Verslaafd aan eten en taal

‘Je aan je woord houden is de enige manier om een menselijk en goed leven te leiden.' Deze zin staat op de voorlaatste bladzijde van het nieuwe boek van Connie Palmen De vriendschap. Daarvoor zitten driehonderd bladzijden die leiden tot een brief waarin de visie van de hoofdpersoon Kit op de vriendschap en het leven wordt gegeven.
Dat slothoofdstuk is nogal zwaar van toon, ondanks alle luchtige opmerkingen ertussendoor en vormt niet direct het hoogtepunt van het boek. Misschien is dit wel een boek zonder hoogtepunten. In deze roman zit geen mooi afgerond verhaal. De vriendschap gaat over een onderzoek van Kit naar banden die tussen mensen bestaan en in het bijzonder de band tussen haar en de enkele jaren oudere Ara. Die vriendschap wordt een jaar of twintig gevolgd, vanaf de lagere school totdat beiden in de dertig zijn.
Twee zaken spelen een belangrijke rol in de vriendschap tussen Kit en Ara: eten en taal. Ara onderscheidt zich van Kit doordat zij groot en dik is. Ze is verslaafd aan eten. Kit probeert een verklaring voor die eetzucht te vinden. Kit is in postuur juist het tegendeel van Ara; ze is klein en mager. Bij Kit was het vanaf de geboorte duidelijk hoe ze zou leven. Omdat haar moeder pijn had bij de borstvoeding, wilde zij instinctief niet aan de moederborst. Die samenhang tussen pijn en eten blijft aanwezig in de binding met haar moeder. Het zorgen voor haar kinderen; het dagelijkse maken van eten voor haar kinderen is de wijze waarop de moeder haar liefde verklaart aan haar kinderen. Alleen Kit is daar gevoelig voor; haar broers consumeren slechts. Ook in haar relaties met mannen blijkt zij gevoelig voor het eten en dan voornamelijk het toebereiden ervan. De grootste ruzies, één met Ara en één met haar vriend, vinden plaats tijdens het eten.
Ook op taalgebied bestaat er een groot contrast tussen Kit en Ara. Ara is op een hevige manier woordblind, waardoor ze af en toe totaal andere begrippen gebruikt dan die zij bedoelt. Voor Kit is taal een middel om greep te krijgen op de werkelijkheid. Door taal leg je verbanden, door taal krijg je kennis, door taal krijg je inzicht. Maar taal maakt een mens niet gelukkig. Kit probeert de eetverslaving van Ara ten slotte duidelijk te maken, evenals haar band met Ara.
De band met Ara is het hele boek door erotisch geladen, maar nergens lees je echt erotische passages. In de relatie tussen Kit en Ara zit veel spanning, maar nergens is het boek spannend. Als lezer moet je je laten meevoeren in de wereld van de hoofdpersoon; haar nukken moet je tot de jouwe maken, haar opvattingen moet je delen. Als je daartoe bereid bent dan biedt het boek veel, want heel subtiel probeert het steeds krachtiger te zeggen waarin de zin van het leven ligt. Palmen legt in De vriendschap een grote nadruk op de relaties tussen mensen en de afhankelijkheid van elkaar, die daar bij bestaat. Het einde van het boek is dan te lezen als het credo voor het hele boek. 'Sommige, de meest menselijke, zaken spelen zich alleen maar tussen mensen af, niet in mensen afzonderlijk. Liefde, respect, bewondering, betekenis, hebben alleen maar plaats in een tussenruimte, in dat onzichtbare iets wat door een verbintenis geschapen wordt.' Met deze zinnen laat Palmen zien waarin zij zich onderscheidt van haar generatie, die voornamelijk de vrolijke en lichte kanten van verbintenissen tussen mensen beschrijven. De vraag blijft open waar je het meest gelukkig van wordt.

Coen Peppelenbos

30 maart 1995 
 
NHL-KRANT ***  HOME *** ALFABETISCHE LIJST