NANDA ROEP

Met veertien jaar zit je tussen tafellaken en servet, of, zoals Lori zegt; ben je te oud voor Barbie en te jong voor het casino. Lori is de hoofd- en ik-persoon in het nieuwe boek van Karlijn Stoffels, 'Rattenvanger'. Ze krijgt te maken met Hakim, die verliefd op haar is. En met Mark, die zegt van haar te houden. Haar vader zegt hun kerstvakantie af omdat hij met zijn nieuwe vriendin op reis wil, haar moeder slikt geen medicijnen meer en verft vervolgens het hele huis blauw. Haar pianolerares en toeverlaat, mevrouw Schreiner, blijft voorlopig bij haar bejaarde zus in Australië. Lori staat er alleen voor, maar ze houdt stand. Althans, dat probeert ze.

De kinderen uit Stoffels' boeken zijn gehard door het leven dat ze leiden, onder soms erbarmelijke omstandigheden. Mosje uit het bekroonde debuut 'Mosje en Reizele' (Gouden Zoen 1997) moet naar een weeshuis nadat zijn ouders zijn overleden. Rasjid uit het eveneens bekroonde 'Stiefland' (E. du Perronprijs 1998 en Glazen Globe 1999) is na de dood van zijn moeder door zijn vader meegenomen naar Nederland. Hij moet nu, als buitenlander, een nieuwe basis vinden.

In het derde boek 'Khalid' is Evelien met haar moeder naar een Bijlmer-achtige flat verhuisd, waar ze zich almaar bekeken voelt. In het nieuwe boek 'Rattenvanger', is Lori's leven vooral schraal geweest, liefdeloos. Ze is op het punt gekomen dat ze moet beslissen wie ze is en wie ze wil zijn.

Haar vader is meestal op reis voor zijn werk, ze ontmoeten elkaar alleen even op de luchthaven. Haar manisch depressieve moeder heeft zelf verzorging nodig, die ze goeddeels van Lori krijgt. Een warme thuishaven kent Lori niet, ze doet zelfs schamper over de truttige meisjes uit de muziekproductie, die thuis door even truttige moeders met thee worden opgewacht om samen stom te giechelen om truttige dingen.

Pas als Hakim haar vraagt om aan de muziekproductie van school mee te doen, realiseert ze zich dat haar klasgenoten ook buiten schooltijd bestaan -hoe strikt zij 'school' en 'thuis' gescheiden houdt uit schaamte voor haar gekke moeder, en hoe eenzaam ze zichzelf daarmee maakt. Ze gaat in op het verzoek van Hakim; de school zal een musicalversie van 'De rattenvanger van Hamelen' opvoeren, Lori begeleidt het geheel op de piano. Op deze buitenschoolse oefenmiddagen leert ze samenzijn met anderen. Ze leert dat ze gewaardeerd wordt en dat ze in staat is anderen ook te waarderen.

Een belangrijke les, is improviseren. Ze schaamt zich als ze zich eens laat gaan, loopt weg als andere kinderen voor haar applaudisseren. Het is een van de momenten waarop blijkt hoe klein en kwetsbaar en ook bang Lori eigenlijk is, ondanks haar stoere houding. Gelukkig laat ze zich overtuigen niet te stoppen met de musical.

Lori is gewend geraakt aan een leven zonder emotionele intimiteit. Het schrikt haar af als mensen dichtbij willen komen. Behalve de tijdelijke onderbuurman Mark, die psychologie studeert. Mark kijkt dwars door haar heen en vanwege zijn grijze ogen met lange, zwarte wimpers, kijkt Lori ook graag naar hem. Maar het zou geen Stoffels-boek zijn als deze Mark werkelijk een betrouwbaar persoon was die Lori veilig opving. Niemand kan een hulpzoekende opvangen, is de treurige realiteit, behalve de zoekende zelf. In iedereen schuilt een rattenvanger die je naar de afgrond brengt; Mark wordt verliefd en obsessief.

Toch leert Lori via hem de lust kennen en ze neigt ernaar het fysieke te verwarren met liefde. Ze houdt niet van Mark, knijpt elke keer haar ogen stijf dicht als hij aan haar lichaam begint te friemelen. Maar het slappe gevoel in haar benen die meteen automatisch uit elkaar willen glijden, is zo prettig. Helaas voelt ze niets voor hem en probeert hij macht over haar te krijgen. Lori's trieste conclusie is: ,,Dit is dus liefde, een sinterklaassurprise van oude kranten en stijfsel, zonder cadeautje erin.'

Zo bewandelt een getergde, kleine, sterke meid de weg richting volwassen worden. Lori is er een van wie je gaat houden, juist omdat je ook de verlangens kent, het verdriet ziet - ook al wil Stoffels geen medelijden wekken voor haar personages. Lori is keihard voor anderen, maar niet gespeend van zelfspot en ze is intelligent, heeft inzicht in de gevolgen van haar eigen daden.

'Rattenvanger' is rauw en blijft dat. Dat Lori's vader spijt heeft van het afzeggen van de kerstvakantie, betekent niet dat hij voortaan vaker aanwezig is. Dat haar moeder besluit haar medicijnen weer te nemen, doet de rust misschien wederkeren, maar maakt haar nog niet gezond.

Toch is er sprake van een 'goede afloop' als het zo mag heten. Niet alleen omdat Lori een vriendin krijgt, Marie-Louise, die warmte brengt en contact met het 'normale' leven. Maar vooral omdat Lori een nieuwe basis vindt om vanuit te bestaan. En de liefde bestaat misschien toch uit méér dan ze tot op heden dacht.

Een rauw boek maakt gelukkig nog geen grimmig boek. Integendeel, misschien is 'Rattenvanger', buiten de jammere maar realistische boodschap, het grappigste wat Stoffels ooit schreef. Het zit boordevol schatergrappen en prachtige beschrijvingen en vergelijkingen, naast even mooie momenten van ontroering of machteloosheid. 'Rattenvanger' is vreselijk knap geschreven en geconstrueerd, een boek dat bekroning verdient.