissen echter zo, dat Tish wel uit haar rol van wie-doet-me-wat moet vallen. Dat wordt beschreven vanuit Tish, die in de loop van de dag een vulkaan aan gevoelens te verwerken krijgt. En als ze dan eindelijk al haar moed bijelkaar geraapt heeft en gaat praten, neemt de vrouw die ze in vertrouwen neemt haar niet serieus. Nota bene een sympathieke lerares wier lijfspreuk is: 'waarheid maakt vrij'. Gelukkig vindt ze in haar wanhoop de weg naar de vader van een klasgenootje, een advocaat, die haar wel serieus neemt. Het verhaal heeft een open einde, als Tish 's avonds thuiskomt - haar verhaal veilig verzegeld bij de advocaat - waar haar de wraak van haar stiefvader wacht.

'Met het mes op tafel' overtuigt in alles, gelukkig zonder één enkel detail over hoe de incest zich afspeelt. Het gaat om de gevoelens: angst, pijn, schaamte, onzekerheid, twijfel aan jezelf, denken dat je je aanstelt, het gevoel dat je niets waard bent. Maar ook over grof en subtiel machtsmisbruik, leugens, toneelspelen, woorden verdraaien.

Het doet pijn om te lezen, maar het geeft een diep inzicht in hoe moeilijk het is om uit die gevangenis - die incest is - los te breken en aangifte te doen. Een indrukwekkend boek.