Per
Nilsson: 17.
Vert. Femke Blekkingh-Muller.
Auteur
P. Nilsson
Uitgever
Lemniscaat
Rubriek
Fictie 13 - 15 jaar
ISBN
9056375253
Trouw, 8 november 2003
Twee zeventienjarigen: vader en zoon
Boer, Peter de
De Zweed Per Nilsson, bekend van onder meer 'Jij, jij en jij' en 'De geur van Melisse', richt zich in zijn boeken uitdrukkelijk tot jongeren van boven de vijftien. Zijn nieuwste jeugdroman heet '17' en die titel zegt in zijn beknoptheid al genoeg. Dit type jongeren-, schemerzone-of adolescentenliteratuur is van betrekkelijk recente datum. In ons taalgebied hebben schrijvers als Bart Moeyaert, Cyrille Offermans, Peter van Gestel, Karlijn Stoffels e.a. meer dan eens goede jongerenboeken gepubliceerd en daarmee voorzien ze kennelijk in een behoefte.
Wat moeten hedendaagse jongeren ook ánders lezen? In het voortgezet onderwijs zijn de literatuurlessen inmiddels gehalveerd dus dan kun je met Vestdijk en Hermans, of Adrie van der Heijden en Thomas Rosenboom nauwelijks nog op zinvolle wijze aankomen. Zo bezien is de adolescentenliteratuur een zegen: want ik zie de jongeren liever een goede Van Gestel of Moeyaert lezen dan een matige Giphart.
Of een goede Per Nilsson natuurlijk. Voor het al genoemde 'De geur van Melisse' ontving hij de Deutsche Jugend Literatur Preis en in Nederland een Zilveren Zoen. En deze zeer bewust met compositie, stijl en chronologie experimenterende vakman zal in de toekomst nog wel meer prijzen winnen. Met '17' bijvoorbeeld. Dit is niet alleen een mooie moderne jongerenroman, maar het schetst tevens een beeld van een generatie die in haar jeugd diep door de sixties en seventies is beďnvloed en haar idealen door de harde realiteit van de decennia erna heeft zien vervluchtigen.
Om de jongeren van nu en die van de jaren zeventig bijeen te brengen heeft Nilsson weer een fraai compositorisch en psychologisch weefwerk in elkaar gezet. Plaats en tijd van handeling: een kamertje in een ziekenhuis in Malmö, mei 2001, waar de 17-jarige Jonatan Persson ligt, opgenomen vanwege een alcoholvergiftiging. Naast hem zit zijn vader Göran, die zijn zoon na zijn scheiding van diens moeder Karin al elf jaar niet meer heeft gezien. Aangezien Jonatan alleen maar een briefje met het telefoonnummer van zijn vader op zak had, heeft het ziekenhuis Göran gebeld, en niet Karin.
Göran vertelt zijn zoon zijn levensverhaal. Hij is ervan overtuigd dat de slapende jongen hem verstaat. Hij vertelt vooral veel over zijn eigen leven als zeventienjarige, in de tijd dat de jongeren massaal in opstand kwamen en hun culturele iconen vonden in musici als The Doors, Leonard Cohen of de lsd-goeroe Timothy Leary. Hij vertelt over zijn ontmoeting, ook op zijn zeventiende, met Karin, een overtuigde communiste uit een rijk milieu. Hij vertelt over de blowende anarchisten (zoals hijzelf en zijn vrienden) en meer praktisch ingestelde activisten (zoals Karin) en hoe die elkaar in de Power of Love van dat tijdsgewricht vonden. En zo ontstaat inderdaad het beeld van twee zeventienjarigen die elkaar aan een ziekenhuisbed ontmoeten: ,,de één,'' zoals de flaptekst fraai verwoordt, ,,is de vader van de ander''.
Maar zijn verhaal, meer een biecht eigenlijk, gaat verder. Hij beschrijft de eerste jaren van het samenwonen met Karin, die rechten is gaan studeren en als juriste heel realistisch haar oude idealen tracht te verwezenlijken. En zijn doorbraak als kunstfotograaf. Dan behoren hun bezoeken aan alternatieve jongerenkampen en deelname aan een commune al tot het verleden. Göran echter piekert meer over de niet gerealiseerde idealen van weleer dan Karin. De geboorte van Jonatan eind 1983 voorkomt een crisis. Ze voeden het kind voorbeeldig op maar in 1989 raakt Göran opnieuw in een depressie. Wat is er van zijn idealen terechtgekomen? ,,Heb ik dit gekozen?'' vraagt hij zich vertwijfelt af. Dan volgt het verhaal van zijn neergang: hij verlaat Karin, raakt aan de zwerf, is jarenlang alcoholist en pas de laatste twee jaar weer in staat van de kunstfotografie iets te maken.
Het bijzondere is dat ook zijn latere levensverhaal iets zeventienjarigs houdt. Göran voelt zich op zijn 46ste nog steeds zeventien: ,,Een mens wordt nooit wijzer dan wanneer hij zeventien jaar is. Nooit wijzer en nooit dommer. Nooit zo eerlijk''. En zo blijft het leeftijdsaspect '17' voor Göran zijn leven lang het leidende beginsel en dat houdt het voor de jongere lezer van deze roman ook allemaal interessant.
Inmiddels is Karin gearriveerd en ook zij vertelt de slapende Jonatan haar verhaal. Het is in grote lijnen hetzelfde als dat van Göran en het tijdsbeeld van hun jeugd wordt er even sterk in naar voren gehaald, maar ánders. Door een smalende opmerking van de jonge Karin als deze bijvoorbeeld: ,,En hasj roken is een revolutionaire actie?'' Tegelijk is haar verhaal de tegenpool van dat van Göran, dat zij op vele punten corrigeert. Na de scheiding bijvoorbeeld heeft Göran haar en haar nieuwe vriend zenuwslopend gestalkt: telefoontjes, seksbrieven, bezoekjes aan de speelplaats waar Jonatan speelde en, het ergste van alles, hij stuurde ze een halfjaar lang zeer recente foto's van henzelf. Als ze zich maar even op straat begaven stond Göran -wáár wist je nooit- met zijn telelens op grote afstand kiekjes van hen te schieten en de volgende dag kregen ze die per brief thuisbezorgd. Pure terreur.
Nilsson laat in het midden welke lezingen nu precies kloppen. Soms ben je eerder geneigd Göran te geloven, dan juist weer eerder Karin. Het boek bevat ook nog twee korte intermezzi waarin Jonatans vriendin aan zijn bed het hare te vertellen heeft, wat enig licht werpt op hoe hij in die toestand geraakt is.
Een bewonderenswaardig boek. Heel serieus en vernuftig geschreven, met een appčl dat serieuze jongere lezers van nu moeilijk kunnen weerstaan, denk ik, en tegelijk met een blik op het leven van hun ouders dat wel iets weg heeft van 'Scčnes uit een huwelijk' van Ingmar Bergmann. Zie dat maar eens voor zeventienjarigen zo onthullend en overtuigend te mixen.