NRC Handelsblad, 28 mei 2004        

 

 

Rauwheid in de straten van Mikael Engström

Mikael Engström, Tobbe, vert. Bernadette Custers, 12+, Van Goor, EUR15,75

 

 

Monique Snoeijen

 

 

 

Als de twaalfjarige Tobbe, een absolute nul in voetbal, een penalty scoort tegen Perra, de schrik van de Bosjesweg, is hij zijn leven niet meer veilig. `Schiet ernaast', had zijn vriend Lars nog gezegd. `Hij maakt je af als je scoort. We willen niet winnen. [...] We willen leven. De zomervakantie is net begonnen.' Wat de weken daarna volgt is een strijd op leven en dood tussen de jongens van de Rentmeesterweg en die van de Bosjesweg in een armoedige buitenwijk waar in de bioscoop één film draait, op straat een automaat met pornotijdschriften staat en het trapportaal van Tobbe altijd naar varkensworst ruikt.

Engström (Zweden, 1961) heeft een groot talent voor het creëren van de grauwheid en de gekte van een arme buitenwijk. Zijn taal is doeltreffend en indringend. De baas van de schroothoop (waar ze in een oude DC 3 hun schuilplaats hebben) heeft `een gezicht als de achterkant van een vuilnisauto' en zijn kaken bewogen `alsof ze ijzerschroot vermaalden'. En `als een geestverschijning' komt de vrouw van de kioskhouder tevoorschijn `uit het binnenste van de kiosk, waar ze eigenlijk helemaal niet in paste'.

De rauwheid van de straat wordt onderbroken door de momenten waarop Tobbe, zittend in de vensterbank, met zijn dode moeder praat en filosofeert over de dingen van de dag: `De seconde tikt verder, en de wereld wordt nooit meer zoals hij geweest is. Zoals toen papa uit het ziekenhuis thuiskwam met jouw kleren.'

Maar terwijl de dagen van de jongens als een film voor de lezer voorbij trekt, ga je halverwege verlangen naar een pauze en een plot. Dat plot komt pas in het laatste hoofdstuk; het is een hilarische maar wat gemakzuchtige ontknoping. Al illustreert het wel weer mooi de ledigheid van die zomer. `Het gaat meer om het gevoel dan om het verhaal', zegt Tobbe in het boek over porno-tijdschriften, `hoewel hij dat niet zeker wist'. En zo is het ook met het boek Tobbe. En - zoveel is wel zeker - Engström schrijft met groot gevoel.