Gevonden artikel: EindhovensDagblad - donderdag 11 november 1999 'Publieke werken' sublieme historische roman van Thomas Rosenboom.

Vruchtbaarheid en onvruchtbaarheid zijn twee pijlers, waar de nieuwe historische roman 'Publieke werken' van Thomas Rosenboom op rust. Het zijn slechts twee van de vele steunpilaren, maar ik moet ergens beginnen om dit omvangrijke en magistrale boek bij u aan te bevelen...TEXT: Door Peter van Vlerken .

Rijk is de kinderschare van de bescheiden turfsteker Pet Bennemin, die zich aan het eind van de vorige eeuw vestigt in een armenkolonie op de Drentse venen. Maar de Hoogeveense apotheker Anijs, die zich om hun lot bekommert, moet het noodgedwongen zonder nazaat stellen. En hoewel zijn Amsterdamse neef, de vioolbouwer Vedder, zich beschouwt als vader van een zoon, viel er bij hem slechts droog kruim op de grond als hij de pijp uitklopte".Hun kinderloosheid is slechts een van de oorzaken van het tergende minderwaardigheidscomplex waar zij compensatie voor zoeken. Anijs is van nederige komaf, maar meent door zijn huwelijk met een apothekersdochter en een negentiende-eeuwse LOI-cursus farmacie te zijn opgeklommen tot een notabele van zijn dorp. Op zijn beurt is Vedder schrijnwerker, maar heeft deze krullenjongen tot zelfstandig vioolbouwer weten op te klimmen in de hoofdstad. In de standenmaatschappij van destijds zijn zij vlees noch vis, zitten zij qua hoofddeksel tussen pet en hoed. Daarbij komt dat Anijs links en rechts wordt ingehaald door gestudeerde concurrenten en Vedder zich noodgedwongen moet beperken tot handel in derderangs violen onder de honderd gulden.Door toevallige omstandigheden ziet het dubbeltje kans een kwartje te worden. Op de plek van Vedders werkplaats, tegenover het nieuwe Centraal Station, moet hotel Victoria verrijzen en dat geeft de vioolbouwer een plaats aan de onderhandelingstafel met het grootkapitaal. Tegelijkertijd mag in het arme veengebied, vanwege gebrek aan medische zorg, apotheker Anijs voor dokter spelen. 'Publieke werken' pendelt op en neer tussen Anijs in Hoogeveen en Vedder in Amsterdam. Ze hebben het hart op de juiste plaats, maar vrijwel alle goede bedoelingen van het illustere duo komen in hun tegendeel te verkeren. Ik probeer niet te veel van de inhoud te verklappen, want op zeker moment zindert deze roman van spanning. Vanaf het begin is echter duidelijk dat Anijs en Vedder weliswaar victorie kraaien, maar onverbiddelijk de nederlaag en de definitieve ondergang tegemoet treden. Doorgaans verbroosd, op brieke benen" worden de twee personages door grote gebeurtenissen opgetild. Ze sidderen en zweten van overmoed, jaloezie, roekeloosheid, gejaagdheid, nervositeit en onvermogen. Door de plotseling vrijgekomen gassen van de ambitie worden ze opgepompt tot ze knappen. Op de van hem bekende wijze weet de schrijver de gemoedstoestanden van zijn personages fysiek te maken. Het woord wordt af en toe bijna vlees bij Rosenboom. De natuurbeschrijvingen in 'Publieke werken' zijn als in een ouderwetse, Dickensiaanse avonturenroman: de wind die onheilspellend om de hut waait, de sneeuw die van het dak schuift. Als lezer krijg je er rillingen van. De taal in deze roman is doorgaans verheven, waar het uitkomt zelfs nog extra aangezet, maar nergens hapert iets. Integendeel, de volzinnen zijn door Rosenbooms pen met zoveel zichtbaar plezier neergeschreven dat ze in elkaar lijken op te gaan, alsof de inkt vloeibaar blijft. Talrijk zijn de nevenverhalen die Rosenboom zijn lezers voorschotelt. Op een enkel los eindje na - hoe zit het met de afloop van de rol van Vedders onechte zoon? - passen ze aan het eind precies in elkaar. Rosenboom werkte een jaar of vijf aan dit boek. Hij heeft zich flink moeten verdiepen in de vroegere farmacie, de vioolbouwkunst en de architectuur. Dankzij de erop losgelaten verbeelding ruik je nergens de muffe geur van het archief.

Het genre van de historische roman, tot voor enkele jaren in ons land nog maar zelden beoefend, heeft met Rosenbooms vorige boek, 'Gewassen vlees', een geweldige impuls gekregen. Wat een verrijkende ontwikkeling is dat! De industriële revolutie wordt in 'Publieke werken' vanuit individueel perspectief bezien: de opkomst van het spoor, de scheepvaart - boten worden in deze roman tot metaforen voor voortgang -, het hotelwezen, de fotografie, de emigratie naar Amerika en de teloorgang van het veenbedrijf, wat de bewoners van deze Peel-contreien zeker zal aanspreken. Nieuwe centen. Ook vroegere volksgebruiken, zoals het 'venstervrijen', wekt Rosenboom opnieuw tot leven. Eveneens talrijk zijn de oude woorden die de schrijver ook in dit boek weer voor de dag tovert. U kent ze misschien nog, ik heb ze - niet zelden vergeefs - moeten opzoeken in de Dikke Van Dalen: zoorholt, vonder, wonne, bomme, en wemel. Rosenboom poetst ze op tot ze glimmen als nieuwe centen".De auteur moet erg houden van het bijvoeglijk naamwoord glunder. Het staat wel een keer of tien in dit boek en het geeft ongeveer aan wat voor gezicht hij opzette, toen hij voor zijn vorige roman de Librisprijs in ontvangst nam die na aanvankelijk stagnerende omloop van dat boek het succes maakte dat het ten volle verdiende.'Publieke werken', waarin de bescheidenheid na rampspoed van allerlei aard uiteindelijk zegeviert, is als roman zo mogelijk nog subliemer dan 'Gewassen vlees'. Het verschijnt morgen. Ik merk bij nalezing van deze recensie dat mijn enthousiasme met me op de loop gaat. Laat u daardoor niet weerhouden en haast u naar de boekwinkel.

'Publieke werken', historische roman van Thomas Rosenboom. Uitgave: Querido. 488 Blz. Prijs: f. 47,50 (geb. f. 62,50)