De daverende apotheose ontbreekt, de teleurstelling voor Tessa de Loo is groot. Ruim twee honderd pagina's houdt zij de lezer in de ban met een haast voorbeeldig reisverslag. Maar het slotakkoord staat symbool voor de heilloze onderneming. Alles was vergeefs. Wat haar restte, terug in Amsterdam, was het schrijven van het boek. �Het vastleggen op papier was een van de wanhoopspogingen de tijd voor een ogenblik tot stilstand te dwingen, maar het bleef behelpen. Het verhaal over de reis zou nooit gelijk zijn aan de reis zelf.'

Iedere reisbeschrijver heeft dat probleem. Natuurlijk is het verhaal niet gelijk aan de tocht zelf. In de toonaangevende reisliteratuur gaat het immers nooit om de exacte beschrijving van de tocht, maar om de verbeelding van de schrijver. Wat Een varken in het paleis zo aardig maakt, zijn de uitweidingen over Lord Byron, over zijn leven in Engeland, over het huidige Albani� en het troosteloze uitzicht voor de huidige bewoners. Tessa de Loo spreekt vanuit het heden Lord Byron rechtstreeks aan (�Mijn beste George..., mijn allerbeste vriend...') en gaat aan het einde van het reisverhaal in discussie met Ali Pasja. Zo overbrugt ze de tijd en laat de verbeelding het werk doen. Zoals het hoort. Vreemd is het niet dat Tessa de Loo juist Lord Byron koos om te volgen. Als dweepzieke tiener raakte ze al in zijn ban. �Je was het object van mijn onvervulbare dromen. Terwijl mijn klasgenoten foto's van James Dean uitwisselden, gluurde ik in het literatuurboek naar mijn mooie dode dichter.' Die fascinatie voor de man van tegenstellingen, van hevige emoties en van eeuwige rebellie is nooit overgegaan. Het opnieuw volgen van dode dichters en schrijvers op hun toentertijd avontuurlijke tochten is zo oud als de reisliteratuur zelf. In die zin is Een varken in het paleis een traditionele onderneming. Ook de motieven van Tessa de Loo zijn weinig verrassend. Natuurlijk gaat ze regelmatig op reis om �aan mezelf te ontsnappen', om �iemand anders te worden die open is voor wat komen gaat'. Daarnaast is haar reis ook een vlucht uit de hogedrukpan van de moderne tijd. �Het heden maakt te veel lawaai. Waar is de stilte gebleven, heeft een andere Prometheus haar gestolen?' vraagt ze zich verbaasd af. De belangrijkste reden om Byron achterna te gaan, kom je daarentegen niet vaak bij reisbeschrijvers tegen.

�Ik reis in diepste wezen om de controle over mijn leven te verliezen en dichter bij die ene waarheid te komen: dat leven gevaarlijk en veranderlijk is en dat ik mijn lot niet ken. Raar genoeg kan ik daarbij vrijer ademhalen.'

Dat klinkt manmoedig, maar het is tegelijk een tikkeltje onzinnig. De gemiddelde touropera tor heeft tegenwoordig heel wat spannender reizen in de aanbieding en wie Een varken in hetpaleis heeft gelezen denkt bij Tessa de Loo niet aan de onverschrokken globetrotter die met gevaar voor eigen leven op het scherpst van de snede het lot tart. Albani� mag tamelijk onherbergzaam zijn, vol ravijnen zelfs en ongeplaveide wegen, kronkelpaden en half ingestortte bruggetjes. Maar in vergelijking met de beste verslagen die Rudi Wester ieder jaar verzamelt van de Nederlandse reisbeschrijvers, doet de tocht van Tessa de Loo eerder aan een risicoloos vakantie-uitstapje denken. Onhygi�nisch en zelfs smerig, dat wel, maar daarvoor hoef je niet eens naar Albani�.

