Marcel M�ring debuteerde met Mendels erfenis (1989) en kreeg de AKO-literatuurprijs voor zijn roman Het grote verlangen(1992). Zojuist verscheen de nu al spraakmakende roman In Babylon. Uit de verantwoording blijkt dat hij gebruik maakte van cd-roms en bronnen op Internet.

M�ring is op dit moment de enige Nederlandse schrijver met een eigen home-page op Internet. Daarop is de Herzberglezing te vinden 'Sample-God in Cyberspace' waarin hij afrekent met de godsdienstige beweging Scientology en de schrijver van De Celestijnse Belofte, James Redfield. Op de Internet-site is informatie te vinden over zijn biografie, zijn romans, po�zie en essays.

De afgelopen week beantwoordde Marcel M�ring iedere ochtend via Internet vragen die hij, volgens afspraak drie per dag, in zijn mail-box vond.

From:
To:
Subject: In Babylon

Waarom ben je als eerste schrijver van Nederland met een home-page Internet opgegaan?

'Waarschijnlijk omdat ik vond dat, als je het Net gebruikt, je ook iets terug moet doen. Een beetje aan de kant staan en wijsgerige dingen roepen over het digitale tijdperk en de Internet-cultuur vind ik te makkelijk. Bovendien: diep in mij zit nog altijd het jongetje dat niet met zijn handen van de stencilmachine van school af kon blijven.'

Al honderden keren is de site aangeklikt de afgelopen maand, maar wat voor reacties heb je gekregen?

'Veel, pakweg dertig procent van mensen die mijn Herzbergle zing heb gezien en daar boos om werden, de rest van lezers die verheugd reageerden op verhalen of gedichten die ze nog niet kenden.'

Je wordt geraadpleegd door mensen uit Noorwegen, Polen, Dene marken, Zweden, Singapore, Italie en Oostenrijk. Krijg je louter reacties uit Nederland of ook vanuit het buitenland?

'Tot nu toe alleen uit Nederland of van Nederlanders die bui tenlands verblijven. Als lezers mij mailen krijgen ze ant woord, hoewel niet altijd even snel. Soms zijn de vragen eenvoudig: waar ik voorlees, of een lezing geef, en wanneer. Soms gaan de vragen over de Herzberg-lezing, die niet nalaat mensen op te winden of te vermaken, en vaak wordt er gevraagd of ik niet ergens wil optreden.'

Waarom gekozen voor Internet als bron voor je roman en niet de gebruikelijke wegen?

'O, ik heb voor tachtig procent 'gebruikelijke bronnen' aange wend. Op mijn werkkamer staan twee lage boekenkastjes vol met naslagwerken en andere boeken. Maar het Net is een prachtige digitale bibliotheek, een ideaal instrument om te checken, snel te zoeken en dingen te ontdekken waarvan ik niet wist dat ik ze zocht.'

Kun je er voorbeelden van geven?

'Dat zijn vooral uitbreidingen op de dingen ik wel zocht. Ik kwam meer te weten over bepaalde zaken. Maar echt precies weet ik het ook niet meer.'

Wat heeft het gebruik van Internet je opgeleverd?

'Ik zou het niet meer precies kunnen zeggen. In ieder geval heel veel tijdwinst. Als ik de traditionele wegen had bewan deld, zou ik dagen hebben doorgebracht in de bibliotheek (waarschijnlijk verschillende bibliotheken), zuchtend achter de bakken met siso-kaartjes. En dan was het of de vraag of ik zou hebben gevonden wat ik zocht. Nu deed Alta Vista, de search-bot, zijn werk op de achtergrond, terwijl ik gewoon kon doorwerken. Dat was een ongekende luxe.'

In vergelijking met de sites van Amerikaanse schrijvers is jouw home-page iets beperkter. Heb je idee�n over je ideale site?

'Hm. Die ziet er uit als een wolk van interessante plekken, maar is door vormgeving en structuur toch zo helder dat je nooit in de klik-stream verdwaalt.'

Is Internet op dit moment niets meer dan een aardig speeltje waar je wat voordelen mee kunt doen als informatiebron, of begint het een medium te worden waarmee je veel meer kunt doen naar je lezerspubliek?

