Ruben

Auteur : W. Daniels

Uitgever : Unieboek/van Reemst

Rubriek : Kinderboeken

Fiction 13 en ouder

Trouw, 30 januari 1999

Op wie was Ruben verliefd in zijn laatste maanden?

Peter de Boer

Wim Daniëls is populair onder pubers. Zijn Daan-boeken, getipt in de categorie 13+ van de Nederlandse Kinderjury, gaan over hún wereld, waarin schoolperikelen, uitgaan, verliefdheid en dergelijke een belangrijke rol spelen. Ook schreef hij een boek over pubertaal, 'Puubs 2000', en een verhalenbundel 'Toffe knokkels en windwakken'.

Hij is iemand die de wereld van jongeren serieus neemt en tegelijk bij de beschrijving ervan de humor niet schuwt. Zijn sterke punten zijn een soepele, heldere stijl, zijn inlevingsvermogen en uiteraard zijn uitstekende beheersing van het Puubs ('Ik had me doucht, lotiond en djeld en ik had een fantastische nieuwe Joop-slip aan').

In zijn nieuwe boek 'Ruben' is de toon echter in hoofdzaak ernstig. Het bevat het relaas van de uitvaartdienst van de zestienjarige Ruben Steering, die onderweg naar school door een verkeersongeval om het leven is gekomen. Het is een vrij sobere plechtigheid, waar geen priester of dominee aan te pas komt. Wel worden er drie toespraken gehouden: door Rubens broer Remco, door Netanjoe, de rector van zijn school, en door zijn klasgenote Karin. Daniëls heeft het verhaal in een strak keurslijf geperst. De dienst wordt feitelijk niet één, maar twaalf keer beschreven, in twaalf verschillende hoofdstukken en telkens vanuit een ander personage gezien.

Dit is dus wel even iets anders dan een vlotte vertelling over meisjes met toffe knokkels en lijpe paardenstaarten! Een dode hoofdpersoon is in de jeugdliteratuur weliswaar vaker vertoond (denk aan Jan de Zangers 'Ben is dood', dat ook handelt over een zestienjarige scholier die in het verkeer is omgekomen), maar ietwat uitzonderlijk is het toch wel. En zo'n twaalfvoudig gezichtspunt in een boek van krap 100 pagina's is ook nogal gewaagd. Zo keren om maar wat te noemen flarden van de toespraken in vrijwel ieder hoofdstuk terug, waardoor het lezen soms iets van een herhalingsoefening krijgt.

Daniëls neemt kortom veel hooi op de vork in dit statische bouwwerkje rond een dode jongen. En toch is 'Ruben', geloof het of niet, een levendig en spannend boek. Die spanning ontleent het niet zozeer aan de hoofdpersoon, wiens portret het hele verhaal door nagenoeg constant blijft. Ruben was een evenwichtige, rustige, sympathieke jongen die goed in zijn vel zat en daarmee is het voornaamste over hem gezegd. Maar zijn dood zet wel alles op scherp en roept bij de twaalf in beeld gebrachte personen heel verschillende emoties en reacties op.

Behalve de drie genoemden, rector Netanjoe, Remco en Karin, zijn dat onder anderen nog Rubens ouders (Fred en Lucy), twee andere klasgenoten (Lilian en Vieveke), de man die hem, buiten zijn schuld overigens, heeft aangereden (Dirk van Beuningen) en zijn leraar Engels (Deffring). In hun reactie op Rubens dood geven zij veel van zichzelf bloot en tonen zij hun ware gezicht.

Stukje bij beetje zet Daniëls deze mensen in de verf. Elk hoofdstuk vertelt in hoofdlijnen hetzelfde verhaal, maar voegt steeds nieuwe, verrassende informatie toe die het voorgaande aanvult en bijstelt. Na het eerste hoofdstuk, gezien vanuit Lilian, weet je precies hoe de dienst verloopt. Maar met Lilian vraag je je bijvoorbeeld af waarom uitgerekend Netanjoe, die Ruben helemaal niet kent, het woord mag voeren. En wie is de vrouw die Lilian, nadat het het meisje te veel geworden is, naar buiten voert en zo'n scherpe blik werpt op Fred en Lucy?

Dergelijke vragen worden pas gaandeweg beantwoord. Pas veel later blijkt ten volle wat voor een doorgewinterde cynicus Netanjoe eigenlijk is, die van zichzelf ooit heeft gezegd: 'Ik ben de school'. Rubens begrafenis komt hem zeer gelegen, want eigenlijk had hij die dag een vergadering moeten leiden waarin een door de leraren opgestelde motie van wantrouwen tegen hem zou worden ingediend.

Zo is er van alles dat tot het einde toe spannend en onzeker blijft. Op welk meisje was Ruben in zijn laatste levensmaanden verliefd? Op de eenzame Lilian, die overtuigd schijnt te zijn van hun wederzijdse liefde, ook al hadden ze die 'nooit tegenover elkaar uitgesproken'? Op de xtc-gebruikster Karin, die in haar toespraak brutaalweg beweert dat zij Rubens vriendin was maar door niemand wordt geloofd? Of op Vieveke, die net als Lilian de kerk voortijdig verlaat? Was Ruben, zo vraagt zijn moeder zich in wanhoop af, zelf soms ook aan de xtc? Hoe anders is het te verklaren dat hij op die fatale vrijdagmorgen als een dolleman door rood licht is gefietst? En is Deffring, Netanjoe's grootste tegenstander, inderdaad een 'ontuchtpleger', zoals de rector beweert? Al deze vragen hangen met elkaar samen en worden pas op de slotpagina's in een verrassende ontknoping beantwoord.

Ondanks het zware thema en de wat geforceerde vertelwijze valt er aan 'Ruben' dus wel degelijk plezier te beleven. Een enkel hoofdstuk is wat minder, zoals dat van Michelle, de geheime geliefde van Rubens vader. Maar daar staat dan weer een ontroerende schets als die van Dirk van Beuningen tegenover, waarin beschreven wordt hoe deze zijn indertijd zesjarige dochtertje ternauwernood aan de dood heeft zien ontsnappen. Zo komt er een keur van emoties aan bod in deze mooie, volwassen jeugdroman.