|
Anne Enquist De kwetsuur |
||
Het is een treffend verhaal van Anna Enquist in de bundel De kwetsuur over een schrijfster die gaat voorlezen in Delft. Na de sessie gaat ze met een man mee naar zijn huis omdat hij haar iets bijzonders wil laten zien. Het is een schilderij van Vermeer dat al drie eeuwen spoorloos is en als verloren wordt beschouwd. Het uitgangspunt is al verrassend, maar daar blijft het niet bij. Als de schrijfster enige tijd later terugkeert naar Delft kan ze de man en het huis niet meer terugvinden. De zoektocht die ze onderneemt, leidt tot niets. Heeft ze alles verzonnen of gedroomd? Dat blijft tot op de laatste pagina van het verhaal onduidelijk. Maar zeker is wel dat het leven van de hoofdpersoon aanzienlijk is veranderd. Ze is de vrouw geworden op het verdwenen schilderij die uit het raam kijkt en wacht op de thuiskomst van een man. Niet van haar eigen echtgenoot, maar van de man die haar die avond meetroonde en die vervolgens van de aardbodem verdween. Al blijft het gissen naar de precieze betekenis, het is wel een sfeervolle vertelling over een al dan niet gedroomde korte liefdesverhouding. De werkwijze van Anne Enquist in dit sterke verhaal sluit aan op de romans Het meesterstuk en Het geheim en zeker op haar po�zie waarin ook niet alles wordt uitgesproken. Maar het is jammer dat het gros van de verhalen in De kwetsuur nogal rechtlijnig is. Meestal vertelt Anne Enquist een voorval met een aardige pointe en daar blijft het bij. Het zijn vooral breed uitgesponnen verhalen waar niet zo gek veel aan te beleven valt. Een aantal ervan is geschreven voor het voetbaltijdschrift Hard gras. Het zijn verhalen die inderdaad iets met voetbal te maken hebben, al is Anne Enquist verstandig genoeg om de intrige niet daarover te laten gaan. Maar ze kon het kennelijk niet laten om af en toe in gruwe lijke sportclich�s te schrijven. �Aan de overkant heeft Unitas een doelpunt gemaakt. De blauw- witten laten een korte triomfkreet horen en nemen snel hun posities weer in, elkaar tijdens het lopen de hand reikend. De tribune gromt. De zwarte mannen zijn onrustig geworden en stampen als olifanten door de klei. Ze rennen over de blauw-witte jongens heen, duwen ze weg en schoppen ze snel tegen de schenen als de scheidsrechter niet kijkt.' Sportverhalen van Anne Enquist, nee, het is niet haar sterkste kant. �Honger' is het eenvoudige verhaal over een meisje dat op de harde vloer van een kleedkamer wordt misbruikt. �De man die van teleurstellingen hield' gaat over een schrijfster die een voetballer verkeerd begrijpt. �Finale' is gesitueerd op een camping tijdens de wereldkampioenschappen voetbal. De vrouwelijke hoofdpersoon realiseert zich wat haar vriend eigenlijk wil: �Hij wil zwetend op mij liggen, hij wil bloot in de zon liggen, hij wil bij kinderen in het zwembad zijn.' Vooral dat laatste blijkt een probleem te zijn. Dat de twee romans van Anne Enquist een groot succes zijn, ligt voor de hand. Het zijn boeken met veel verhaallijnen en subplots. De thematiek spreekt vrijwel iedereen aan omdat ze zo herkenbaar is en tegelijk uiterst dramatisch. De emoties borrelen hoog op in Het meester stuk en Het geheim waarin het vooral handelt over liefde, dood en wraak. In de romans gaat het om het evenwicht tussen het hoofd en het hart, tussen het verstand en het gevoel. Met de romans zette Anne Enquist hoog in, wat zeker niet opgaat voor de verhalenbundel De kwetsuur. Je vraagt je soms af wat Anne Enquist met de verhalen wilde. Van welke literaire verbeelding is sprake in het titelverhaal over een jonge voetballer die zijn been breekt? Herkenbare frag menten: het gezeul op de brancard in het ziekenhuis. De gipsmeester die hem de keuze geeft of gips of een ijzeren plaat (�Dan ben je er met een maand vanaf,' luidt het onzinnige advies). Het gedoe met de krukken. De plot is uitermate zwak: de jongen gaat naar een voetbalwedstrijd waarin Cruijff zijn zoon Jordi opstelt. Vijftigduizend mensen schreeuwen als Jordi op een brancard van het veld wordt gedragen met een beenbreuk. Dat was het dan. Er worden in de verhalenbundel vrijwel geen conflicten op scherp gesteld zodat de lezer ten minste nog het gevoel heeft dat ze ergens over gaan. Alleen �Ontkoppeld koken' is een uitzon dering over een medewerker in een psychiatrische inrichting die verantwoordelijk is voor de budgetbewaking. Er is van alles mis met het financi�le jaarverslag. De hoofdpersoon gaat de strijd aan met de bureaucratische directeur. Behalve de geschiedenis over het verloren gewaande schilderij van Vermeer bevat De kwetsuurnog een sterk verhaal, �De oversteek'. Het is gebaseerd op de wonderbaarlijke redding van Klaas Klaassen Bording en zijn twee zonen die na een veertiendaagse omzwerving op drijvend ijs werden gevonden. Een dramatische gebeurtenis beschrijven met veel invoelingsvermogen kan Anne Enquist uitstekend. Net als in het verhaal over Vermeer voegt ze iets toe aan de verbeeldingswereld van de personages. Nogal wat voorvallen uit de negen verhalen keren terug in het afsluitende tiende verhaal �Een haven'. Dezelfde figuren, haast identieke gebeurtenissen of varianten erop. Eerder paste Hermine de Graaf een soortgelijke truc toe in de afsluiting van Vijf broden en drie vissenwaarin de schrijfster commentaar kon geven op haar eigen bundel, wat in de verhalen zelf onmogelijk was. Anne Enquist refereert aan de voorgaande geschiedenissen en geeft zelfs antwoorden op vragen die in de afzonderlijke verhalen niet gegeven werden. Ze wekt met dit laatste verhaal de indruk dat de bundel niet zomaar een ongestructureerde verzameling is. De vrouw uit �Finale' blijkt plotseling van de Franse camping verdwenen te zijn, de jonge voetballer wilde geen correctie op zijn slecht geheeld beenbreuk, en zo wemelt het van de verwijzingen. De hoofdlijn van �Een haven' is de tegenwoordige variant op het openingsverhaal van de drie mannen die verdwalen op het IJsselmeer. Nu gaat het over een vrouw die aan haar psychiater vertelt over een zeilweekeinde met dodelijke afloop. De bedoeling van Anne Enquist is sympathiek, maar het komt wel wat gezocht over. Nee, het is geen overtuigende verhalenbundel. Anne Enquist. �De kwetsuur'. Uitgeverij De Arbeiderspers. 206 blz. Prijs: 34,-
|
||
|
|
||