Schrijver Couperus, Louis
Titel Noodlot, Het
Jaar van uitgave 1891
Bron Het Binnenhof
Publicatiedatum 28-10-1982
Recensent Ton Oliemuller
Recensietitel Couperus ten voeten uit in huwelijksdrama
Kenners van de persoon en van het werk van de Haagse schrijver Louis Couperus beweren, dat hij in zijn boek "Noodlot" het meest openhartig zichzelf uitschreef. Het draait om een huwelijksdrama, maar er is meer aan de hand, met name liefde tussen mannen.Eerder vonden tv-makers in binnen - en buitenland aanleiding er beeldend vorm aan te geven. AVRO-man Walter v. d. Kamp liet zich niet afschrikken door ook bezwaren tegen dit gegeven.Hij zet het zondagavond op het scherm, op Ned. II om 20.45 uur.
Een huwelijk met trieste afloop, tot de zelfgekozen dood er op volgt, een somber verhaal van Couperus, ook niet helemaal vrij van een zekere drakerigheid. Behalve als een bedreven boekenschrijver en schepper van sfeer en taal stond Couperus ook bekend als een doorziener van de decacentie, van het menselijk verval, de willoosheid. Hieruit laat zich ook zijn betrokkenheid verklaren met de klassieke cultuur, vooral de noodlotsidee uit de antieke Griekse wereld, het gestuurd worden door een macht buiten de mens. Daaraan raken de personages ten prooi in dit huwelijksdrama. Hierbij moet gevoegd worden het feit, dat Couperus zich in zijn eigen huwelijk niet thuis voelde. Hij leefde als een vreemdeling in eigen kring.Men schreef dit wel toe aan zijn Indische jaren, zijn verblijf in de tropen, die hem ongeschikt zouden hebben gemaakt voor het verdere leven in dit kille moederland. Aannemelijker echter wordt geacht, dat hij door zijn geaardheid, zich buiten spel gezet voelde in een tijd, dat homofilie niet algemeen was geaccepteerd.Machinaties.
In dit verhaal draait het om twee oude vrienden, die elkaar na jaren weerzien. De een is intussen gehuwd, de ander bleef vrij. Tussen die twee leeft de liefde weer op, maar dan zit de vrouw in de weg. Om die de pas af te snijden worden allerlei machinaties op touw gezet. Daar gaat dit spel over. Voor een deel staat of valt dit spel met de keus van de spelers. Regisseur Walter v. d. Kamp koos voor twee getalenteerde mensen, Jeroen Krabbé en Lex van Delden. De laatste met zijn genuanceerde inlevingsvermogen zet een van beide vrienden in een duidelijke geestelijke labiliteit neer. Met Jeroen Krabbé ligt het echter moeilijker. Hij vertegenwoordigt vooral het beeld van de viriele vent, vooral met vrouwen in de buurt op dreef, en dan wordt het even moeilijk om hem tegenover zijn vrouw, een rol van Linda van Dijck, te zien beven als een juffershondje.Zelf invullen.
Regisseur Walter v.d. Kamp: "Heel wat van mijn collega's spelen al jaren met de gedachte om dit boek in tv om te zetten. Het is het er nu van gekomen. Er zitten zeker dramatische mogelijkheden in. Het is eigenlijk een kort boek, maar het bevat een compact drama, dat ook ruimte overlaat voor eigen invulling. Zo heb ik deze tv-versie ook gemaakt en bedoeld. De kijker kan er zelf een hoop mee doen. Het is vooral ook een boek, dat je tussen de regels door moet lezen, omdat Couperus hierin veel prijsgeeft van zijn eigen levenshouding, zijn verblijf in dit leven. Je moet begrijpen, dat dit boek op het eind van de vorige eeuw werd geschreven. Toen kon je niet al te openlijk voor de dag komen met mannelijke gevoelens als in dit boek worden beschreven. Ik heb er vooral romantische hysterie in gezien. Noodlotshysterie eigenlijk ". Louis Couperus schreef in verband met dit boek als zijn overtuiging neer, dat het noodlot alles heeft voorbestemd en dat dit al onze daden bepaalt. Hij kon dit terecht zeggen, want zijn aard had hem niet voorbestemd voor een huwelijk. De maatschappelijke omstandigheden in zijn dagen verlangden als het ware een huwelijk. Dit droeg dan meestal een formeel karakter, waarin man noch vrouw zich vaak gelukkig voelden, tenzij zij zich bereid toonden tot het uiterste te gaan in de acceptatie van elkaar. Couperus moet blijkens zijn noodlotsboek dit niet hebben kunnen opbrengen dan wel zo moeizaam hebben verwerkt, dat hij er persoonlijk onder leed. Dit kan men ook uit dit tv-drama halen, als men op gezag van regisseur v.d. Kamp er eigen invulling aan geeft. Walter v.d. Kamp: "Het'Noodloot staat zondag geprogrammeerd tegen op de andere zender "Dynasty". Van een teveel aan kijkers zullen wij dus geen last hebben".