Evert Hartman
Oorlog zonder vrienden

 

Arnold is door zijn vader duidelijk geïndoctrineerd. Ook hij vindt dat de koningin ons heeft verraden door naar Engeland te vluchten: dat is de waarheid, en de waarheid mag gezegd worden, ook al wordt hij daarom door zijn klasgenoten afgetuigd. Hij gelooft dat de Duitsers ons komen helpen tegen het goddelijke bolsjewisme en het gewetenloze kapitalisme. Aanvankelijk gedraagt hij zich dan ook als een echte landverrader; hij is de Duitsers behulpzaam bij het vinden van een neergeschoten Engelse piloot, geeft klasgenoten en leraren aan en voelt zich pas op zijn gemak temidden van andere Jeugdstortners.

Boek met een open einde

Anders dan zijn vader is hij echter niet doof en blind voor de werkelijkheid. Langzawn maar zeker kiest hij niet langer als vanzelfsprekend partij voor de Duitsers en is tegenover zijn vader steeds openlijker ongehoorzaam. Dat begint met de weigering op de veijaardag van Mussert in het uniform van de Jeugdstorm naar school te gaan. De grote ommekeer komt als hij merkt dat Marloes, de klasgenote op wie hij verliefd is, bij het verzet is. Tenslotte helpt hij zelfs een verzetsstrijder te ontsnappen. Deze ommekeer maakt hem echter nog eenzwner; enerzijds vervreemdt hij van zijn NSB-milieu, anderzijds wordt hij steeds meer gewantrouwd door zijn klasgenoten. IEj heeft inderdaad geen vrienden. De enige klasgenoot die ook NSB-er is, vindt hem niet fanatiek genoeg en verbreekt de vriendschap als Arnold niet net als hij staat te popelen van ongeduld om zich bij de Oostfrontstrijders aan te sluiten.

Werkelijk tragisch wordt het voor Arnold als hij wanhopig probeert contact te krijgen met Marloes in de hoop tegenover haar zijn hart te kunnen luchten. Zij wantrouwt hem echter ook. Als het hem eindelijk lukt haar alleen te ontmoeten, ontdekt hij dat ze voor het verzet werkt. ffij bezweert haar dat hij haar niet zal verraden. Buiten zijn schuld wordt ze toch opgepakt. Als hij haar later weer ontmoet, weigert ze te geloven dat hij haar had willen waarschuwen en ze scheldt hem uit voor valse verrader.

Het boek heeft een open einde: op dinsdag 5 september, Dolle Dinsdag, gaat het gerucht dat de geallieerden in een razend tempo met hun opmars naar het Noorden bezig waren om Nederland te bevrijden. Net als veel Duitsers en andere NSB-ers vlucht het gezin Westervoort in paniek naar het Oosten. Op het laatste moment besluit Arnold echter de trein en zijn ouders te verlaten: eindelijk bevrijdt hij zich van de druk van zijn opvoeding, en de lezer laat hem achter in de hoop dat hij toch nog in staat zal zijn zich tegenover Marloes te rechtvaardigen.

Naast veel spanning en emotie biedt dit boek de lezer stof tot nadenken. Het is een leerzaam boek: niet alleen vergroot het je kennis van de tweede wereldoorlog (net als Jan Terlouw in Oorlogswinter voegt Evert Hartman een handige begrippenlij st aan zijn boek toe, ook verwerkt hij historisch materiaal in zijn verhaal: krantenberichten uit Volk en vaderland, het Nationaal Dagblad en de Stormmeeuw, NSB-bederen een Anordnung/Beschikking van Rauter), maar vooral leert het boek dat iemand die "fout" was de kans moet krijgen weer "goed" te worden.

 

Hosted by www.Geocities.ws

1