Schrijver Keulen, Mensje van

Titel Van lieverlede

Johannes Vermeer maakte niet alleen prachtige schilderijen, we hebben tevens voor een deel aan hem onze kennis te danken van het interieur van de zeventiende-eeuwse burgermanswoning. De "doorkijkjes" van Venneer laten zich daarin vergelijken met de boeken van Mensje van Keulen. Vaag heel Nederland van de aardbodem weg, vernietig alle op ons landje betrekking hebbende historische documenten, maar breng het werk van Mensje van Keulen in veiligheid en feilloos zal men daaruit de Hollandse huiskamer van pakweg het midden van de twintigste eeuw kunnen reconstrueren.

In haar nieuwste roman "Van lieverlede " gunt de schrijfster ons meer dan één blik in het schamele benedenwoninkje van de bejaarde en ziekelijke weduwe Beier en haar ongeveer twintigjarige dochter Hanna, door wie ze verzorgd wordt.

Schijnt op Vermeers schilderijen altijd een vrolijk zonnetje door de ruiten naar binnen, zorgend voor een contrastrijk spel van licht en schaduw, in de woningen van Mensje van Keulen is het altijd donker en buiten is het gewoonlijk hondeweer. "Ook de keuken was donker. 's Zomers wilde de zon nog wel eens een uurtje door de vitrage dringen, maar de rest van het jaar lag hij, evenals het uitbouwtje erachter, de hele dag in de schaduw. Tegen binnendringend vocht door de buitenmuur, lekkages van de bovenburen en de damp van kokend voedsel die niet via de afvoer verdween omdat deze met een stuk hardboard tegen vallend roet was dichtgespijkerd, viel niet op te tornen."

Bij Mensje van Keulen is ook geen sprake van contrasten: Het leven van Hanna en haar moeder motregent maar wat door. De moeder komt haar bed haast niet meer uit en doet niks anders dan klagen en bidden. Op allerlei manieren probeert ze Hanna ervan te weerhouden het huis uit te gaan en bijvoorbeeld een baantje te nemen. Niet dat ze daarvoor zoveel moeite hoeft te doen, Hanna is door het géisoleerde leven met haar moeder zo gestoord in haar contacten met de buitenwereld, dat het haar aan alle durf ontbreekt. En op den duur ontbreekt het haar aan alle WH, al kan ze bij vlagen wel eens jaloers worden op haar zuster Coby, een bijdehandje, die al op jonge leeftijd het huis is ontvlucht, danseres werd in een nachtclub en vervolgens trouwde.

Van Keulen beheerst tot in de perfectie wat ik "melancholie op de vierkante centimeter" zou willen noemen: Het zijn vooral de details die de sfeer bepalen. Daarom vorden bijvoorbeeld meubelstukken zo precies beschreven, huishoudelijke handelingen pijnlijk nauwkeurig gevolgd. Al die beschrijvingen fungeren ráet enkel als decor, ze vormen de feitelijke inhoud van de roman.

Een "plastic bak die verminkt was geraakt omdat moeder, toen ze weer eens een voetbad nam daarbij in slaap was gevallen en hem ongemerkt te dicht bij de kachel had geschoven" is bijvoorbeeld niet zomaar een plastic bak, maar in zijn armetierigheid een uitdrukking van de kaalheid van Hanna's bestaan. Zo heeft elk banaal detail, dat wordt toegevoegd, de bedoeling ontluisterend te werken.

Het begin van de roman speelt in de donkere dagen voor Kerstmis en inderdaad zijn alle ingrediënten voor een kerstverhaal aanwezig. Als er in zo'n verhaal echter 's nachts op de deur wordt gebonsd, is het zoon Dries die thuiskomt, na zeven jaar doodgewaand te zijn geweest. In "Van lieverlede " is het de man van Coby, die de deur intrapt op zoek naar zijn vrouw, nadat hij heeft gehoord dat ze vreemd is gegaan.

De stijl van Mensje van Keulen leent zich naar mijn smaak het beste voor korte verhaal, waarom ik ook haar bundel "Allemaal tranen" verreweg prefereer boven haar beide romans, "Bleekers zomer" en de onderhavige. Het veelzeggende detail raakt bij overdosering uitgewerkt. "Van lieverlede " wekt dan ook de indruk een opgeblazen kort verhaal te zijn, alsof de schrijfster heeft gedacht dat het enige verschil tussen een roman en een kort verhaal gelegen is in het aantal pagina's.