Voor Byron daarentegen was het in de zomer van 1809 wel een riskante onderneming. Tessa de Loo nam in 1996 het vliegtuig en was in een dag in Korfu. Voordat Byron de Griekse grond onder de voeten voelde, was hij met de pakketboot al mooi anderhalve maand onder weg. Hij verliet Engeland voor een Grand Tour langs de klassieke lokaties in Itali�, Grieken land en Turkije, wat in die tijd gebruikelijk was voor pas afgestudeerde, aristocratische jongeren. Alleen nam Byron zich voor nooit meer naar Engeland terug te keren.

In zijn studententijd had hij een schuld van dertienduizend pond weten op te bouwen. Pas afgestudeerd in Cambridge was hem een zetel toegewezen in The House of Lords, maar beledigd over zijn trage toelating was hij op de plaats van de oppositie gaan zitten. Beledigd was hij ook vanwege enkele bijtende kritieken op zijn literaire debuut. �Het scheelde niet veel of Byron had de uitgever van de kritieken uitgedaagd tot een duel, zo razend was hij, tot aan zelfdestructie toe.' Maar bovenal was zijn reis naar Albani� een vlucht uit zijn puriteinse geboorteland waar op homoseksuele contacten nog altijd de doodstraf stond. De tocht van Byron naar het paleis van Ali Pasja is tot in details vastgelegd door zijn reisge noot John Cam Hobhouse. Byron schreef naar aanleiding van de reis het epische gedicht �Childe Harold's Pilgrimage', waarmee hij in een klap beroemd werd. Het spreekt vanzelf dat Tessa de Loo deze bronnen voortdurend aanhaalt en becommentarieert. De beschrijving van haar reis gelooft de lezer wel, maar juist de wisselwerking tussen begin negentiende eeuw en de huidige tijd, geeft een extra dimensie.

De toevoegingen van Tessa de Loo over leven en werk van Byron hadden zelfs uitgebreider gemogen. Wie de biografische roman van Sigrid Comb�cher over Byron kent, weet wat voor een tragisch en opzienbarend leven hij heeft geleid, tot aan zijn vroege dood toe. In de roman zijn ook de grote historische gebeurtenissen als de Napoleontische oorlogen en de Griekse vrijheidsstrijd belicht, die bij Tessa de Loo alleen zijdelings ter sprake komen. Voor de lezer van Een varken in het paleis blijft het een raadsel wat Byron in Griekenland te zoeken had en waarom hij per se naar dat paleis van Ali Pasja wilde.

Een gemis? Tessa de Loo schreef in eerste instantie een reisverslag dat door de persoonlijke toonzetting kleurrijk genoeg is. Meer ambities had zij niet. Ze had zich voorgenomen te bemiddelen tussen de wereld van het Ottomaanse rijk en de onze, dansend op het zelfgespan nen koord waarop ze wankelde en haar evenwicht moest zien te bewaren, �met de verbeelding als valscherm'.

Als aan het einde van de reis de betovering is verbroken en de magie is verdwenen, kan ze alleen haar eigen spoor volgen, terug naar waar ze vandaan kwam. Ze voelt zich tijdens het schrijven van het boek als de ezel van Ali Pasja die na de dood van zijn baas bleef doorgaan met het halen van water. Het is een zinloze bezigheid die in Albani� een synoniem is gewor den voor het overgeven aan nostalgie of het terugverlangen naar een andere tijd. �Terwijl ik dit reisverhaal schreef, leek ik sprekend op Ali's ezel. Ik ging de hele tijd door met water halen, doof voor wat er tegen me gezegd werd: wie is er in godsnaam ge�nteresseerd in Lord Byron? Waarom uitgerekend naar Albani�, of all places?'

Het is de gebruikelijke twijfel van iedere reisbeschrijver. Maar het echte doel van de reis was niet aan aankomst, maar het onderweg zijn naar Telepen� , realiseert Tessa de Loo zich op de laatste bladzijde, met de schim van Byron op gepaste afstand. Dat heeft een uiterst aantrekke lijk boek opgeleverd.

Tessa de Loo. �Een varken in het paleis.' Uitgeverij De Arbeiderspers. Prijs: 34,90.