Boekrecensie

Titel: Harry Potter & de Gevangene van Azkaban

Auteur: J.K. Rowling

Uitgever: uitgeveri Harmonie/Standaard uitgeverij

Harry kan ook Sirius Zwarts aan

SIETSE MEIJER

ZOU SCHRIJFSTER J.K. Rowling magische krachten bezitten? Ze lijkt wel een betovering over Groot-Brittannië te hebben uitgesproken, die zich gestaag aan het uitbreiden is over de hele wereld. Haar Harry Potter-boeken, over het weesjongetje dat er op zijn elfde achterkomt dat hij een tovenaar is, zijn de bestverkochte boeken in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Er zijn uitgaven met speciale omslagen voor volwassenen, zodat niet zo erg opvalt dat ze een kinderboek aan het lezen zijn. Steven Spielberg zal de boeken verfilmen. De Whitbread-literatuurprijs, die onlangs werd uitgereikt, ging op een haar na naar Rowling. Dat zou de Harry Potter-manie compleet hebben gemaakt.

Harry Potter is een klassieke kinderboekenheld. Hij is zielig, omdat zijn ouders vermoord zijn toen hij klein was, en hij door zijn pleegouders afschuwelijk wordt behandeld, maar juist weer geliefd in de tovenaarswereld, waar hij met ontzag wordt onthaald om zijn bijzondere krachten. Hij heeft een aartsvijand, de vreselijke Voldemort, die zo angstaanjagend is dat de tovenaars zelfs zijn naam niet durven uit te spreken: ze noemen hem Jeweetwel. Harry is de enige die hem aankan. Hij is dapper en slim. En ondeugend.

Het derde Potter-boek, Harry Potter & de gevangene van Azbakan, stevent net als de vorige twee af op een ontmoeting van Harry met Het Kwaad, ditmaal in de vorm van Sirius Zwarts, de bijna even afschrikwekkende hulp van Jeweetwel - al is de ontknoping nog verrassend. Ook in andere opzichten is het boek een feest van herkenning. Het begint opnieuw, net als het vorige deel, met Harry's verjaardag, die hij viert bij zijn gemene pleegouders. Harry kan niet wachten totdat hij weer naar school kan, naar Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus Pocus.

Vertrouwd, maar nog steeds leuk zijn ook dingen als de magische bewegende foto's (mensen staan op een vakantiekiekje écht te zwaaien en te lachen) en het spel Zwerkbal (dat in de lucht wordt gespeeld, alle spelers op vliegende bezemstelen). Maar er zijn talrijke nieuwe vondsten waarvan te genieten valt. Het Monsterlijke Monsterboek bijvoorbeeld, één van de schoolboeken van Zweinstein, een boek dat bijt en moeilijk in bedwang te houden is - het geheim is dat je het over de rug moet aaien, dan wordt het tam. Huiveringwekkende nieuwkomers zijn de Dementors, die de school bewaken nu de gevaarlijke Sirius Zwarts is ontsnapt uit de gevangenis van Azkaban. De Dementors 'zijn dol op verderf en wanhoop en ze zuigen alle vrede, hoop en geluk weg uit de lucht om hen heen'.

De gevangene van Azkaban is lekker dik en spannend. Rowling heeft genoeg vindingrijks bedacht om de lezer (jong of oud) weer te vermaken en te boeien. Een jonge Nederlandse Potter-fan zei vorige week in de Volkskrant dat Potter een verslaving is, maar 'geen erge verslaving, zoals drugs' - en zo is het.

Een onderscheiding met de Whitbreadprijs zou wat ver hebben gevoerd. Het is ook ondoenlijk een kinderboek te vergelijken met een dichtwerk van Seamus Heany, de winnaar van de prijs. Maar bijzonder zijn de Harry Potter-boeken wel. Zo is dit derde deel niet alleen spannend, maar ook aangrijpend. Op de momenten dat Harry in de buurt komt van de vreselijke Dementors, hoort hij de laatste momenten van zijn ouders, op het moment dat ze door Voldemort worden gedood: de doodsbange smeekbedes van zijn moeder, de stem van zijn vader die in paniek schreeuwt. Het is voor Harry moeilijk aan de macht van de Dementors te ontsnappen, omdat hij eigenlijk de stemmen van zijn ouders wil horen. Het levert ontroerende passages op als deze: 'Ze zijn dood,' hield hij zichzelf streng voor. 'Ze zijn dood en luisteren naar echo's brengt ze niet terug. Ik zou maar eens wat flinker zijn als ik jou was - als je tenminste die Zwerfbalbeker wilt winnen.'

De Nederlandse vertaling van Wiebe Buddingh' is uitmuntend. Hij heeft Rowlings speelse taalgebruik sprankelend vertaald, en goede equivalenten gevonden voor de woorden en namen die zij heeft verzonnen, die zo mooi gebruik maken van de suggestieve werking van klanken. Zo heet de afdeling op de school waar het geteisem zit Slytherin, wat het beeld oproept van een glibberige slangenkuil; in het Nederlands heet het Zwadderich, wat een associatie oproept met zwabberige modder. Het kan alleen lastig worden bij internationale correspondentie met Potter-fans, die geen idee hebben dat Dreuzels Muggles zijn, Zwerkbal Quidditch en Schurfie de rat Scabbers, die constant wordt achternagezeten door de kat Crookshanks, oftewel Knikkebeen.