NRC Handelsblad, 20 april 2006

                                                                   

 

'Meisjes zijn wél gewelddadig'

Hilde Hagerup: 'Zomerzeer', vertaald door Bernadette Custers, uitgeverij Querido, 2005; Prijs 13,50 euro

 

Karel Berkhout

 

Gerd, de twaalfjarige heldin van de jeugdroman Zomerzeer, is boos, brutaal en hardhandig. 'Ik wilde haar boven het geslachtsverschil uittillen', zegt schrijfster Hilde Hagerup.

De naam Hilde Hagerup, zegt de schrijfster zelf, klinkt in het Noors een beetje als 'Hielde Hogheruup'. Namen doen ertoe in haar jeugdroman Zomerzeer, waarin het meisje Gerd geen Bertil genoemd wil worden. 'De naam Gerd is haast een onomatopee', zegt Hagerup en spreekt hem uit met een g die bijna een k is, een rollende r, en een harde t op het eind: 'Dat klinkt weerbarstig. Daarbij denk je niet aan een meisje een roze jurk.'

Dat is Gerd, de 12-jarige hoofdpersoon van Zomerzeer, dan ook niet. In het dorpje aan de Noorse fjorden rent Gerd rond als een kleine bom vol opgekropt verdriet en boosheid die een uitweg zoekt. Haar vader is omgekomen op zee, haar oudere zus Siv is sindsdien van haar vervreemd en haar hartsvriendin Kajsa verliest ze aan een nieuw meisje. Een zomer lang vecht ze met haar sterke handen en scherpe tong om en met haar zus en vriendin. 'Machteloos door het verdriet om haar vader, is ze steeds maar bezig om macht te krijgen', zegt Hagerup.

De Noorse schrijfster Hilde Hagerup (1976) brak vier jaar geleden door met Het paardenbloemlied, dat inmiddels ook is uitgebracht in Frankrijk, Duitsland en de Scandinavische landen. De Nederlandse vertaling Zomerzeer van Bernadette Custers verscheen vorig jaar en werd gisteren bekroond met een Zilveren Zoen. Hagerup is er gisteren even voor uit Engeland, waar ze al jaren woont, naar Nederland gekomen.

De Zoen-jury beschrijft Gerd als een onsympathiek 'loeder', omdat ze uit jaloezie de chocola van Kajsa met water bederft en mensen diep beledigt. Wie scherper kijkt, ziet vooral een sociaal onhandig kind, dat onverbloemd de waarheid spreekt. Zo zegt ze tegen Kasja's moeder: 'Ik dacht alleen dat je erg mooi bent voor iemand die lelijk is.' Slechts één keer haalt ze echt een rotstreek uit, door een beschamend geheim van Kajsa te verklappen.

Hagerup vindt Gerd heel sympathiek, zegt ze. 'Het boek is ontstaan uit haar personage.' Ze zag voor zich hoe een onbesuisd meisje en haar 'schijterige' vriendin met de benen aan elkaar gebonden een helling afrijden op rolschaatsen: 'Ik werd nieuwsgierig naar haar en begon te fantaseren.' Hagerup beaamt dat de hoofdpersoon van Zomerzeer de ziel van een meisje en het hart van een jongen gekregen heeft. 'Maar zo blijf je wel praten over jongens en meisjes, helaas. Dat wilde ik juist doorbreken. In veel Noorse jeugdliteratuur - en misschien is dat elders ook zo - groeit elk kind op als een jongen en kijkt er vervolgens op terug als een meisje. Jongens doen, meisjes denken erover na - dat idee. Maar ikzelf groeide op als een kind, niet als een meisje', vertelt ze. 'Gerd wilde ik boven het geslachtsverschil uittillen.'

De meisjes in Zomerzeer zijn jongensachtig hardhandig in het boek: knijpen, slaan en bij de ontknoping zelfs een uitbarsting van haast bevrijdend geweld. Hagerup: 'Meisjes krijgen van jongs af aan ingewreven: niet slaan, dat doen meisjes niet. Maar meisjes zijn wel gewelddadig. Een van de dingen die in mijn jeugd het diepste indruk op mij maakte was de keer dat een leraar een klap in zijn gezicht kreeg - van een meisje.' Ze haalt even adem. 'Kinderen zijn gewelddadig. De enige plaats waar je zeker een dreun tegen je hoofd krijgt is de crèche.'

Gerd vecht ook een klassenstrijd uit met de rijke familie die net in het dorp is komen wonen. De broer pikt haar zus in, de zus haar vriendin en de ouders kijken neer op haar moeder. Hagerup: 'In Engeland is de maatschappij zo ingericht dat de kinderen uit verschillende klassen elkaar niet tegen komen. Noorwegen is ook een klassenmaatschappij, ook al zitten kinderen uit alle lagen bij elkaar op school. Iedereen weet van elkaar wie rijk is en wie arm. En van het schoolplein weet ik: rijke kinderen zijn veel populairder dan arme.'

In haar gevecht liegt Gerd vaak, terwijl ze tegelijkertijd zeer hecht aan de waarheid. 'Dat is een paradox, maar het is consistent met het personage', zegt Hagerup. Schrijvers doen hetzelfde. 'Schrijvers zoeken en koesteren de kern-waarheid, en verzinnen daar verder van alles omheen.'