NRC Handelsblad, 9
september 2005 
Zij wil Pim, Pim wil hem
Karel Berkhout
|
Let op de zakdoek in Nooit gaat dit
over van André Sollie. Als
de hoofdrolspelers voor het eerst vrijen vangt de
zakdoek het zaad op en bezegelt zo hun liefde. Als later de ene jongen de
andere verlaat zit de zakdoek geknoopt om de uitlaat van zijn motorfiets en
bezegelt zo hun scheiding. Als de trouweloze geliefde terugkeert, wordt de
zakdoek door de keuken gegooid en bezegelt zo de (tijdelijke?) hereniging van
de geliefden. |
|
|
|
Let op, want waar in een
film de camera even aan de zakdoek zou blijven plakken, worden in Sollies
boek weinig woorden besteed aan de zo betekenisvolle lap katoen. En dat geldt
eigenlijk voor alles in Nooit gaat dit over. De roman beschrijft veel
ingrijpende gebeurtenissen in de levens van drie tieners, maar doet dat in zo'n negentig pagina's. Alles heeft daarbij betekenis,
bijna niets wordt aangezet. Nooit gaat dit over is
de debuutroman van de Belgische dichter-tekenaar André Sollie, die in Nederland
al naam maakte met zijn prentenboeken. Zijn speelse ontdek-je-lichaam-boek
Dubbeldoortje (2004) is dit jaar door de Penseel-jury verkozen tot een van de tien beste
prentenboeken. In 2001 kreeg Sollie voor Wachten op
matroos (met illustraties van Ingrid Godon) een Gouden Griffel. Dit kinderboek gaat over een
vuurtorenwachter die met zijn vriend matroos een wereldreis wil maken. Homoliefde speelt ook de
hoofdrol in Nooit gaat dit over. De introverte Pim
leeft met zijn egoïstische moeder Yvette, een
behaagzieke harmonicaspeelster. Hij zoekt zijn heil bij het eveneens
vaderloze buurgezin van moeder Marcella, zoon Gino en dochter Sabrina. Sabrina houdt van Pim, maar Pim houdt alleen van Gino. Gino beantwoordt aanvankelijk de liefde van Pim, maar verlaat hem voor een vrouw. Dan keert Gino, al dan niet tijdelijk, op zijn schreden
terug. De betekenis van de titel Nooit gaat dit over kantelt steeds, net als
die van de zakdoek. Veel opgroei-romans
over homoliefde beschrijven de lange weg naar erkenning en vervulling ervan.
In dit boek wordt de homoseksualiteit van Pim
meteen al in een beeldschone proloog neergezet, waarna de tamelijk expliciet
beschreven seks tussen Pim en Gino
niet lang op zich laat wachten. De motor van het verhaal is dan ook het
verraad van Gino, dat behalve Pim
ook zijn zus Sabrina treft. Sabrina
die Gino verliest en later ontdekt dat zij Pim nooit zal krijgen. De dubbele verlatenheid
van Pim en Sabrina is het
hart van het boek, waarin de verhalen zich opstapelen. Moeder Yvette verlaat Pim met een man
die Pim zelf begeert - een onvervalst
Oedipus-motief. Moeder Marcella
verlaat haar kinderen ook, maar op een andere manier. En rond de al verdwenen
vader(s) zijn er geheimen van de soort waarop Vlaamse auteurs patent hebben -
geheimen die de driehoeksverhouding Pim-Gino-Sabrino
een incestueuze tint geven. Dat Nooit gaat dit over
desondanks geen overvolle indruk maakt, komt doordat Sollie,
net als zijn vermaarde landgenoot Bart Moeyaert,
veel weglaat. De lezer komt nog net te weten dat het verhaal speelt aan de
Belgische kust (De Panne) waar werkloosheid troef is, maar verder verzwijgt Sollie bijna net zo veel als zijn personages. Alle
gebeurtenissen lijken zo haast natuurverschijnselen, als gewas ontsproten aan
de grond in de Vlaamse Westhoek. Deze spaarzaamheid vergt
veel van de taal, maar Sollie beheerst die dan ook
voortreffelijk. Zo weet hij het woord `naam' steeds verder op te laden met
betekenis. Pim noemt de naam van Sabrina niet, want: `Als je hem vaak zei, ging hij bij je
horen. ' Sabrina laat hun namen echter `met elkaar
dansen' en laat bij de vrouw van Gino
`het tweede deel van de naam als een bruidssluier achter het eerste deel
aanslepen.' Sollie schrijft mooie zinnen, die soms
ronduit dichterlijk zijn: `Al het verzwegen hing nu als schoon wasgoed in de
verduisterde kamer.' De enkele vlakke zin - `Denken en doen vallen samen'- of
een cliché (`olijfkleurige huid') springt dan ook meteen in het oog.
Opvallender is dat Sollie in zijn schaarse
uitweidingen alleen de wisselende gemoedstoestanden van zijn jonge
hoofdpersonen beschrijft. Dat maakt Nooit gaat dit over tot
een jeugdboek, dat zoals vaak tegenwoordig ook voor volwassenen spannend is.
Jongeren zullen misschien niet alles meteen doorgronden, maar dat is niet
erg. Want Nooit gaat dit over is vooral een boek om in te ademen. En dan word
je deelgenoot van een beeldschone, grimmige wereld. |