Trouw, 5 maart 1999

Woutertje Pieterse Prijs naar juiste schrijfster voor het verkeerde boek

Nanda Roep

De twaalfde Woutertje Pieterse Prijs is gewonnen door Joke van Leeuwen, met het boek 'Bezoekjaren'. Het is de tweede keer dat Van Leeuwen de prijs - een oorkonde en 25 000 gulden - wordt toegekend. In 1997 kreeg ze hem voor 'Iep!'.

Van Leeuwen (46) was niet aanwezig bij de uitreiking, gisteren in Theater De Balie in Amsterdam, omdat ze in Berlijn een tentoonstelling opent die gewijd is aan haar werk. Door middel van een video-opname liet ze weten dankbaar te zijn voor de prijs. Ze zei speciaal blij te zijn dat dit boek won, vanwege de hoeveelheid leed die aan 'Bezoekjaren' ten grondslag ligt.

De jury, onder voorzitterschap van Liesbeth Brandt Corstius, prees nog een aantal andere boeken, waaronder 'Jubeltenen' van Rita Verschuur, 'Wat is een kat' van Midas Dekkers en 'Gijsbrecht', de 'verfrissende hervertelling' van Vondels klassieke drama door Edward van de Vendel.

Van Leeuwens 'Bezoekjaren' is een ander boek dan we van haar gewend zijn. Geen fantasie dit keer, maar een verhaal gebaseerd op het waar gebeurde relaas van Malika Blain, die als kind twee broers ten onrechte de gevangenis zag ingaan. Omdat haar verhaal als basis mocht dienen voor 'Bezoekjaren', staat Blain - die Van Leeuwen via Amnesty International leerde kennen - als co-auteur op het omslag vermeld.

De oudste broer van het Marokkaanse meisje Zima verdwijnt plotseling. Na ruim een half jaar in het ongewisse te zijn gelaten, verneemt Zima's familie dat hij is opgepakt als politieke gevangene. Hij wordt veroordeeld tot twaalf jaar cel. Ongeveer zes jaar later wordt een volgende broer om dezelfde reden opgepakt. Wat dit betekent voor de afzonderlijke gezinsleden en het gezin als geheel, volgen we door de ogen van de kleine Zima, die zich in de loop van het boek ontwikkelt tot een jonge, zelfstandige adolescent.

De jury roemt het 'ogenschijnlijk speelse gemak' waarmee Van Leeuwen er in is geslaagd 'alle valkuilen van geëngageerde literatuur' te vermijden. Volgens de jury is 'Bezoekjaren' namelijk niet moralistisch, neemt het geen 'robuuste politieke stellingnames' en maakt het geen gebruik van sentiment voor effectbejag.

Overigens beklaagde de jury zich over de kwaliteit van het totale aanbod: ,,Het kinderboek dreigt steeds meer het domein te worden waarop iedereen straffeloos mag beunhazen. Nogal wat boeken mogen er op het eerste gezicht feestelijk, althans duur, althans kleurrijk, althans opvallend uitzien, bij nader inzien blijkt het vaak een kat in de zak: de verpakking van een flinterdun ideetje of een slaapverwekkend slap verhaaltje.'

Dit jaar kon de jury kiezen uit twee boeken van Van Leeuwen: 'Bezoekjaren' en 'Kukel', dat eveneens bij uitgeverij Querido verscheen. Ze besloot dat 'Bezoekjaren' het verrassendst was. Verrassend, want voor Van Leeuwen ongewoon, is inderdaad haar keuze voor een inhoud gebaseerd op feiten. Maar daarmee is 'Bezoekjaren' niet beter dan 'Kukel', integendeel. Zima's relaas heeft niet de kracht om van begin tot einde boeiend te zijn, terwijl 'Kukel' die wel bezit.

Het is typerend voor hedendaagse kinderboekenjury's om veel gewicht te leggen bij gebruikte stijl, maar voorbij te gaan aan hoe aantrekkelijk een verhaal in werkelijkheid is verteld. Iets 'anders' doen dan je normaal doet, gooit al snel hoge ogen. Grote prijzen worden toegekend op basis van ongewoon woordgebruik of bijzondere zinsbouw. De vertelkunst delft veel te vaak het onderspit. Terwijl het de kinderen, voor wie het boek tenslotte is geschreven, juist om de vertelkunst gaat - die willen meegetrokken worden.

Van Leeuwen heeft een opvallend grappige, krachtige en inderdaad prijzenswaardige stijl. Ze bezit echter ook het talent een aantrekkelijk verhaal te schrijven, en dit laat ze vele malen beter zien in 'Kukel'. De juiste schrijfster wordt wel bekroond, het is alleen voor het verkeerde boek.