'Ik denk dat het Net technisch gezien nog niet toe is aan een massa-publiek dat massa-mediaal amusement consumeert. Er liggen te vaak delen plat, of lopen bijna vast door teveel gebruikers op te weinig bandbreedte. Maar als de technische voorwaarden er eenmaal zijn om veel gebruikers op hoge snelhe den te bedienen, kan het Net een amusements-medium worden dat zijn weerga niet kent. Online spelletjes in plaats van op de bank hangen en naar Lingo kijken. Online virtuele sex in plaats van met droge mond naar oude Duitse softporno SBS 6 kijken.'

In Babylon is de familiekroniek van Nathan Hollander (60) die samen met Nina (30), de dochter van zijn onechte broer Zeno, vijf dagen lang vanwege de sneeuw opgesloten zit in een land huis van zijn oom Herman. Bij testament heeft deze bepaald dat het huis voor deze Nathan de sprookjesverteller is, op voor waarde dat hij de biografie over Herman schrijft. De roman is voor een deel de biografie, die teruggaat in de familiege schiedenis van de 17e eeuw. De doden lopen in en uit 'alsof het een supermarkt is'. Marcel M�ring werkte vijf jaar aan deze omvangrijke roman en overtreft hiermee zijn vorige werk. Een wervelende roman, origineel, sprankelend en vol behartens waardige idee�n.

Wat waren de uitgangspunten van 'In Babylon'?

'Literair? Ik wilde een oude vorm, die van de Bront� novel, opnieuw hanteren en voor deze tijd geschikt maken. Ik wilde een wolk van verhalen schrijven die in schijnbaar chaotisch verband met elkaar staan, maar al lezend toch een hechte ver tel-eenheid blijken te vormen. Ik wilde het beschrijvingsni veau van Mendels Erfenis weer terugbrengen in mijn werk en tegelijkertijd de narratieve drive van sommige episodes uit Het Grote Verlangen behouden.'

Kun je iets vertellen over de compositie van de roman en de keuzes die je hebt gemaakt?

'In Babylon is een raam-vertelling, maar oogt niet zo. Dat komt omdat ik bevreesd was voor een al te rigide, wat monotone structuur. Door de raamvertelling werd de periode in het huis min of meer de veer die het boek drijft en spanning geeft en dat had gevolgen voor de ordening van de 'biografische' stuk ken en de sprookjes. Uiteindelijk is het geheel een soort uurwerk geworden, waarin de verschillende teksten (sprookjes, herinneringen, verhalen, dialogen) raderen zijn, van verschillende grootte en met verschillend effect.'

In hoeverre sluit deze roman aan op je vroegere werk?

'Het is een stap vooruit binnen mijn werk, maar de belangrijke thema's (herinnering, tijd, vergankelijkheid en zoeken) zijn gebleven. Meer dan ooit zijn die thema's in ��n groot beeld op de wereld bijeengekomen.'

De structuur van de roman. Bindend element is het verblijf van Nathan en Nina in het huis. Dat is een thrillerachtig gegeven dat zelfs aan Agatha Christie doet denken. De twee personages geven commentaar op de biografie over oom Herman en de spookachtige gebeurtenissen in het huis hebben een symbolische betekenis, want de bezittingen in het huis worden opgeofferd. Vanwaar deze structuur?

'Ik heb eerder aan de Bront� Sisters gedacht: het huis als De Plaats, waar het gebeurt, waar het geheim verborgen ligt. Vervolgens wilde ik in het huis een beklimming van de berg (de weg omhoog, in stadia, vol raadselen en valstrikken, zoals de kabbalistische mystici dat beschrijven) en het kreeg thril ler-achtige elementen. Als je op de laatste bladzijde bent, echter, zie je dat ik de grootste zonde heb begaan die men in een thriller kan begaan. Ik vind de conventie van de 'wrap up' aan het einde van een thriller kinderlijk en schematisch. Ja, de spanningsboog in die huis-laag is heel belangrijk. Zo'n groot, ogenschijnlijk chaotisch vormgegeven boek, heeft vaste grond nodig, een element dat de lezer voorstuwt door de verha len en dialogen, verplaatsingen en verschuivingen. Daartoe dient de huis-laag ook, als de veer van het uurwerk dat In Babylon is.'

