Nathan Sid is terug

Jaap Goedegebuure legt in HP-De Tijd verband met Nathan Sid, de novelle waarmee Adriaan van Dis in 1984 debuteerde. "Is de jongere Nathan nog een tamelijk lijdzaam type, zijn oudere ik rebelleert." Goedegebuure heeft bewondering voor de virtuositeit van Van Dis en voor de groteske familiegeschiedenissen, maar hij is niet zonder meer positief over het boek: hij treft er "hulpverlenersclichés" in aan, en hij vindt dat het "overwegend zoetgevooisde verhaal niet echt bijt". De scherpe kantjes zijn eraf: "Door de concentratie op sterke verhalen en groteske taferelen, afgewisseld met rondzingende mijmeringen over het eigen lot, krijgt de hele geschiedenis iets onwezenlijks: 'een wajangspel in de kou'."

Carel Peeters komt in Vrij Nederland tot hele andere conclusies: hij wijst juist met veel nadruk op de niets ontziende kanten van het boek: "Hoeveel hij van zijn vader heeft, dat is de onrustbarende ontdekking die hij uiteindelijk moet doen. Dezelfde drift, dezelfde neiging om te "liegen", dezelfde op weinig gebaseerde hoogmoed, dezelfde neiging tot verhalen vertellen. Bijna grotesk is zijn poging om zijn vaders schaduw weg te dringen door zich te ontfermen over Ada's zoon Aram. Hij zou hem wel als zijn zoon willen, om alle fouten van zijn vader goed te maken. Mooi is ook zijn mislukte poging om met een hond een evenwichtige verstandhouding aan te gaan. Indische duinen is een genadeloze autobiografische roman. Hier wordt een familie ontluisterd. Zelfs het 'zwelgen' in zelfmedelijden laat Van Dis afstraffen door zijn moeder: 'Je vergroot jezelf.'[...] Nathan Sid had zijn kleine allure van geglazuurde werkelijkheid, maar Indische duinen is ruwer en snijdender en toont ongegeneerd de 'gatkant' van het (familie)leven. [...] Het dilemma van troosten of slaan wordt niet opgelost."

Arnold Heumakers bewondert het boek in de Volkskrant vrij uitvoerig. Hij noemt de roman "een doorwrochte poging [van de zoon] om zichzelf alsnog een houding te geven die recht doet aan wat zijn familieleden en hijzelf hebben meegemaakt."
Heumakers heeft o.m. waardering voor Van Dis' vermogen om te objectiveren: "Indische duinen is een roman die alle gelegenheid biedt tot sentimenteel vertoon, maar Van Dis heeft merkbaar zijn best gedaan om die valkuil te vermijden. De malicieuze trekjes van de verteller en diens gevoel voor humor houden de stijl in evenwicht [...]. De 'gekken' die zijn familie vormen worden door Van Dis met even onbarmhartige als liefdevolle eerlijkheid geportretteerd en zo ontstaat tegelijkertijd een genuanceerd en beslist niet in elk opzicht vleiend zelfportret."

Hosted by www.Geocities.ws

1