Het debuut van het jaar

Zo'n hevig bejubeld boek komt wel vaker voor. De wetten van Connie Palmen en De meisjes van de suikerwerkfabriek van Tessa de Loo werden ook al de hemel in geprezen. Daarna werden de volgende boeken van deze schrijfsters verguisd. Het is te hopen dat Grunberg niet eenzelfde lot zal ondergaan.

Omgeving
Het boek Blauwe maandagen deed me vooral denken aan andere boeken. De thematiek van het boek is niet geheel en al nieuw: een opgroeiende jongen die nogal contactgestoord reageert op zijn omgeving. Daarmee staat het boek natuurlijk direct in de lijn van de adolescentenboeken van Salinger en Reve. Daarbij worden alle stadia van het volwassen worden door Grunberg beschreven, van de eerste vrijpartij tot en met de ontnuchtering van je dromen en idealen over de liefde. Op het laatst is de hoofdpersoon, Arnon, aangewezen op hoeren en schrijft hij zich zelfs in bij een escortbureau om zelf dames te verwennen. De ruimtes en de gesprekken zijn nogal ontluisterend. Liefde of mededogen met degenen die naast hem staan, zijn vader en moeder, ontbreken totaal.  De moeder wordt neergezet als een hysterische tante en de vader als een nietsnut die op het eind van zijn leven behoorlijk aan het aftakelen is. De beschrijvingen van de doodzieke vader die op het tapijt poept zijn dan ook weerzinwekkend. Om de tragische kanten van het verhaal te verbloemen heeft Grunberg gekozen voor een sarcastische stijl. Tegenover die vader zet hij dan een negerin die laaiend wordt als bij haar een 'geil varkentje' noemt.
Dat tafereel is zo humoristisch dat de scène daarop ietwat doodslaat en meegetrokken wordt in dezelfde sarcastische, afstandelijke sfeer. Hetzelfde geldt voor de latere beschrijvingen van de hoeren die hij bezoekt of op bezoek krijgt. De dames zijn stuk voor stuk lelijk, hebben allemaal hun eigenaardigheden en bovenal nemen ze elke keer zo'n mistroostigheid mee, dat je je afvraagt wat iemand bij dergelijke hoeren zoekt.

Lachen
Maar de overdreven wijze waarop de dames worden afgeschilderd zorgen er toch weer voor dat je lachen moet. En als dat nog niet genoeg is, dan zorgen de wereldvreemde gesprekken tussen hoer en klant er wel voor dat je in lachen uitbarst.
'Kom je snel klaar?' vroeg ze.  'Dan houd ik daar rekening mee,’ 'Dat is aardig,' zei ik, 'dat is bijzonder aardig.  Ach, wat zal ik zeggen.  De ene keer wel, de andere keer niet.  Het hangt en beetje van mijn stemming af.'
'Ik was net nog in Leidschendam. Voor een escortje.  Ik heb zelf een autootje.'
'Ik niet.'
'Heb je wel een magnetron?' 'Nee, ook niet.'
'Dat is handig hoor, zo'n magnetron.  Zeker als je alleen bent.  Ben je alleen?'
Haar rug zat onder de moedervlekken.
'Ik ook, nou, dan weetje het wel.' Ik wist niet wat ik wel moest weten, maar vroeg niet verder.  De Franse massage duurde voort.

Met dit soort scènes staat het boek vol. De hoofdpersoon lijkt alles te ondergaan zonder veel actie te ondernemen.  Hij kijkt enigszins naïef tegen de werkelijkheid aan. De stijl deed me denken aan Red ons, Maria Montanelli van Herman Koch; ook een boek over een jongen die een nogal eigengereide blik op zijn omgeving heeft.

Psychologiseren
In het eerste deel van het boek zitten onderdelen die uitnodigen tot psychologiseren. Wordt de jongen zo, omdat hij uit een joods gezin komt en zijn ouders de nodige kampervaringen hebben? Reageert de jongen zo, omdat zijn jeugdliefde verloren is gegaan?  Het antwoord daarop zal van de lezer moeten komen, want de schrijver laat zijn hoofdpersoon geen enkele keer nadenken over het hoe en wat van zijn daden
Daardoor krijgt het iets willekeurigs. De ene scène vloeit niet automatisch voort uit de voorgaande. Daarnaast blijven er nogal wat lijnen liggen. In het boek wordt een keer duidelijk gemaakt dat Arnon uitgever is geweest, maar wat hij precies gedaan heeft staat er niet. Arnon gaat vaak naar de hoeren, maar hoe hij aan het geld daarvoor komt, blijft vaag.
Blauwe maandagen boeit wel, je leest het snel uit en er valt veel in te lachen. Wat uitblijft is een uitdaging aan de lezer om over dit boek verder na te denken. Wat dat betreft is de waardering voor dit boek gewoon een hype. Bij het tweede boek zal Grunberg wel weer de grond in getrapt worden.

Coen Peppelenbos

22 juni 1994 

NHL-KRANT ***  HOME *** ALFABETISCHE LIJST