Een vraag over de autobiografie: wat heeft de familiegeschie denis met de M�rings te maken?

'Ach, weinig. De familie van mijn moeders kant is grotendeels 'verdwenen', zoals het Hollands-joodse eufemisme over WO II luidt, en van de kant van mijn vader weet ik ook niet zoveel. Ik ben daardoor wel enigszins gefascineerd geraakt door de vraag waar familiegeschiedenis in zit. Wij hebben bijvoorbeeld geen famieliestukken, maar twee foto's en verder alleen een paar vage verhalen. Waar komen we vandaan? Geen idee. De Wandelende Jood en de Vliegende Hollander, die thema's waren voor mij heel belangrijk. Vooral ook omdat ik ze, in de per soon van Nathan, wilde ontdoen van hun vloek en drama. Nathan is niet ontevreden met zijn 'gebrek aan huis'. Mij lijkt dat een aardige manier om in het leven te staan: min of meer zonder vaderland, min of meer zonder huis. De wereld als huis, de mensheid als familie, dat komt nog het dichtst in de buurt van mijn eigen opvattingen.'

Een citaat: 'De enige manier om de wereld te begrijpen is door een verhaal te vertellen. De wetenschap brengt alleen kennis van de werking der dingen. Verhalen brengen begrip.' Daarvan is 'In Babylon' een demonstratie?

'En wat dacht je van de bundel die ik twee jaar geleden heb samengesteld: Het derde Testament? Ik heb die bundel min of meer bedoeld als een demonstratie van de joodse manier om te spreken over de wereld en onze plaats daarin. Binnen het jodendom, nog steeds sterk beinvloed door de Talmoedische traditie, wordt eerder gekozen voor het verhaal als vorm van uitleg, dan voor abstrahering.'

Dat is de functie van literatuur?

'Ik weet niet wat de functie van literatuur is. Het klinkt zo als 'de zin van het leven'. Literatuur is voor mij belangrijk, omdat ik een schrijver ben en een boek wil schrijven. Vervol gens slaat in dat boek het resultaat neer van mijn gedachten, van gedachten die personages hebben, van gedachten die anderen hebben gehad. Dat bij elkaar kan de indruk wekken van een doel, een streven, maar dat is niet het doel en het streven waarmee ik aan het boek begon. Dat gebeurde alleen maar omdat ik wilde schrijven. Iets anders is waarom mensen literatuur lezen. Voor een deel is dat vanwege het genot, voor een ander deel omdat men blijkbaar iets ontleent aan een roman (of een verhaal, of een gedicht).
Maar wat? Ik lees Celine, maar heb opvattingen over de mens en de wereld die nauwelijks overeenkomen met de zijne. Toch ont leen ik iets aan zijn boeken, anders dan literair genot. In zicht? Begrip? Waarschijnlijk. Maar het is de vraag of dat het inzicht en het begrip is waar Celine op doelde (als hij dat al deed).'

De sprookjesverteller Nathan Hollander voelt zich aan het einde 'een verstekeling in de tijd'. Wat voor personage was hij aanvankelijk en tot wie groeide hij uit?

'In eerste instanie was hij de man die op de eerste pagina's bij het sterfbed van oom Herman staat. Een aanwezige, ogen schijnlijk nauwelijks betrokken, enigszins afstandelijk zelfs. Nina was het die hem tot de grenzen van zijn onaangedaanheid bracht en hem dwong over zijn verhouding tot de wereld en de mensen, zijn vrouw in het bijzonder, na te denken.'

De betovergrootvader Cha�m, een klokkenmaker en zijn neef Magnus, de mislukte uitvinder van de pendule in de 17de eeuw zijn personages die 'ergens voor staan'. Wat is hun plaats in de roman?

'Het zijn eigenlijk Orpheus-karakters, het vrije toegang tot de wereld van het geestenrijk en onze wereld. Ze zijn ook onmachtige schutsengelen. Maar vooral zijn ze het hoogtepunt van de ballingschap, in Oost-Europa (Cha�m) en de daaropvol gende nieuwe diaspora naar het westen en verder (Magnus).'

