Schrijver Keuls, Yvonne

Titel Moeder van David S., De: geb. 3 juli 1959

Jaar van uitgave 1980

Bron Provinciale Zeeuwse Courant

Boeken over aan heroïne verslaafde kinderen verkopen als patat met mayonaise. 'De moeder van David S.', van Yvonne Keuls bijvoorbeeld, dat in 1980 uitkwam, is inmiddels aan zijn twaalfde druk toe. Hetzelfde geldt voor'Christiane F., verslag van een junkie', dat onder scholieren in West-Duitsland tot een waar cult-boek is uitgegroeid. Van de hand van Yvonne Keuls is inmiddels ook'Het verrotte leven van Floortje Bloem'verschenen, waarin het leven van een hero'ine-hoertje wordt beschreven. In de meeste boekenwinkels zijn deze boeken te vinden op de afdeling jeugdliteratuur. Eén overeenkomst valt meteen op, en dat is dat het in bijna alle gevallen niet om fictie gaat, maar om op zijn minst op de werkelijkheid gebaseerde verhalen; dagboeken, brieven of persoonlijke levensgeschiedenissen.

Al in 1972 verscheen 'Het onkruid en de bloem', een oorspronkelijk Amerikaans boek, bestaande uit dagboeken van een 15-jarig meisje dat verslaafd raakte aan verdovende táddelen. Het boek (vertaald door Remco Campert) is inn-iiddels aan zijn 14e druk toe. In zekere zin is 'Het onkruid en de bloem' een verouderd boek, want het speelt in de periode van eind zestiger, begin zeventiger jaren, en het betreffende meisje gebruikte geen heroïne, maar voornamelijk LSD, een middel dat in de huidige drugscene nauwelijks nog een rol speelt. Uit het boek wordt heel duidelijk hoe het meisje uit onzekerheid en angst om niet aan de verwachtingen van haar ouders en medescholieren te kunnen voldoen, aan de drugs raakte. Het toont hiermee de negatieve invloed die het Amerikaanse denken (keep srniling, be positive) op jonge mensen kan hebben. Dit is een thema dat je ook veel in andere Amerikaanse j eugdboeken tegenkomt, en wat dat betreft heeft 'Het onkruid en de bloem' nog niet veel aan actualiteit verloren. In tegenstelling tot 'Het onkruid en de bloem' loopt 'Christiane F., verslag van een junkie' goed af. Msschien is dat wel een gedeeltelijke verklaring voor het succes van dit boek, dat op dit gebied tot nu toe zeker het beste is. Het geeft jonge mensen zowel mogelijkheden zich te identificeren met de hoofdpersoon, als inzicht in de uitzichtloze ellende die een heroïneverslaving met zich meebrengt.

David S.

Nu naar Yvonne Keuls. 'De moeder van David S.'gaat over een vrouw die, doordat haar zoon aan de heroïne gaat, zelf in een uitzichtloze situatie terecht komt, en haar gezin naar de knoppen ziet gaan. Uiteindelijk komt ze in een praatgroep van ouders van verslaafde kinderen terecht, waar ze leert dat ze, om haar eigen leven te redden, haar zoon los moet laten.

Alle goedbedoelde bemoeienissen en de hulp die zij haar kind wil geven, blijken toch niets uit te

halen en eigenlijk een negatief effect te hebben, omdat de jongen moet ervaren dat hij zelf de verantwoordelijkheid draagt voor zijn eigen leven. Deze boodschap heeft Yvonne Keuls niet zomaar bedacht, maar het is haar conclusie na jarenlange ervaring in de begeleiding van dergelijke oudergroepen. Haar boodschap komt in het boek heel duidelijk over. Dat neemt niet weg dat je wel bepaalde bedenkingen tegen 'De moeder van David S.' kunt hebben. David is al vanaf het begin een probleemkind. Als baby huilt hij dag en nacht, zodat zijn moeder er bijna gek van wordt. Er is iets "s met dat kind. De moeder reageert daar echter op zo'n manier op datje als lezer geneigd bent te denken dat er ook aan haar een steekje los is: "Dat David mijn straf is, maar ook mijn kans. Mijn straf omdat ik niet in staat was met niijn eigen moeder om te gaan... en ergens diep in me natuurlijk ook dat bombardement. Ik ben in 1939 geboren, n-fisschien was ik in mijn vorige leven wel een fascist en David een slachtoffer van mij ". Dergelijke 'psychologie' maakt de persoon van de moeder er niet overtuigender op, en de combinatie met de heftige emoties die op elke pagina het boek uitknallen, maken dit tot vermoeiende lectuur. Vervelender is nog, dat vooral in dit boek door Yvonne Keuls geen enkel onderscheid wordt gemaakt tussen hasj en heroïne en allerlei andere middelen. In de inleiding tot het boek zegt de schrijfster: "Ik heb het ook geschreven voor allen die op de een of andere manier met jongeren te maken hebben en die zich tolerant opstellen ten opzichte van de soft drugs. Want met Tom (een personage uit het boek) zou ik hen willen toeroepen: "Er is nog nooit iemand aan de heroïne gestorven, die niet met hasj begonnen is!" Deze stepping -stone-theorie is al jaren achterhaald, en Yvonne Keuls zou toch moeten weten dat er in Nederland duizenden brave burgers zijn die in het weekeinde hun stickie roken zoals een ander zijn glas wijn drinkt. Dat iedere alcoholist begonnen is met één glas bier of wijn is tenslotte ook geen reden om ons land dan maar droog te leggen.

