Wat de lezer wel weet, is dat hij een fascinerend debuut in handen heeft. Het is een roman die geschreven lijkt te zijn door een routinier. De compositie is werkelijk af, de karaktertekening voorbeeldig. Maar het meest bijzondere ervan is dat alles waar het in literatuur om behoort te gaan zo knap is verbeeld. De thematiek van Zuiderkruis is zo oud als de literatuur zelf, de uitwerking ervan is indrukwekkend.

De roman heeft alles weg van een reisverhaal. Emma Schager gaat op zoek naar de sporen van haar vriendin Floor die een zwemtocht bij de Fijieilanden niet overleefde. Een ongeluk of zelfmoord? Emma reist naar Australie, Nieuw Zeeland en naar het eiland Tavewa om mensen te ontmoeten die Floor in haar laatste levensjaar hebben ontmoet. De brieven die Floor naar Nederland stuurde zijn haar leidraad.

Emma wijkt niet af van de route die Floor koos. Eindpunt is het eiland Tavewa aan de Stille Oceaan. Daar kijkt ze naar de sterrenhemel, zoals ook haar vrindin moet hebben gedaan. 'Het Zuiderkruis werd mij vertrouwd als de Grote Beer in de noordelijke sterrenhemel. De belofte die mij ooit met de sterren op Floors plafond was gedaan, werd eindelijk ingelost. Zo vaak in mijn leven was ik alleen achteraf gezien gelukkig geweest. Op deze avonden was ik gelukkig, en wist dat ik gelukkig was.'

Deze passage aan het einde van de roman verwijst naar het begin van de tocht van Floor. Ze wilde weg uit Nederland. Twee dagen voor haar vertrek plakte ze op haar plafond de sterrenhemel van het zuidelijk halfrond. Omdat Emma zo lang op het huis van Floor mag passen, ziet ze elke nacht de hemelkaart. 'Ze bedoelde het vast als groet, maar ik voelde het als een verwijt. Zij had zoals altijd wat echt was, ik slechts de namaak.'

Deze laatste zin geeft precies de verhouding tussen Floor en Emma weer. Emma is het koekoeksjong, altijd in de schaduw van haar vriendin. Floor is levensluchtig, actief en vol aspiraties. Ze promoveert tot doctor in de kunstgeschiedenis, maar belandt dan in een functie als coordinator van een nieuwe studierichting Kunstmanagement aan de faculteit. Vanaf dat moment gaat het mis.

Ze voelt zich als een kikker die zichzelf opblaast om de reiger te verjagen. >Ik denk de hele dag geconcentreerd na over problemen die mij niets interesseren. Ze nemen al mijn gedachten in beslag, maar genereren in mijn hoofd slechts leegte. En in de wereld om mij heen is het resultaat niet meer dan verschuiving: van roostertijden, van lokalen, van budget, van studenten.= De voorspelbaarheid van het dagelijkse leven is voor haar een gruwel. Om dat te compenseren maakt ze reizen. Met een vriendin, Julia, die haar levenspartner wordt. Emma ziet het aan en begrijpt het niet.

Tijdens haar zoektocht probeert Emma haar verhouding met Floor te reconstrueren. Emma weet niet beter of Floor zorgde voor de nodige afstand tussen hen, maar uit de brieven en aantekeningen blijkt het tegenovergestelde: 'Al die tijd had ik gedacht dat zij degene was die afstand hield. Zij wees me erop dat ik het zelf was geweest, met mijn neiging om wel te vragen maar niet te antwoorden, en nooit te vertellen.'

Dat realiseert Emma zich pas na de dood van haar vriendin. De roman lijkt in die zin op een lang bericht uit het hiernamaals. Wat Floor tijdens haar leven nooit uitsprak, ontdekt Emma langzaam maar zeker. Nu pas begint Emma te begrijpen wat Floor bewoog en waarom haar dood zo symbolisch is voor haar manier van leven. 'Zij wilde zijn, zonder doelen te bereiken die de dag ontstijgen,' krijgt Emma te horen van iemand in Australie die Floor in haar laatste levensjaar had leren kennen.

Wat wil Emma met haar queeste bereiken? Ze woont in het huis van Floor dat ze later zal erven en heeft in alle opzichten de plaats van haar vriendin ingenomen. Emma verwijt zichzelf dat ze de lange reis van Floor bekostigd heeft. Als cadeau voor haar promotie kocht Emma een bronzen beeld dat Floor heeft verkocht om een lange tijd weg te kunnen zijn. Indirect voelt Emma zich schuldig aan haar dood. Door het geheim te ontraadselen, -'was Floor op reis gegaan met de bedoeling nooit meer terug te komen?'- kan ze zich verzoenen met de nieuwe situatie.

Maar door haar zoektocht wordt ze zich bewust van haar eigen bestaan. Ze begint steeds meer, al dan niet bewust, te leven en te kijken zoals Floor dat deed. Als een kunstenares. Veelzeggend in dit verband is het prachtige einde van de roman. Emma ontmoet op de plaats des onheils een Duitse kunstenaar die portretten maakt van mensen die hij nooit heeft gezien. Urenlang had Floor verteld over Emma. Met behulp van die verhalen ging de schilder aan het werk. 'Jij hangt op dit moment in een galerie in Hamburg,' krijgt Emma te horen. Zonder haar ooit te hebben gezien, herkende de schilder haar. 'Ik wist het meteen,' bedenkt Emma, 'meer troost dan in deze woorden lag besloten zou ik niet kunnen vinden. Misschien was het genoeg.'

De geschiedenis van een vriendschap is eerder in de Nederlandse literatuur beschreven, maar zoals Pauline Slot het thema heeft uitgewerkt, kom je maar zelden tegen. Behalve een roman over Floor en Emma is Zuiderkruis een boek over het verwerken van een groot verlies. Een tweeledig verlies, omdat Emma haar vriendin is verloren, maar ook omdat de geliefde van Floor, Julia, sterft aan lymfeklierkanker. Dat proces heeft Pauline Slot beschreven op een haast terloopse, en daardoor ingrijpende manier. Zuiderkruis doet denken aan het beste uit De vriendschap van Connie Palmen en Het geheim van Anna Enquist. Een debuut van formaat.

Pauline Slot. 'Zuiderkruis'.Uitgeverij De Arbeiderspers. 202 blz. Prijs: 29,90.