Aan het woord is de conferencier Cornelius Starring die zijn doodzieke 13-jarige dochtertje Merel op zijn laatste tournee heeft meegenomen. De lezer mag voor zichzelf uitmaken hoe hij de laatste regel leest: kussen (zoenen) als meervoud, en het is een liefdevol happy-end. Kussen als enkelvoud (het hoofdkussen) en de roman behoort tot de spaarzame boeken die juist in deze tijd verschijnen. �Het is het jaar van de kindermoorden,' staat op een van de eerste pagina's van De vaders van de gedachte, en zo zijn er meer aanwijzingen dat Nanne Tepper de dramatische variant bedoelt.

In dat ene woord ligt een wereld van verschil. Zo zijn er meer dubbelzinnigheden in de roman aan te wijzen. Tepper koos voor een conferencier als hoofdpersoon die een aantal gedichten bundels op zijn naam heeft staan. Na zijn laatste Byblis bevrijd houdt hij de po�zie voor gezien. Als dichter beschouwt hij zich mislukt. Het geeft Nanne Tepper gelegenheid zijn literaire credo af te geven: de roman is voor Co Starring een verachtelijke kunstvorm, een �modderige plas uitgelopen po�zie' waar aan het einde alles kloppend is gemaakt. Dat is precies wat Tepper stuitend vindt: de wereld is niet in harmonie en orde te vangen. Vandaar ook dat De vaders van de gedachte vol tegenstellingen zit. Niet alleen in idee�n, maar ook in stijlvormen.

In wisselende hoofdstukken komen vader Starring en dochter Merel aan het woord. In navol ging van Nabokov's Lolita beschrijft Nanne Tepper de tocht langs de theaters in het noorden van Nederland. Terwijl vader zijn �gestileerde tirade' tegen een verbijsterd publiek afsteekt - publiek dat hem langzaam maar zeker de rug toekeert-, realiseert hij zich dat hij geen toe komst heeft. Hij begint de bezoekers in het pluche te haten. �Wie bent u dat u denkt dat u mij volgen kunt, dat u mijn grappen op waarde schatten kunt en ze, godbetert, durft te scheiden in ironie of bitterheid? Wie bent u, amorfe klomp volk in de duisternis?'

Op morsige hotelkamers verblijft Merel en ligt uitgeteld op bed. Omdat zij aan een ongenees lijke ziekte lijdt, is ook haar toekomst ongewis. Maar zij is het die haar vader weet op te beuren met melige grappen (�het is rond en het is vierkant... een pingpongblokje'). In de auto, op weg naar het volgende theater, lachen ze samen wat af, maar de humor is tegelijk uiterst wrang. Er is geen uitzicht, voor geen van twee�n.

De vaders van de gedachte doet qua thematiek denken aan Een hart van steen van Renate Dorrestein die het aandurfde over het onderwerp oudermoordenaars een psychologische roman te schrijven. Maar aan deze vorm van literatuur heeft Nanne Tepper geen enkele boodschap. Literatuur genereert literatuur, is zijn stellige overtuiging, vandaar de vele verwij zingen naar schrijvers en diverse kunstvormen. Er zijn in zijn optiek genoeg schrijvers die de liefhebber van de eenvoudige vertellende literatuur bedienen, zijn ambities reiken hoger. Melodrama's, sentimenten, ze zijn aan Nanne Tepper niet besteed. In zijn literaire wereld gaat het om de vorm, de stijl, de verbeelding en niet om individuele, toevallige gevoelens.

Met zijn thematiek zet hij hoog in. Net als in zijn opvallend positief ontvangen debuutroman De eeuwige jachtvelden (1995) gaat het nu over het verlies van de onschuld. Over religie. Over erotiek. Over schijn en wezen. En over de dood.

Een combinatie van deze thema's heeft Nanne Tepper uitgewerkt in de gedachte van de beschermengelen. Co Starring heeft na de euthanasie op zijn grootmoeder moeite om de draad van zijn leven op te pakken. �Ik zag hoe mijn grootmoeder Merel een boodschap meegaf met de laatste krachten van haar mededogen, een blik die leek te zeggen: "Pas op hem".' Dat doet Merel ook in zekere zin. De andere beschermengel van Co was Esther, inmiddels zijn ex-vrouw na vele jaren huwelijk. Hij leerde haar kennen toen ze dertien jaar was, dezelfde leeftijd als Merel nu heeft. Dood en erotiek: het zijn knappe passages waarin Nanne Tepper het sterven van de grootmoeder beschrijft en de seksuele inwijding van Esther.

Merel heeft iets van Lolita, maar zij moet niets hebben van �het boek van de beroemde kosmopoliet over nimfijnen en bakvissen- een cadeautje van haar moeder'. Met instemming van haar vader smijt ze het na zo'n slordige honderd pagina's op de achterbank. De onschuld die de dertienjarige kennelijk heeft verloren, zit Starring dwars. Fraai zijn de dialogen daar over tussen vader en dochter, zeker ook vanwege de vaak luchtige ondertoon. �Ik streek mijn dochter door haar haren. -Kom in bed, zei zij, bij mij. -Ik kan best nieuw materiaal gebruiken, maar ik ga niet bij mijn dertienjarige dochter in bed liggen, als je �t niet erg vindt.. -Halve zool. -Ouders worden groot, en zo. -Jij zegt het.'

Maar ouders worden niet groot. Co Starring ten minste niet. Hij werkt aan een nieuwe confe rence over God, gebod en zijn gebarentaal, maar hij beseft dat hij op zijn retour is. De enige die nog een beetje vat op het leven lijkt te hebben, is Esther. Vooral in de terugblikken op haar huwelijk met Co, is zij de nuchterste. Aan ��n passage heeft Nanne Tepper genoeg om hun verschil in karakter aan te geven. Na vele nachten aan het ziekbed van Merel geeft zij Co de raad om weer eens aan het werk te gaan. �Een halfuurtje later stond ze voor me, haar gezicht van afschuw vertrokken. -Je zit godverdomme met een ganzenveer in je hand een versje te schrijven? Met een ganzenveer? Is er nog niet genoeg theater in dit huis?! -Ik moest van je werken. -Werken ja, werken, wat is dit eh, de dichter uithangen als een klein kind terwijl je dochter ligt te creperen... met een gan-zen-veer!'

De ziekte van de dochter ru�neert het huwelijk. En uiteindelijk ook het leven van Co Starring. Aan het einde van de roman verliest hij de draad in zijn notities die de roman behelzen. �Al wat ik wilde, was een punt bereiken waarop ik mijn leven zelf tot kunstwerk zou kunnen verklaren,' is op een van de laatste pagina's te lezen. De literatuur als vervanging voor het leven, het is mooi bedacht, maar ook Co Starring moet toegeven dat zoiets niet bestaat.

Hij begrijpt ondertussen maar al te goed waarom er lieden zijn die de kunsten haten. �Elke poging tot doorgronden berust op speculatie.' Nanne Tepper had er een roman voor nodig om te bewijzen dat de literatuur bij uitstek het domein is om de onzichtbare werkelijkheid te beschrijven. Dat is niets nieuws, dat is juist het kenmerk van literatuur. Om nu te zeggen dat de lezer de motieven van de conferencier heeft kunnen doorgronden, is wat veel gezegd, maar niemand zal deze roman onberoerd laten. Dat is toch geen geringe verdienste van Nanne Tepper.

Nanne Tepper: �De vaders van de gedachte.' Uitgeverij Contact. Prijs: 34,90.