Kyoko Mori: Dochter van Shizuko.

Uit het Engels vertaald door Nan Lenders.

Vanaf 13 jaar. Gottmer, 207 blz. fl. 32,90

Als Shizuko zelfmoord heeft gepleegd, weigert haar man een ambulance te bellen, 'want dat zou maar opschudding veroorzaken'. In haar debuutroman Dochter van Shizuko geeft de Japans-Amerikaanse schrijfster Kyoko Mori een sombere visie op de Japanse samenleving: een verstikkende schaamtecultuur waarin alles draait om de schone schijn en 'wat de buren er van denken'.

Na de zelfmoord van Shizuko probeert dochter Yuki de herinnering aan haar moeder levend te houden. Zij wordt gedwarsboomd door haar vader die, conform de traditie, Shizuko wil doodzwijgen. Door zelfmoord te plegen heeft Shizuko immers schande over de familie gebracht. Als hij de spullen van zijn dode vrouw in de tuin verbrandt, mijmert hij: 'Van alle ouderwetse rituelen was dat vuur het mooiste. Het leerde mensen om dingen achter zich te laten, om te vergeten.' Vrij snel hertrouwt hij met zijn secretaresse, een smetvrezende trut die de nagedachtenis van haar voorgangster ook zo snel mogelijk uit wil vegen. Yuki komt hier tegen in opstand.

Kyoko Mori weet het dilemma van de rouwverwerking - herdenken of verder leven - mooi te verweven met het thema van de puber die in opstand komt tegen de traditie. Het moeizame gevecht van Yuki wordt ontroerend maar met afstand beschreven.

Grote attractie van de roman is dat het zich in Japan afspeelt. Dat geeft niet alleen een interessant inzicht in deze merkwaardige samenleving van eer en schaamte, maar verscherpt ook het behandelde conflict. Had de roman zich in Nederland afgespeeld, dan hadden vader en dochter zich na een goed gesprek op zijn minst verzoend. Nu praten zij helemaal niet met elkaar. Yuki zwijgt zes jaar en verlaat dan voorgoed het huis. Haar vader zal ze nooit meer zien.

De roman moge een verhelderend inzicht geven in de Japanse cultuur, het blijft voor westerse lezers een onbegrijpelijk harde wereld. Uit de zelfmoord van Shizuko concludeert de omgeving bijvoorbeeld dat haar man haar niet goed 'onder de duim' hield. Eigenlijk had hij ontslag moeten nemen, wegens gezichtsverlies en omdat hij blijkbaar geen leiding kan geven. Ook is het verbijsterend om te lezen hoe de stiefmoeder Yuki afsnauwt als zij te levendig converseert aan tafel. Of hoe de vader Yuki verbiedt om haar moeders familie te ontmoeten.

Was het boek alleen een aanklacht tegen de Japanse cultuur geweest, dan was het wellicht gaan vervelen. Kyoko Mori weet het beeld echter aardig te nuanceren, onder meer door zo nu en dan van vertelpespectief te wisselen. Het grootste deel van de roman volgt de lezer Yuki en deelt haar woede en verontwaardiging. In een paar hoofdstukken echter komen andere personages aan het woord. Vooral de delen die handelen over Masa, de grootmoeder van Yuki, werken verdiepend en nuancerend.

Masa vertegenwoordigt een andere kant van de Japanse traditie, die waarin de doden juist niet worden vergeten, maar worden geëerd. Zij woont in de bergen en heeft een klein boeddhistisch altaar in de kamer waarbij ze de doden herdenkt. Zij heeft veel meer leed gekend dan Yuki, toch leeft zij dapper voort, zonder echter het verleden te vergeten, zoals haar schoonzoon doet.

Masa vertegenwoordigt ook de berusting. Na een storm gaat zij rustig de tuin in om de te kijken wat van de bloemen is overgebleven. 'Zo tegen de grond gedrukt, leken de modderige bladeren helemaal geen leven meer in zich te hebben. En toch zou elke statice- en gipskruidplant vroeg in de lente, volgend jaar, weer lange aren krijgen die langzaam maar zeker vol kwamen te zitten met bloesem.' Zo verbeelden de bloemen dat het leven verder gaat. Het geeft een troostrijk einde aan een mooie maar harde roman. Shizuko leeft verder in haar dochter, tegen de verdrukking in.