Boekrecensie

Titel: De guillotine

Auteur: S. van der Vlugt

Uitgever: Lemniscaat

Klak! Het mes valt

MARK MOORMAN

LITERAIRE jury's nemen geen genoegen meer een aantal boeken te nomineren uit de hele stapel die ze hebben doorgeploegd; de juryrapporten gaan nu ook vergezeld van bestraffende woorden richting de schrijvers en hun uitgevers. Nadat de jury van de grote Vlaamse literatuurprijs De Gouden Uil eerst had geklaagd over het feit dat ze elke vorm van epische ambitie had gemist in de boekenberg die ze hadden gelezen, was het de beurt aan de jury van de Woutertje Pieterse-prijs om flink uit te pakken: 'Het kinderboek dreigt steeds meer het terrein te worden waarop iedereen straffeloos mag beunhazen.' Veel kinderboeken zien er dan misschien wel leuk uit, maar 'bij nader inzien blijkt dit vaak een kat in de zak: de verpakking van een flinterdun ideetje of een slaapverwekkend slap verhaaltje'. Zo, die zit, en nog gefeliciteerd met uw prijs.

De afgelopen weken kwam er weer een enorme stapel kinderboeken uit en er zitten van die 'kat in de zak', de 'kip is zijn stem kwijt' en 'ik droom van enge monsters en hier zijn ze allemaal in schitterende kleuren' boeken tussen. Kinderboeken voor jonge kinderen hebben echter een groot voordeel. In de winkel heb je ze binnen twee minuten uit, dus kom je zelden voor verrassingen te staan.

Of je koopt gewoon het nieuwste prentenboek van Quentin Blake Zagazoo, een prachtig album over Joost en Bella die op een dag via de post een Zagazoo krijgen. Deze Zagazoo lijkt aanvankelijk een wolk van een baby, todat hij op een dag in een gierenjong verandert en hartverscheurend begint te krijsen. Maar daar blijft het niet bij bij Quentin Blake, bekend geworden van zijn tekeningen bij het werk van Roald Dahl, want er volgen nog een aantal transformaties, die prachtig illustreren hoe ouders telkens weer verrast kunnen worden door de vele gedaanten die hun eigen kind kan aannemen. De bizarre fantasie van de verteller Blake wordt prachtig geïllustreerd door de tekenaar Blake: zie hoe de ouders panisch achter het smerige wrattenzwijn aanrennen dat een spoor van viezigheid nalaat.

De guillotine van Simone van der Vlugt is een historische roman voor kinderen vanaf een jaar of veertien. Van der Vlugt schreef eerder over de heksenjacht (De amulet) en muiterij aan boord van een VOC-schip (Bloedgeld). Ze schuwt zware onderwerpen niet, wat ook weer blijkt uit De guillotine, dat wel eens een wat subtielere titel had mogen hebben. Nou ja, het had ook nog 'We hakken alle anti-revolutionairen hun kop eraf met een duivels werktuig' kunnen heten. De jaren van de Franse revolutie worden beschreven vanuit het perspectief van het adelijke meisje Sandrine de Billancourt, die al in het eerste hoofdstuk in een volksopstand terechtkomt. Sandrine vindt thuis weinig gehoor met haar verhalen over de onrust onder het volk en de honger in hun blik.

Elke schrijver van een historische roman zit toch met het dilemma waar hij zijn research laat. Van der Vlugt ontkomt er niet aan haar personages af en toe een lang exposé te laten afsteken: 'En intussen zitten de blaaskaken van de Nationale Vergadering in de koninklijke loge in het theater, terwijl er nog steeds mensen op straat sterven van de honger. Over gelijke rechten gesproken, bah!' Daar staat tegenover dat ze aardige details over kleding, geur en gebruiken in het verhaal verwerkt.

De Franse revolutie was een bloedbad en een revolutie die zichzelf uiteindelijk in de staart beet. Van der Vlugt laat de familie van Sandrine op vreselijke wijze omkomen en halverwege het boek wordt de gevreesde guillotine geïntroduceerd: 'Om de kinderen de aanblik van het onthoofden van hun ouders te besparen, mogen ze eerst. Sandrine kijkt niet. De kinderen huilen en roepen om hun ouders. Klak! Klak!' Van der Vlugt is geen Thea Beckman of Rutgers van der Loef, daarvoor is de guillotine iets te veel een bloeddorstig geschiedenislesje. Het boek bevat gelukkig wel een kaartje van Parijs ten tijde van de revolutie en achterin een kort verklarend nawoord, waarin onze kennis over de Jacobijnen en de Girondijnen wordt opgefrist.

© Het Parool, 27 maart 1999