Joyce Pool, Blauw.
Rotterdam: Lemniscaat, 2004,
143 p., isbn 9056376381, 13,95.
Na twee
verdienstelijke historische jeugdromans, Vals beschuldigd over de
moord op Willem van Oranje en Sisa over
slavernij in Suriname, heeft Joyce Pool zich
met Blauw aan een eigentijds jeugd-boek gewaagd. Het thema is vrij actueel: een
Koerdisch gezin krijgt geen verblijfs-vergunning
en wordt teruggestuurd naar het land van herkomst.We
zien de gebeurtenissen groten-
deels door de ogen van de ik-figuur,
de vijftienjarige Nienke Bakker, die in drie havo
zit. Haar klasgenote Senna Ciçik
wordt s nachts, samen met haar ouders
en haar jongere broertje, door mensen van
de I.N.D. uit huis gehaald en op het
vliegtuig naar Turkije gezet. Iedereen op
school is stomverbaasd, want Senna
woont al zes jaar in Nederland en de abrupte
verwijdering uit Nederland zorgt in de klas voor een storm van ver-ontwaardiging. Nienke
vindt het extra
verschrikkelijk omdat haar moeder, die politieagente
is, bij de uitzetting betrok-
ken was. Ze kan zich niet voorstellen dat haar
moeder hieraan heeft meegewerkt.
Nienkes klasgenoot Bob is totaal van de kaart,
want hij had sinds een half jaar
verkering met Senna.
Nooit heeft zij iets verteld over wat het gezin boven het
hoofd hing, niet tegen haar klasgenoten, niet
tegen de leraren en niet tegen haar
vriend Bob. Hij kan het niet bevatten.Hoe Senna en haar
ouders de afge-
lopen jaren hebben geleefd, kom je als lezer
te weten uit het dagboekje van
Senna dat Nienke en
Bob vinden als ze de ochtend na de uitzetting in het huis
van de familie Ciçik
inbreken. Die directe weergave van gedachten en gevoelens
van Senna maken
veel indruk op Nienke en Bob. Ook krijg je als
lezer uit dit
dagboek een goed beeld van waarom het
gezin destijds uit Turkije is gevlucht.
De vader van Senna schreef voor een Koerdische krant en dreigde
op een dag
te worden opgepakt. Er zat niets anders op
dan te vluchten, want de Turkse
overheid was meedogenloos voor het Koerdische
verzet. De manier waarop de
ouders van Senna in
Nederland werden opgevangen en de wijze waarop zij een
bestaan probeerden op te bouwen, krijgen ook aandacht in dit
dagboek. Het
is een treurig verhaal: Sennas moeder wordt steeds depressiever en de vader
van Senna weet
niet hoe hij zijn tijd moet doorkomen. Hun bestaan is leeg
en somber
woede van Nienke,
de ontreddering van Bob en het verdriet van Senna
komen
goed naar voren. De personages zijn levendig
en levensecht neergezet. Hun
gedachten en taal zijn eigentijds en het verhaalgegeven
is herkenbaar.
De spanning in
het verhaal concentreert zich rond de vragen of de leerlin-
gen de uitzetting van het gezin Ciçik zouden kunnen terugdraaien, hoe ze weer
in contact kunnen komen met Senna en in hoeverre Bob erin slaagt zijn plan
om naar Senna
toe te reizen, ook echt weet te realiseren. Daarnaast speelt het
conflict tussen Nienke
en haar moeder die als agente meegewerkt heeft aan de
uitzetting. De manier van vertellen en het taalgebruik
zijn zeer toegankelijk, soms op het simpele af, de dialogen maken een heel
natuurlijke indruk en zijn ondanks de sombere thematiek, regelmatig heel
humoristisch. Het boek kan door grote groepen leerlingen in de
tweede klassen worden gelezen.
Het is alleen
wel te merken dat de auteur in het onderwijs werkzaam is,
want af en toe liggen de didactische bedoelingen
er helaas vrij dik bovenop.
Het leerzame
karakter van het verhaal is soms te nadrukkelijk aangezet, met
name in de gesprekken van Nienke met haar vader en moeder en met iemand
van Vluchtelingenwerk. Ook zijn niet alle gebeurtenissen
even overtuigend en aannemelijk. Zo vinden Nienke en
Bob het dagboekje van Senna, dat eigenlijk herinneringen
bevat die bestemd zijn voor haar jongere broertje. Het is niet zo voor de
hand liggend dat Senna dit schriftje nu juist
achterlaat in Nederland. Haast kan het probleem niet zijn, want ze vindt
nog wel tijd om een afscheidsbrief aan Bob te schrijven. Ook vind
ik het niet zo aannemelijk dat Senna, die
dagelijks met Bob omgaat en veel bij hem thuis komt, nooit iets
vertelt over de problemen die ze thuis hebben met advocaten en overheidsinstanties
over de aanstaande terugkeer. Dit wordt weliswaar verklaard, maar
die uitleg overtuigt me niet echt. Hierdoor vertoont het uitgangspunt
van het hele verhaal en de daaruit volgende compositie een
elementaire zwakheid. Ik vind dit boek dan ook minder sterk dan
de eerste twee jeugdromans van Pool.
Wie zich wel door het uitgangspunt Senna houdt
tegenover iedereen haar mond over alle problemen van thuis laat
overtuigen, zal dit verhaal over een aspect van onze multiculturele samenle-
ving met belangstelling lezen.
Ruud Kraaijeveld