De genezing van de krekel

Auteur : T. Tellegen

Uitgever : Querido

Rubriek : Kinderboeken

Fiction 13 en ouder

Trouw, 3 april 1999

Vrolijke cadeaus helpen de neerslachtige krekel niet

NANDA ROEP

Het begint met een vreemd gevoel in je hoofd, iets dofs. Het maakt geen geluid, maar tikt wel tegen je voorhoofd. Geen idee hoe het gevoel in dat voorhoofd is gekomen. Het is een onwrikbaar gevoel, besluit de krekel, maar de mier corrigeert hem: het is een somber gevoel.

Voor zijn nieuwe boek over de inmiddels beroemde dieren krekel, olifant en eekhoorn koos Toon Tellegen het thema somberheid. Niet zozeer hoe je ermee om moet, kunt of hoort te gaan, maar vooral beschrijft hij hoe het voelt, zo neerslachtig te zijn. En het voelt zo zwaar dat je letterlijk niet meer kan opstaan. Tellegen zet de krekel zo weerloos depressief neer dat je werkelijk zou willen huilen uit medeleven.

Uit alle macht wordt geprobeerd de krekel te helpen. Zo geven de dieren een speciaal feest tegen de somberheid. Iedereen brengt een vrolijk cadeau mee. ,,Ze zongen liederen over de zomer en over de maan en over het kabbelen van de rivier, en iedereen danste met iedereen.' Maar het helpt de krekel niet. Die verdwijnt onder de feesttafel zodat niemand hem meer kan zien.

Zelf schrijft de krekel een brief aan het sombere gevoel waarin hij vraagt of het weg zal gaan als de krekel doet wat het gevoel wil - wat dat ook mag zijn. In Tellegen-boeken brengt de wind allerlei brieven mee van allerlei afzenders, dus ook van een gevoel. Het antwoord 'graugschrgt' begrijpt de krekel echter niet.

Tellegen heeft flink geassocieerd op het thema. Er blijken sombere taarten te bestaan van grijze room en grijze suiker, zo weet zoetekauw de beer, die alle feestvreugde bederven. De salamander opent een winkel in somberheden, waar de zwaan een 'doorzichtige somberte' koopt, zodat iedereen die hem ziet zal weeklagen.

Als de eekhoorn de somberheid ziet zitten in het hoofd van de krekel, probeert hij die eruit te trekken, wat gedeeltelijk ook lukt: het is koud en glibberig. Het letterlijk nemen van abstracte begrippen - een grote kracht van Tellegen - wordt oneindig ver doorgetrokken. In de woestijn heeft de krekel zelfs een ontmoeting met de grote somberheid: een reusachtig en zwart gevaarte.

Eén aspect van het thema heeft Tellegen er uitgelicht: de machteloosheid. Je kunt niet alles in het leven sturen door het te wensen, sommige dingen móet je gewoon, zoals de olifant in de boom móet klimmen en daar móet proberen op één been een pirouette te draaien. Daar heeft hij geen controle over, dat moet hij ondergaan en accepteren - hoeveel schrammen en builen het ook kost. Het verhaal van de machteloosheid en de acceptatie, is het verhaal van de olifant. Hij schrijft een brief aan de eik om te vragen of hij eens mag klimmen zonder te vallen, maar als er geen antwoord komt, besluit hij dan maar nog eens mét vallen te klimmen. Hij redeneert: als ik niet klim, kan ik ook niet vallen, dus verzamelt hij alle dieren om hem in de boom te werpen. De eekhoorn woont in de boom en valt nooit, dus verhuist ook de olifant naar bovenin de eik. Het gaat goed tot hij aan de lamp gaat slingeren.

Later besluit hij dat de eik het gewoon persoonlijk speelt en verkleedt hij zich als eekhoorn, maar eenmaal in de top, stort hij met luid geraas omlaag, ook al roept hij nog zo hard dat hij echt de eekhoorn is. De olifant wil niet vallen, maar nóg liever wil hij klimmen. Er zit niets anders op dan het vallen voor lief te nemen.

De olifant zorgt niet alleen voor begrip voor de krekel die alles zomaar ondergaat, maar ook voor hilariteit in 'De genezing van de krekel'. Dat heeft het boek wel nodig ook. De sombere krekel wordt zo raak beschreven, dat zijn gevoel zich automatisch nestelt in de buik van de lezer. Tellegen heeft het pure somber, verdrietig, ongelukkig zijn beschreven, zonder daarbij een schuldige nodig te hebben. Het sombere gevoel is wel gepersonificeerd, maar niet tot een vijand gemaakt. Dat maakt de situatie des te verdrietiger - als je een schuldige kunt aanwijzen, kan je tenminste eens boos worden. Nu is het slechts lijdzaam wachten tot de krekel weer zin heeft om te tsjirpen en dansen. Zo voelbaar emoties overbrengen terwijl je toch genuanceerd schrijft, kunnen alleen de zeer getalenteerden. Daartoe behoort Tellegen. Met 'De genezing van de krekel' bewijst hij opnieuw hoe goed hij afstand kan nemen van de gebruikelijke omgang met woorden. Als de krekel vraagt of de schildpad ook iets is, antwoordt deze dat hij ongenaakbaar is. ,,Kleine zweetdruppeltjes stonden op zijn voorhoofd, want nu hij gezegd had dat hij ongenaakbaar was moest hij ook ongenaakbaar zijn. Maar wat was dat?' Tellegen beheerst dit terrein als geen ander.