Historische vrouw
Die vrouwenfiguren van Noordervliet zijn altijd bijzonder. Soms
is het een historische vrouw, zoals Tine, de vrouw van Multatuli, die door
haar verbintenis met de grote schrijver een soort martelarendom opgelegd
krijgt. Een andere keer is het een vrouw die veel reist en onderneemt.
Maar bovenal zijn de vrouwen intelligent. In haar laatste roman, De naam
van de vader, speelt de vierenveertigjarige Augusta de Wit, Guus genoemd,
de hoofdrol. De openingsscène zet meteen de toon. Op een feestje
zit ze in de tuin, als een grote, dikke godin te plassen in de tuin van
de gastheer. Een vrouw van de wereld. Ze heeft een belangrijke baan
in de advocatuur, een getrouwde collega als minnaar.
Kortom, een leuk leven. Maar langzamerhand kom je als lezer meer
te weten van Augusta de Wit. De alwetende verteller, die af en toe
een duik in het brein van een ander personage neemt, geeft steeds meer
informatie over het leven van Guus.
Als ik het verhaal zou moeten navertellen dan zou dat het leesplezier
verpesten. Hoe verder je in hét verhaal terecht komt, hoe
meer je te weten komt over het verleden van deze vrouw. En juist
dat verleden is het eigenlijke onderwerp van de roman. Moeder de Wit ging
in de oorlog met een Duitser naar bed. Augusta werd dus een kind van een
moffenhoer.
Duitsland
Door klas- en buurtgenoten werd ze in haar jeugd gepest. Haar echte
vader ging naar Duitsland en die ziet ze nooit meer terug en haar stiefvader
stelt alles in het werk om haar het leven zuur te maken. Vanaf haar jeugd
neemt Guus een schuld op zich, want als dochter van een Duitser word je
automatisch medeschuldig. Als de muur gevallen is vindt ze eindelijk de
kracht om naar het voormalige Oost-Duitsland te gaan, de streek waar haar
vader vandaan kwam. Samen met een jonge man en een jonge vriendin, met
wie ze allebei een erotische relatie onderhoudt, trekt ze naar het 'vaderland'.
Flarden
Als ze uiteindelijk de zuster van haar vader te pakken weet te krijgen
hoort ze dat deze net een aantal maanden geleden is gestorven. In een gesprek
met de oude, in literatuurflarden sprekende vrouw komt ze er moeizaam achter
wie haar vader was. In ieder geval geen fanatieke nazi. In
flashbacks kom je als lezer erachter hoe het leven van Augusta verliep
voor deze periode. Daarbij is haar studententijd, de jaren zestig
met haar kleine revoluties erg belangrijk. In die tijd ontmoet ze
de geliefde van haar leven Melchior Beerbaum. De liefde tussen hen
beiden zou misschien de schuld die Guus meetroont vanaf haar geboorte kunnen
wegnemen. Een kind van een kind van een Duitser en een kind van een jood
zou de ultieme verzoening betekenen. Toch blijft onduidelijk wie nu de
echte vader van het kind van Augusta is; ze is namelijk in Praag tijdens
de grote omwenteling daar, ook nog met een andere man naar bed geweest.
Deze korte samenvatting van 350 bladzijden doet natuurlijk niet
recht aan de inhoud van de roman. De inhoud is tragischer, omdat Augusta
zoveel verborgen houdt. Melchior komt pas bij de geboorte van zijn
kind erachter dat Augusta het kind van een Duitser was. Als dan ook
nog onduidelijk blijft of hij werkelijk de vader van het kind van Augusta
is, dan wordt het huwelijk van de twee zwaar op de proef gesteld.
Het loopt dan ook niet goed af.
Al deze lijnen komen samen in het heden, waar Augusta, nadat ze al
jaren niets meer van Melchior gehoord heeft, weer met hem geconfronteerd
wordt. Die mooie baan in de advocatuur en die relatie met een gehuwde
man blijken niet meer dan facades te zijn. Haar handelen wordt dan
erg impulsief: ze zet de gehuwde man aan de dijk, ze gaat op zoek naar
haar vader, ze knoopt nieuwe relaties aan met een jonge vrouw en een jonge
muzikant;
Ommekeer
Die ommekeer in haar leven beschrijft Nelleke Noordervliet goed.
Alleen spelen die jonge vrouw en jonge man later geen rol van betekenis
meer, het zijn niet meer dan medereizigers op een gedeelte van haar leven.
Ik had graag meer van hen vernomen. Ook het einde van dit boek is
voor mij te kort. Na zoveel bladzijden komt er natuurlijk een confrontatie
tussen Augusta en Melchior - en dan nog wel op de bakermat van de beschaving,
Kreta, maar die confrontatie ontaardt in een potje vechten- een Dynasty-oplossing.
Nelleke Noordervliet haalt zoveel problemen overhoop dat de roman veel
meer bladzijden verdient dan nu het geval is. Lijnen worden niet
doorgetrokken en sommige situaties verdienen meer uitwerking. Dat wil niet
zeggen dat ik het boek slecht vind. Het is zelfs een goed boek: mooie beschrijvigen
en enigszins fatalistische overpeinzingen wisselen elkaar af. Als lezer
word je gedwongen om je kop erbij te houden, want makkelijk zijn al die
perspectiefwisselingen en flashbacks niet. Wat je overhoudt is een roman
die je lang nadat je de laatste bladzijde gelezen hebt, bezighoudt. Een
schande dat ze niet tot de laatste uitverkorenen behoort van de Libris-literatuurprijs.
Coen Peppelenbos