De hoofdpersoon in de roman Het land van de vaders van Vamba Sherif is onder de indruk van dit verhaal dat zijn moeder hem op een avond vertelt. Het is ��n van de vele mythen en legenden in een boek waarin Sherif de geschiedenis van Liberia heeft verbeeld. De handeling is zo universeel dat de roman zich had kunnen afspelen in ieder land dat in een burgeroorlog is verwikkeld.

Vamba Omar Sherif (1973) is geboren in Kolahun, het noorden van Liberia, maar hij heeft enkel jeugdherinneringen aan dit land. Het gezin Sherif verliet Afrika en vestigde zich in Koeweit, waar de vader een aanstelling kreeg aan de universiteit. Toen Vamba Sherif op de leeftijd kwam dat hij zich kon inschrijven aan de universiteit, werd Koeweit bezet door Irak. Na de Golfoorlog was er voor buitenlanders geen plaats meer in het land. ,p> Het gezin ging naar Syri�, vanwaar Vamba en zijn broer naar Nederland kwamen. In Liberia was de burgeroorlog uitgebroken en het land was voor hem levensgevaarlijk geworden. In Nederland studeerde Vamba Sherif rechten aan de KUB in Tilburg en schreef in vijf jaar tijd Het land van de vaders. De Nederlandse vertaling ervan vorig jaar kon hij meelezen en sugges ties doen voor verbeteringen en aanvullingen. Vamba Sherif heeft in feite dezelfde status als Moses Isegawa: ook hij schreef eerst een Engelse versie (Abessijnse kronieken). Sherif deed het met dezelfde intensiteit en hartstocht, maar koos voor een andere werkwijze.

Krijgt de lezer in Abessijnse kronieken dertig jaar Oegandeese geschiedenis met al haar drama tische dieptepunten voorgeschoteld, in Het land van de vaders geeft Sherif een beeld van vijf specifieke periodes uit bijna twee eeuwen West-Afrikaanse historie. Hij begint in Amerika waar de vrije slaven zich opmaken om de tocht naar Afrika te ondernemen. Naar Liberia waar de oorspronkelijke Afrikaanse bevolking plotseling te maken krijgt met zwarten uit een andere cultuur. Met de recente burgeroorlog in Liberia, de laatste twee delen, sluit Sherif zijn roman af. Hij mist daarmee enkele generaties, maar wat er in die periodes is voorgevallen herinneren de huidige bewoners zich wel. Voor zover dat nodig is voor de roman.

De geschiedenis van Liberia zoals vermeld in de gebruikelijke historische overzichten, is nauwelijks in de roman terug te vinden. Sherif laat de geschiedenisleraar Wilson in het laatste deel even aanstippen wie de machthebbers waren, hoe Liberia de turbulente negentiende eeuw had overleefd en hoe de Organisatie voor Afrikaans Eenheid na de tweede wereldoorlog werkelijkheid kon worden. Meer hoefde ook niet, want Sherif wilde maar ��n ding: de achter kleinzoon Halay geeft aan het einde van de roman �het verleden een stem en het onbekende een gezicht'. De tekenaar Halay aan het einde van de twintigste eeuw heeft de Halay van het begin van de negentiende eeuw tot leven gewekt. �Dit is het leven van een volk met een verleden en een heden die de toekomst voortdurend vormen,' is op de laatste pagina te lezen.

Twee romanpersonages dragen de roman. Nogal traditioneel opent Sherif de roman met de levensgeschiedenis van Halay, zoon van een dorpshoofd, die voorbestemd is �voor grootse dingen'. Hij leeft in een wereld die bepaald wordt door �de maskers', door de onbegrijpelijke hogere machten, door de rituelen van de kruidengenezers. Aan de andere kant van de oceaan leeft de tweede hoofdpersoon, de latere predikant Edward Richard, die wordt gevolgd op de plantage. Dit tweede deel doet sterk denken aan de romans van Cynthia McLeod, met soortgelijke liefdesgeschiedenissen en zelfs een brute opzichter ontbreekt niet.

Het is vanaf dat moment dat Het land van de vaders de allure krijgt van de Abessijnse kronie ken. Deel 2 is een aaneenschakeling van dramatische gebeurtenissen waarin Edward verliefd wordt op Charlotte die als vrije slaaf naar Liberia vertrekt. Natuurlijk gaat hij haar achterna, twintig jaar later, natuurlijk heeft ze op hem gewacht, maar niets verloopt zoals de lezer verwacht.

Niet een mogelijk larmoyante liefdesgeschiedenis vormt het hoofdbestanddeel van dit deel, maar het conflict waar het feitelijk om draait in Het land van de vaders. Monrovia mag voor de vrijgelaten slaven het gedroomde paradijs zijn, in werkelijkheid gaan ze een onzekere toekomst tegemoet in een land met een belabberde economie. De elite redt het wel. �Liberia is gebouwd met de spierkracht, het zweet en het intellect van die mannen.' Maar de gewone mensen? �In de slaventijd had je ten minste nog de zekerheid dat je slaaf was. Maar wat voor zekerheden heb je in zo'n klein land als Liberia? Absoluut geen,' krijgt predikant Edward na aankomst te horen.

En als er geen zekerheden zijn te vinden, gaan ze die zoeken. De omgeving van Monrovia is niet geschikt voor landbouw, en dus trekken de kolonisten verder, diep het woud in. Daar stuiten ze op de inheemse bevolking die niet overtuigd is van hun goede bedoelingen. Daar volgt ook de confrontatie met de andere cultuur, met �het masker': �Hij kon de gedachten lezen en de toekomst voorspellen van een heel volk. De bron van zijn kracht lag in de macht der geesten.' Halay is gedwongen tot een grootse daad om zijn stam te redden.

De laatste twee delen zijn ongetwijfeld gebaseerd op de recente lotgevallen in Liberia. Wat nu op de Balkan gebeurt, speelde zich enkele jaren geleden in West-Afrika af. Dramatisch is de afsluiting, maar ook hoopvol, omdat de achterkleinzoon Halay in de voetsporen van zijn naamgenoot treedt. In de roman kan het wel: Sherif cre�ert een eenheid tussen de verschillende werelden. Het is een romandebuut dat er mag zijn.

Vamba Sherif: Het land van de vaders. Uitgeverij De Geus. 320 blz. Prijs: 49,90.