Auteur
      M. de Sterck

      Uitgever
      Querido

      Rubriek
      Kinderboeken
      Fictie kinder- en jeugdboeken algemeen

      ISBN
      9021483106

Trouw, 13 maart 1998

Alsof in je binnenste twee reusachtige handen je ribbenkast uiteenrijten

T. VAN DEEL

``Laat ik maar meteen bekennen dat ik niet helemaal goed geboren ben.'' Zo begint de hoofdpersoon van 'Wild vlees', de eerste roman van de dichter Marc Reugebrink, zijn verhaal. Hij bedoelt er niet mee te zeggen dat zijn geboorte met complicaties gepaard is gegaan, maar dat hij al vanaf zijn ontstaan, vanaf de eerste celdeling, niet helemaal goed was. Van nature, om zo te zeggen.

Niet lang na zijn geboorte moet een van zijn nieren met spoed verwijderd worden, wat hem een slordig litteken oplevert. Bovendien is hij lange tijd de beheersing van zijn urinelozing niet meester en moet hij met regelmaat voor controle en behandeling naar het ziekenhuis. Deze lichamelijke uitzonderingspositie, met het wild vlees als teken, beschouwt hij als een opdracht: hij moet zijn leven in dienst stellen van de bestrijding van het kwaad, in hemzelf en in de anderen.

Hij gelooft dat het kwaad zich in lichamelijke zin uitdrukt in de vorm van afwijkingen, misvormingen, ziektes. De medische onderzoeken en ingrepen die hij in verband met zijn nierziekte moet ondergaan, ervaart hij als volgt: ``Altijd en overal wist ik dat mij niets kon gebeuren, dat ik in goede handen was, op weg naar de definitieve genezing, de zuivering van alle smetten, de bevrijding van het in mij huishoudende, alles verwoestende, aangeboren kwaad.''

Op school ontstaat er zelfs een eredienst rondom zijn litteken. Op een bepaalde plek, bij een blokhut, toont hij met regelmaat zijn wild vlees aan zijn vrienden, die het aan mogen raken en die erdoor gesticht worden en aangezet tot het doen van goede werken. Hij is een Christusfiguur met een schare volgelingen die het zieke, het kwade uit de wereld willen bannen. Afwijkingen, ``walgelijke ontsporingen van de zuivere natuur'' tolereren ze niet, kinderen die iets mankeren of van wie zij vermoeden dat ze iets mankeren worden afgerammeld, het kwaad dat zij vertegenwoordigen wordt met de vuist bestreden.

Op dit punt krijgt de wereldbeschouwing van de hoofdpersoon, waarin het kwaad gelijkgesteld wordt aan misvorming, fascistoïde trekken, die gruwelijk naar voren komen als er van het gebochelde joodse meisje Esther beweerd wordt dat ``volledige verdelging alleen soelaas kan bieden''. In 'Wild vlees' wordt het lichaam verschillende malen, in bijbelse zin, voorgesteld als een tempel. In die tempel kan verdorvenheid heersen, er kunnen zich liederlijke taferelen afspelen, de chaos kan er de orde verstoren. De hoofdpersoon heeft een 'haast bovenmenselijke' taak: ``Dienaar zijn, werktuig in handen van het goede, het onbetwijfelbare, het absoluut onomstotelijke; boodschapper van de ware werkelijkheid, van de werkelijke waarheid, van rechtschapenheid zonder weerga.'' Het zijn zijn woorden.

Als zijn bloed wordt ververst staat dat voor hem gelijk aan de reiniging van de tempel: ``In een bloederige colonne, voor iedereen zichtbaar, verliet dat schuim, dat ongedierte, verlieten die. . . hoe heet 't. . . die tollenaars en duivenkramers, die hoerenlopers, bultenaars en sodomieten ja, verlieten die moordlustige types die de tempel van mijn lichaam al vanaf ruimschoots voor mijn geboorte hadden ontwijd, marcheerden ze - of nee, ze strompelden, nee vluchtten, vluchtten in paniek, in paniek en elkaar verdringend in die nauwe, transparante gang die daar uit mij kwam, ontvluchtte het gespuis mijn lichaam, voor iedereen zichtbaar.''

Nu hij uitgegroeid is, 'een flinke vent', nu moet hij of wil hij zich blijkbaar tegenover een onderzoekscommissie uitspreken over zijn ontwikkelingsgang. Het zullen wel medici zijn die zijn lange bekentenis, een pleitrede in feite, aanhoren want er is een paar keer sprake van een lichamelijk onderzoek dat zij zonder enige twijfel zullen gaan uitvoeren. Ook spreekt het personage dikwijls in anatomische en medische termen die alleen door ingewijden begrepen kunnen worden. Wat die onderzoekscommissie precies voorstelt, is mij niet duidelijk, zoals er trouwens in deze roman zeer veel onduidelijk blijft. Misschien moet de commissie zijn genezing vaststellen:

``Geur- en schuldeloos, verlost, gered, met op mijn voor het overige volkomen blanke en rimpelloze lichaam enkel deze ene streep wild vlees, dit teken van gevaar en genezing ineen, dit stigma, als het ware, dat verhaalt van mijn lijden en mijn opstanding uit het kwaad, mijn verlossing van het duisterste verderf.''

De parallel met Christus is hier, zoals ook elders in de roman, zwaar aangezet. Ook het lichaam, anatomisch en medisch bezien, krijgt in dit boek veel nadruk. De hoofdpersoon heeft geen ongelijk als hij meent: ``Ik heb mij tot in alle details opgesomd.'' Dat levert uiterst merkwaardige passages op, die alleen met een medische encyclopedie bij de hand te volgen zijn:

``Alsof daar in je binnenste, ter hoogte van je maag, twee reusachtige handen, twee handen van binnenuit, je ribbenkast, de, hoe heet 't, de thorax ja, uiteenrijten, ik bedoel, van binnenuit met de vingers rond de arcus costalis zodat de ribben, de os costale, de os costale dextrum of hoe heet het allemaal, als luciferhoutjes afbreken, losbreken van het dinges. . . het borstbeen.''

Het is moeizame lectuur, niet in de laatste plaats omdat de spreektaal is aangehouden en het personage zich om de haverklap tot zijn toehoorders richt met wendingen als 'zoals u weet', 'u kent ongetwijfeld', 'gelooft u mij' en dergelijke.

De roman eindigt met een gebeurtenis aan het sterfbed van de vader. Het heeft er veel van weg dat het hele boek in zekere zin draait om die slotscène, waarin vader en zoon sterk op elkaar betrokken worden. Hoe het precies in elkaar steekt en wat de implicaties voor de roman zijn van dit besluit, kan ik niet zeggen. Het blijft vaag en voornamelijk suggestief. 'Wild vlees' is zonder meer een ambitieuze roman, maar wel een die bezwijkt onder zijn vele bedoelingen en daardoor geen helderheid schept.