Het leven van Floortje Bloem is een aaneenschakeling van ellende - Vanaf het moment dat haar moeder haar afstond: tehuizen, internaten, observatiehuizen, pleeggezinnen en ga zo maar door. Het open einde doet niet veel goeds vermoeden.

Ondanks alles is er in dit boek af en toe toch nog een (wrang) humoristische noot, die in David S. geheel ontbreekt. Zo is één van de personages een grove, maar lachwekkende karikatuur van 'de' welzijnswerker die wel goede bedoelingen heeft, maar geheel verstrikt zit in zijn vakjargon en niet te vergeten in zijn eigen problemen.

de cirkel

'De Cirkel'van Maria Meynen, dat verscheen in 1979, biedt eveneens weinig opwekkende literatuur. l@ddels is er een vervolg uit: 'De Gebroken Cirkel'. De schrijfster doet in de twee boeken verslag van de heroïneverslaving van haar zoon, aan de hand van (haar eigen) dagboeken en van brieven.

Een overeenkomst met David S. is dat ook in dit boek de gebeurtenissen geheel door de ogen van de moeder worden gezien. Het is omnogelijk om als lezer enige sympathie te voelen voor de Paul waar alles om draait, en dat doet het boek geen goed. Naarmate het boek verder vordert, gaje je bovendien ergeren aan de eindeloze opofferende liefde van de moeder, die haar zoon meer gaat

nalopen en vertroetelen naarmate het slechter met hem gaat. Haar 'definitieve' afscheidsbrieven zijn al even weinig definitief als de goede voornemens van haar verslaafde zoon om met de heroïne op te houden. Het boek geeft een beeld van een degelijk katholiek gezin uit de buurt van Roennond, waarin 'samenwonen' nog steeds niet geoorloofd is, en een jongen met een ringetje in zijn oor welhaast in de goot terecht móet komen.

Bouke

'Bouke, leven en dood met heroïne', is gemaakt naar het VARA-radio programma 'Popdonder Plus'. Aan de hand van interviews met nabestaanden wordt een beeld opgeroepen van 'Bouke', een Amsterdammer die aan heroïne overleed, en van de Amsterdamse heroïnescene. Net als uit het radioprogramma komt uit dit boek de jongere naar voren als een onaangename, egoïstische half-crimineel, die sommige mensen voor zich innam, maar wiens dood uiteindelijk door haast niemand werd betreurd. Als enig mogelijke oorzaak van Boukes heroïneverslaving wordt zijn gefascineerdheid met de 'scene'van de penosejongens en de prostitutie genoemd. Het lijkt me dan ook een kwalijk soort romantisering om deze 'Bouke' als 'slachtoffer' te kenmerken, zoals op de omslag van het boek wordt gedaan. Wellicht is dit 'slachtofferschap' voor de samenstellers een manier om hun gefascineerdheid met de zelfkant te verantwoorden, maar erg fris vind ik het niet.

effect

Tot slot nog dit: de meeste van de hierboven genoemde boeken pretenderen geen 'literatuur' te zijn. De literaire vormgeving is dan ook ofwel afwezig, of nauwelijks interessant. De voornaamste functie is waarschijnlijk dat ze een afschrikwekkend effect hebben. Het is inderdaad nauwelijks voorstelbaar dat iemand die meer van deze boeken heeft gelezen ooit naar de heroïne zal grijpen. Een andere functie van deze lectuur, en waarschijnlijk een belangrijke oorzaak van de populariteit ervan, is het bevredigen van nieuwsgierigheid. En hoewel het onmogelijk is aan te geven waar'gezonde'nieuwsgierigheid overgaat in'ongezonde'enje de makers van de boeken niet van kwade trouw hoeft te verdenken, geven met name 'Bouke' en de boeken van Yvonne Keuls de lezer naar mijn smaak teveel gelegenheid te zwelgen in de ellende van anderen. Wie geïnteresseerd is in feiten, doet waarschijnlijk het beste met de aanschaf van een voorlichtingsboekje, bijvoorbeeld 'Druggebruik en -misbruik'van F. Hacker, of'Verslaving'van lvan Wolffers. Het eerste, zeer informatieve, boek is geschreven in tamelijk wetenschappelijk jargon, het tweede in populaire taal, soms op het kleuterachtige af. Beide verschenen bij uitgeverij Ambo.