De broer van de sprookjesverteller, Zeno, ontwikkelt zich tot 'de halve messias', een valse profeet. 'De grote omwenteling moest nog komen, maar bij de volgelingen van Zeno was de waanzin al zichtbaar die zich in later jaren zou voltrekken, die gevaarlijke mengeling van jaren-zestig optimisme, zucht naar mystiek en overschat vertrouwen in de eigen moraal.'
'Zeno vertegenwoordigt de golf die in de jaren zestig zijn kop hief en nu, verrassend, opnieuw verschijnt. Hij is de voorgan ger-profeet-ziener die overvallen wordt door zijn succes en daarin verdwijnt. Hij is, wat dat betreft, de spiegel van Zwi. Dat stel ik in de Herzberglezing ook aan de orde: de vloek van het volgelingenschap. Nieuwe vormen van religiositeit zijn vrijwel altijd ongeloofwaardig omdat ze bestaan bij de gratie van volgelingenschap, hetzelfde volgenlingenschap dat we eerder deze eeuw, in de grote politieke bewegingen, zo huive ringwekkend zagen opkomen. Dat is mijn grote bezwaar tegen zelfgemaakt geloven: het feit dat het allemaal zo zwaar op blind vertrouwen, charisma en, dus, overgave berust.'

Een idee uit de thermodynamica- de entropie- heeft een dominante plaats in de roman gekregen. Deze wet zegt dat alles steeds ingewikkelder wordt en daarom steeds moeilijker in de hand gehouden kan worden. De wet zegt ook (p.239) 'dat in een gesloten systeem orde overgaat in maximale wanorde, zeg maar van een dynamische naar een statische toestand, en dat de maximale wanorde onomkeerbaar is.' Ik had er nog nooit van gehoord. Kun je de wet uitleggen, gecombineerd met de ontwik kelingen op Internet?

'Wat zijn jullie critici toch een alpha's... Ja, die entro pie-gedachte komt uitstekend overeen met het beeld dat ik van de wereld heb, en dus ook met het Net. Laten we Internet als voorbeeld nemen. Het begon als een serie met elkaar verbonden computers die moesten garanderen dat de Amerikaanse defensie ook digitaal kon blijven communiceren als ��n van de computers uitviel. Langzaam groeide het Net, de universiteiten kwamen er bij, andere organisaties, toen bedrijven en nu vele miljoenen particulieren. De organisatie nam enorm toe, de complexiteit ook. De beheersbaarheid nam (misschien wel omgekeerd evenre dig) af. Orde (overzichtelijkheid, eenvoud, simpelheid) ging over in wanorde (onverzichtelijkheid, chaos, complexiteit). Het systeem, zoals het nu is, valt niet meer terug te brengen naar de oorspronkelijke toestand. (Niet voor niets overweegt men een tweede, simpeler en beheersbaarder Net op te zetten). Een nog betere, en meer op de natuurkunde toegespitste uitleg vind je in boeken van, bijvoorbeeld, Paul Davies.

De eerste kritieken zijn verschenen. Is de roman begrepen en recht gedaan?

'De kritieken vallen uiteen in zeer enthousiast (g�ddank tot nu toe het merendeel) en afschuw. Het boek staat onverschilligheid blijkbaar niet toe. Dat vind ik wel aardig. Probleem is dat een belangrijk deel van de kritieken nauwelijks kritieken zijn. De Nederlandse literatuurkritiek is nog steeds niet te vergelijken met de Engelse of Amerikaanse. Maar wij hebben dan ook geen London (of New York) Review of Books, waarin een criticus over grote lengte diep op een boek kan ingaan. Daar door blijven het hier vaak opsommingen, juich- of scheldpar tijen.'

Iedere ochtend klikte je de afgelopen week op je mailbox en je beantwoordde de vragen. Hoe is je dit bevallen?

'Ik vond het heel aangenaam. Ik had weliswaar weinig tijd, maar ik kon nu toch langer nadenken en mijn eigen formulerin gen kiezen. Je zou op deze manier nog dieper kunnen gaan en een soort essay-van-twee-mannen kunnen schrijven. Hm... Dank je voor de moeite en het oorspronkelijke idee. Groeten,

Marcel M�ring
[email protected]
http://www.xs4all.nl/~mmoring/
.