NRC Handelsblad, 3 november 2000

 

`Ik stond in mijn bestaan zoals Kees de jongen'

Theo Thijssen: Kees de jongen. Salamander Klassiek Querido, 456 blz. fl.19,90

 

Martijn Meijer

 

Zanger en schrijver Rick de Leeuw droomde vroeger op zijn kostschool van een voetballoopbaan. Hij voelde zich net Kees de jongen. `Kees de jongen van Theo Thijssen is al jaren mijn lievelingsboek', schrijft Rick de Leeuw in zijn eerste roman De laatste held. `Waarschijnlijk zet ik het niet eens op mijn lijst. Nog tijd genoeg om een mooie lijst bij elkaar te lezen. Kees de jongen lees je omdat het zo'n mooi boek is, niet omdat het moet.' Het zijn de gedachten van Richard Koning, een jongen die als twaalfjarige op een jongenskostschool belandt en ervan droomt om in het eerste van Ajax te spelen.

Rick de Leeuw (1960) is zanger en tekstschrijver van de band Tröckener Kecks, die begin dit jaar zijn twaalfde cd <tk uitbracht. De Leeuw leest op het Crossing Border festival, vandaag en morgen in Amsterdam, voor uit zijn boek. Net als romanpersonage Richard Koning zat De Leeuw op een katholieke jongenskostschool, waar hij op zijn dertiende voor het eerst Kees de jongen (1923) las, van de Amsterdamse onderwijzer Theo Thijssen (1879-1943). ,,Ik las heel veel, en bijna zonder onderscheid, want lezen was vooral een manier van niet op kostschool zijn. Kees de jongen heb ik vaak herlezen. Zoals Kees in zijn bestaan stond, zo stond ik in het mijne. Kees leeft heel erg in een fantasiewereld. Ook ik had maar weinig nodig om in de fantasie te vluchten.

,,Terwijl ik op kostschool zat, keerde ik in mijn fantasie daar al terug. Dat kwam door Nummer 14, Johan Cruijff, een film die ik zag toen ik daar net zat. Het is een documentaire over Johan Cruijff die terugkeert naar Betondorp, waar hij was opgegroeid, als een gevierd midvoor van Ajax. En ik deed dat ook. Als ik de eetzaal binnenliep, dan haalde ik zeg maar de cameraploeg erbij. Ik nam een hap en dan zei ik in mezelf: het smaakt nog precies als vroeger. Dan was het helemaal geen vies eten meer, het was onderdeel van een documentaire over een jongen geworden die een dagje terugkwam op zijn oude school.

,,Dat soort fantasie&euml;n heeft Kees ook. Het is maar een gewone jongen die daar loopt, maar als je beter kijkt dan zie je dat het helemaal geen gewone jongen is. Het is Kees. Dat is de toon van Theo Thijssen, die zorgt dat we doorhebben dat Kees wel een bijzondere jongen is. En het boek is met zo'n mooi meededogen geschreven dat Kees ook een heel bijzondere jongen wordt. Alles wat hij meemaakt is de voorbode van een groots leven. In dat perspectief was ik wel geneigd mijn leven op kostschool ook te zien. Ze zien het nog niet, dacht ik, maar wacht maar, eens komt mijn tijd.'

Het indrukwekkendst in Kees de jongen is voor De Leeuw de sc&egrave;ne waarin Kees zijn pas overleden vader meent te zien lopen in het schemerdonker. ,,Ik was net elf toen mijn moeder overleed, in 1971. Anderhalf jaar later ging ik op kostschool. Daartussenin woonde ik nog een tijdje bij mijn vader en een soort stiefmoeder. Dat was een heel nare periode. Op een dag kwam mijn vader aangereden langs het parkje waar ik altijd voetbalde. Ik stond met de bal onder mijn arm en zag mijn moeder naast mijn vader in de auto zitten. Ik rende het kruispunt over, en daar zat die stiefmoeder, in de jas van mijn moeder. De seconde dat je daar achter komt zeg je tegen jezelf: hoe kan je dat nou denken. Dat mag je niet denken.

,,Precies hetzelfde staat in Kees de jongen. Als hij zijn vader tegenkomt op de gracht, na diens dood, denkt hij voor een moment dat het zijn vader is. Dat vond ik zo ontroerend. Ik weet zeker dat Thijssen dat zelf moet hebben meegemaakt, anders verzin je dat niet. Thijssen schrijft: `En plotseling, hij begreep het niet, maar het was zo, plotseling voelde Kees een blije verrassing: hij kende die figuur en een duizel van geluk sloeg door hem heen... Even maar; toen passeerde hem een doodgewone vreemde man. Ach, dit zou hij nooit aan iemand durven vertellen [...].''

De Leeuw: ,,Als je een grote jongen wordt, dan heb je helemaal geen plek voor dat soort emoties. Die wil je helemaal niet toestaan. Dat zit in die scene begraven. Het is een van de eerste keren dat de werkelijkheid groter is dan je fantasie. Normaal gesproken kon je mee in je fantasie. Dan niet meer. Nee, niet fantaseren, geen tijd meer voor. Je bent nu een grote kerel. Als er zoiets gebeurt dan verandert er meer dan je omgeving. Je verandert zelf ook, je weet alleen niet goed hoe. Je moet beslissingen nemen. Ik weet nog dat ik dacht: ik mag nu niet meer het vetrandje van mijn ham halen. Dat doen kinderen. Grote jongens doen dat niet.'

Op Dichterbij dan ooit (1997) van de Tröckener Kecks staat het lied `Verloren zoon', geschreven vanuit het perspectief van Kees zijn vader: `Was ik die gestalte/ die schim op de muur/ en kwam daar uit de mist/ mij iemand tegemoet/ een kleine jongen/ te klein voor dit uur/ en wilde passeren/ gehaast en zonder groet/ was jij hier bij mij/ in de wereld waar ik woon/ dan kwam alles weer goed/ dan was je mijn verloren zoon.' ,,Als je het boek voor het eerst leest ben je Kees zelf', zegt De Leeuw. ,,Op het moment dat je zelf vader van twee zoons bent, dan denk je: Kees moet beschermd worden. Dan lees je het heel anders. Dat boek kan dus een leven lang mee.'

,,Er is heel lang een discussie geweest of Kees de jongen wel echte literatuur was. Ik zou alle literatuur met liefde inwisselen voor dit boek. Dit is zoveel belangrijker. Van de week kreeg ik een brief van een jongen, die wilde het op zijn literatuurlijst zetten en dat mocht niet van de leraar. Dat vind ik mooi. Dan zit ik toch in de hoek van Theo Thijssen. Nee, ik heb helemaal niet de pretentie of behoefte om literatuur te schrijven, maar je loopt altijd het risico dat je het wel doet.'

Pas drie jaar geleden kreeg De Leeuw het idee om een boek te schrijven. ,,Toen ik met de band begon, had ik zelfs geen enkele ambitie om teksten te schrijven. Op een gegeven moment ben ik dat gaan doen, en ik begon het steeds leuker te vinden. Een paar jaar geleden stapte de drummer Leo Kenter, die veel van de teksten schreef, uit de band om een boek te schrijven. Dat komt begin volgend jaar uit en gaat over een band, genaamd De Kameleons: zijn boek begint waar mijn boek ophoudt. Toen Leo weg was ben ik veel gaan schrijven om mezelf te trainen, en daar is dit boek uit voortgekomen. Er komt zeker nog een boek, ik zou graag Richard Koning als vijftigjarige, tweederangs schnabbelartiest portretteren. Ik zou dat voornamelijk op mijn eigen angsten baseren. Dat schrijft toch het fijnste.'