De enorme belangstelling voor paranormale begaafdheid heeft nu ook het jeugdboek aangeraakt, Geen bezwaar: de jeugdliteratuur hoeft niets uit de weg te gaan. Maar de aanpak, dáár zit het knelpunt.

Persoonlijk sta ik nogal aarzelend tegenover helderzienden, mediums, toekomstvoorspellers en andere sterreldjkers. Ik heb altijd met een lichte angst gekeken naar de manipulaties van mijn vader met waarzegkaarten en slingerende horloges boven de foto van een overledene, ook de vrouw die mij ooit in een kroeg voorspelde "dat er iets verschrikkelijks boven mijn hoofd hing", waarna drie dagen later mijn vader stierf, slaagde er niet in nüj te overtuigen.

Met de "magie" van de droom heb ik minder moeite. Ik ben ervan overtuigd dat de droom, die plaats heeft als het bewuste tijdelijk is uitgeschakeld, de dromer iets te zeggen heeft en kan dienen als een soort "evenwicht-hersteller" van gebeurtenissen die spanningen hebben opgeroepen. Daarin lijken poëzie en dromen voor niij trouwens op elkaar. En een combinatie van de droom en een mediamiek inzicht vond ik nu terug in het jeugdboek "Het onzichtbare licht", geschreven door Evert Hartman, een leraar aardrijkskunde, die sinds een jaar of tien als schrijver optreedt.

Evert Hartman is geboren op 12 juli 1937, en dus een kreeft: in dat sterreteken vind je veel goede dromers en veelzijdige mensen. Sociale geografie, pianospelen, lezen, klassieke muziek, fotograferen, cabaret, toneel en schrijven -- het staat allemaal op Hartmans lijstje. Wat het schrijven betreft: hij publiceerde drie avonturenromans voor volwassenen en debuteerde drie jaar geleden als jeugdschrijver met "Oorlog zonder vrienden " over een kind van "foute" ouders. Het trok sterk de aandacht, kreeg een internationale prijs, werd gevolgd door "Vechten voor overmorgen" en dus nu door "Het onzichtbare licht", verschenen bij Lemniscaat in Rotterdam (f 22,50).

Als Leny Mulder aan het begin van dit boek naar huis fietst, wordt ze op de een of andere manier onweerstaanbaar naar het water van de Koetenplas getrokken. "Ze liet haar fiets los en liep naar het meer, een paar passen. Toen stond ze stil, met opengesperde ogen; want boven het water verscheen een hand met een mes. Met een gil keerde ze zich om, greep haar fiets uit de modder en begon te rennen." De zwevende hand met het mes is een waarachtig visioen. Leny's moeder denkt aan koorts, overspannenheid of vermoeidheid, maar ze herinnert zich wel dat Leny ook vroeger altijd vreemde dingen zag. De glanskinderen, bijvoorbeeld, toen ze een jaar of vier was. En vreemde griezelige dingen op het behang. Leny vraagt zich af waar dat van komt en krijgt geen bevredigend antwoord, volwassenen duwen dit soort zaken in de hokjes van het ongeloof. Leny ziet nog meer dingen, zes hoofdstukken lang. Een man in haar kamer, die er niet werkelijk

is, een aura van licht om andere kinderen heen. Ze "ziet" zonder te weten hoe dat in zijn werk gaat ook, dat de koe een spijker heeft ingeslikt. Korto@ er is met Leny wel degelijk iets aan de hand. Vooral wanneer wij lezen dat zij droomt dat haar broer Marco een ongeluk zal overkomen, wat inderdaad gebeurt. Hartman doet veel moeite ons in het begin van het boek te "bewijzen " dat Leny inderdaad een bijzonder kind is. Nfijnheer Galenkamp, de klasseleraar, vindt die paranormale begaafdheid echter niet gek: helderziendheid niet, aura's niet, telepathie niet. De dominee later wèl, die vindt het allemaal "des duivels" en in strijd met Gods woord.

Aan het einde van het boek wordt de hand met het mes duidelijk: het heeft te maken met een bankroof, waarbij iemand is vennoord. Daartussendoor is ook nog sprake van een gouden tientje, waarbij de geschiedenis van ene Geldermans komt, die in de oorlogjoden verraden zou hebben. Kortom, aan aparte gebeurtenissen ontbreekt het niet.

ik zit een beetje met dit boek te kijken. Ik geloof best in jonge meisjes, die op een of andere manier slagen in een soort "voortuitblikken", bij jongens komt dat in een bepaalde leeftijd trouwens ook voor. Ik weet dat in een kleine dorpsgemeenschap de lieden elkaar zó kennen dat elvoorspellen ", zelfs door kinderen, wat gemakkelijker ligt dan in grote gemeenschappen. En ik weet dat er dagelijks dingen gebeuren die op het eerste gezicht vreemd en onverklaarbaar zijn, maar of dat allemaal onder de noemer helderziendheid gevangen kan worden? Hartman noemt daar overigens een groot aantal verwante woorden voor, die echter vrij verwarrend op je overkomen. Nu kan een schrijver iemands helderziendheid helemaal geloofwaardig maken, namelijk als zijn verhaal goed verteld en doortinunerd is, maar juist op dat punt heb ik moeite met dit boek. Het verhaal had een mechaniek moeten zijn waarin het verschijnsel helderziendheid een noodzaak wordt. Hartman nu gebruikt de helderziendheid van Leny om een aantal gebeurtenissen ogenschijnlijk te verklaren, die echter ook zonder dat helderziende vermogen wel tot een oplossing waren gekomen. Ik denk dus dat Evert Hartman een veel sterker, minder wijdlopig, "zichtbaarder" verhaal had kunnen schrijven. Al lezend bekroop mij het gevoel dat hij een verschijnsel bij de kop heeft genomen dat hij niet onder de knie gekregen heeft; maar ik sluit niet uit dat mijn aarzeling bij helderzienden en magnetiseurs mij parten speelt. "Het onzichtbare licht ", waarin niets wordt verklaard, uitgelegd of opgehelderd, hangt voor mij te veel in de lucht.

Toch is mijn mening over het werk ook maar "koffiedik kijken " en dus betrekkelijk, dat ik me zo uitvoerig rekenschap geef, bewijst trouwens dat ik het niet als een flutboek beschouw. Ik pleit ervoor dat ook anderen dan ik het boek lezen, ouders vooral, en misschien hoor ik dan later nog eens een andere mening. De verschijning van dit werk is namelijk niet zonder belang. De helderziendheid is een wat duister, maar interessant gebied; en kinderen met dit verschijnsel confronteren vereist een grote omzichtigheid, om te voorkomen dat men die kinderen opzadelt met ideeën die niet voor iedereen van dezelfde zwaarte zijn. Omzichtigheid, dit onderwerp én het schrijven eigen.

Aan het einde van het boek zegt een vriendinnetje van Leny over de helderziendheid 't is vast net zoiets als iemand die muzikaal is. Dat houdt-ie toch ook zijn hele leven." Tja, zwemmen verteer je ook niet! Zó gemakkelijk komt de schrijver er niet van af. juist voor kinderen had hij het onzichtbare zichtbaar moeten maken.