Schrijver Dorrestein, Renate

Titel Verborgen gebreken

Bron De Volkskrant

Publicatiedatum 01-03-1996

Recensent Arjan Peters

Recensietitel Stom oud wijf dat de Gysbreght niet kent : Fier motto sneuvelt onder ongerijmdheden in nieuwe roman van Dorrestein

Het motto komt uit Virginia Woolf: 'Dit is een onbelangrijk boek, want het gaat over de gevoelens van vrouwen in een huiskamer.' Daarvan spat de vechtlust. Wij laten die kerels een poepie ruiken en hup meiden, de kont tegen de krib. Tientallen jaren geleden betekende zoiets niet minder dan een statement. Tegenwoordig is het onderwerp gemeengoed, met alle gevolgen vandien. Het citaat van Woolf is als aankondiging van een hedendaagse roman verre van wervend. Vervang het eertijds pamfiettistische 'vrouwen' door'mannen', en het effect is even afstotend. Het erge zit 'm in die 'gevoelens' en die 'huiskamer', woorden die in samenstel associaties wekken met ellenlange avonden, tikkende breipennen, Mens erger je niet, gewoon jezelf zijn, thee met een kaakje, niets is onbespreekbaar en alles moet uitgepraat, de gordijnen zijn potdicht, de kachel staat op loeien en nergens is redding. Zo muf als het motto is de hoofdpersoon met wie Renate Dorrestein in haar roman Verborgen gebreken pas op de proppen komt na een suggestief openingshoofdstuk dat een heel ander boek belooft. De belevenissen van een modern samengeraapt gezin maken na bladzijde veertig plaats voor Agnes Stam, een voormalig schooljuf van zeventig jaar die volgens merkwaardig Hollands gebruik een'oude vrijster' wordt genoemd, dat is iemand die weliswaar op leeftijd is maar nu juist nooit vrijt. Waarom heeft Dorrestein haar keuze laten vallen op een zemel die houdt van thee met een muffin? Er gaat niets van belang in deze Stam om. De anders zo spotlustige auteur tergt dit keer de lezer. Daar is niemand mee geholpen. Voor het eerst gaat Agnes alleen naar het zomerhuis van de familie, gelegen op het Schotse eiland Mull. De vrouw heeft een lekker leventje gehad, vertroeteld als ze werd door haar vier broers, die inmiddels aflen gestorven zijn. Maar ook heeft zij een glazen oog, als gevolg van een ongeluk lang geleden met diezelfde onvoorzichtige broers. Daar komt de imperfectie van de mens volgens Renate Dorrestein om de hoek kijken. Voor haar vorige roman Een sterke man ('94) koos ze als locatie een afgelegen landhuis, waarin een aantal kunstenaars moest erkennen dat hun leven allerminst een staaltje van topkunst was. Nu stuurt ze een weerloze vrouw op wie de deemster van de ouderdom vat krijgt, naar een huis dat op oude harde grond staat. Op Mull blijft niets verborgen.

Stukje bij beetje, terugdenkend aan de huwelijksperikelen van haar vier broers en aan de stille verliefdheid die ze voor één van hen voelde (Robert die recentelijk is overleden), ontdekt ze ook met haar goede oog altijd blind te zijn geweest voor de barsten in het uiterlijk familie -gel Ik. Aanvankelijk staat er nog: 'Ze heeft niet de indruk dat ze zich de afgelopen zeventig jaar ook maar één belangrijke illusie heeft laten ontstelen.' Die gaat op haar bek, dat voel je aan je water. Tevens valt aan die zin op dat de schrijfster voor haar hoofdpersoon gaat staan. Wie nog nooit een illusie verloor, zou dat woord ook niet in de mond nemen. Een sterke man was onderhoudend door de vindingrijke perspectiefwissefingen en de thriller -achtige plot. Daarmee vergeleken verbleekt Verborgen gebreken als een variant zonder de spankracht of scherpe humor waar Dorrestein het van moet hebben. Ze heeft een ongeloofwaardig verhaal in elkaar gezet. Een Hollands meisje Christine (1 0) en haar broer Thomas (4) lopen balorig weg van hun moeder en haar vriend, en rijden als verstekeling mee met oude Agnes. Als die nog denkt in haar eentje naar het vakantiehuis te trekken, blijkt ze twee wildvreemde kinderen op de achterbank te hebben zitten. Vanaf daar ontberen de handelingen en motieven elke logica. Agnes vraagt de kinderen niet boe ze heten, noch brengt ze de dreumes en zijn brutale zus naar de politie. De onderwijzeres die volgens Dorrestein vroeger direct ingreep 'als ze kindermishandeling vermoedde', onderneemt niets! Ja, ze doet dolle spelletjes met de krengige koters die ze dagen over de vloer duldt en die haar de les lezen ('Stom oud wijf), maar die toch ook snoezig echt weer kind worden als ze helemaal opgaan in hun toneelstukjes. Agnes noemt het jongetje 'sluikhariger dan ooit' als hij nat van het zeewater is. Dan ooit? Ze heeft het kind net voor het eerst gezien. Nog ongelooflijker is dat de schooljuf haar Vondel niet kent. Ze heeft het over'mijn benarde vesti&, terwijl eenieder die heeft school gegaan eens braaf heeft geleerd dat het tweede vers van de Gysbreght van Aemstel spreekt van nfijn benaeuwde vesten'. Als er een inspecteur van Scotland Yard aan de deur komt met de vraag of mevrouw Stam toevallig twee vermiste Hollandse kindertjes heeft gezien, besluit ze niet te bekennen: 'De moeder van deze kinderen kan zich tegenover de autoriteiten nu wel voordoen als bezorgd en verontrust maar als ze werkelijk zo'n liefhebbend moederdier was, zou haar dochtertje's nachts niet gillend wakker schieten in bed'En zo zou een vrouw denken die iets van kindergedrag begrijpt, en die de moeder van dit duo niet eens kent? En zou die Christine van tien werkelijk zinnen denken als 'Je moet zulke dingen wetenschappelijk benaderen. Cijfers geven orde Dat alles in de soep draait, dat er huisraad sneuvelt, een luchtbuks afgaat en er in elk geval mannelijke slachtoffers vallen, nemen we voor kennisgeving aan. Het verhaal is al veel eerder ingestort onder de ongerijmdheden, er is geen kalefateren aan. Het citaat van Virginia Woolf is profetischer en minder grappig dan Dorrestein dacht toen ze het tot fier motto maakte. Verborgen gebreken gaat over a woman of no importance.