© Diepzee nummer
6 februari 1989
Wat is seks? Is dat niet Duits voor zes óf is het iets
dat Japanners met kuikens doen? Liesje van Zuylen, hoofdpersoon in
Tjeempie! Of Liesje in Luiletterland, weet het niet. De moeder van
Liesje weet het wel, maar wil het niet vertellen, omdat zij één
van de dames van de Zedelijke Pantsering is. Liesje moet dus zelf
op onderzoek uit. Nu moest Liesje sowieso op pad: meneer Van Dale,
haar leraar Nederlands, had haar opgedragen om moderne schrijvers te interviewen.
Mevrouw Van Zuylen had zo haar eigen gedachten over deze mensen:
'Smeerlappen brieste mevrouw Van Zuylen, die met een rood gezicht zenuwachtig
door de kamer heen en weer liep. 'Moderne schrijvers! De viezerikken! En
daar wil meneer Van Dale jou, een onschuldig kind, op af sturen! Er komt
niets van in!'
'Maar het is mijn taak voor de Paasvakantie, mam, 'zei Liesje, terwijl
ze verbaasd naar haar moeder keek.
Afwijkelingen!'raasde haar moeder voort, geen acht slaande op de woorden
van de vijftienjarige. 'Perverten! Homopielen! Alles wat er
aan liefde nog mooi en rein is, bezoedelen ze!
Ontluisteraars van de schepping! Schrijvers! Ha! Onvolwassen
schuttingtaalprodusenten, zal die meneer Van Dale van je bedoelen!'
Mevrouw Van Zuylen besluit dan ook dat Liesje haar paastaak niet mag
uitvoeren. Haar dochter mag niet ten prooi vallen aan die auteurs die alleen
maar over ‘essay-iks' kunnen schrijven.
Liesje, nieuwsgierig naar de betekenis van dat gekke woord seks, gaat
natuurlijk heimelijk toch op pad. Op reis naar Amsterdam, waar de schrijvers
zo maar in het wild rondlopen. Zij zal er wel achterkomen.
Censuur
De jeugd van tegenwoordig hoef je niets meer te vertellen over seks.
Op elk jeugdblad zit wel een condoom geniet, maar in de jaren zestig was
dat wel anders. Het hele volk kon nog in opstand komen als er een paar
ontblote damesborsten op de tv werden vertoond. In bibliotheken moest
je fluisterend naar de boeken van Jan Cremer vragen. En in tijdschriften
en kranten werden regelmatig onkuise passages gecensureerd.
Ook Remeo Campert werd slachtoffer van de censuur. Toen hij in
1964 een gedicht wilde voorlezen op tv, waarin de zinsnede 'alles zoop
en naaide' voorkwam, werd dit geweigerd. Maar er ontstond een steeds
grotere weerstand tegen dit soort preutsheid. Moderne schrijvers
stoorden zich in ieder geval niet aan de ouderwetse normen en waarden,
en dat zorgde voor veel opschudding bij vele mevrouwen Van Zuylen.
Vurrukkulluk
Liesje treedt de grote stad binnen en komt vrij snel in aanraking met
de moderne schrijvers. De schrijvers hebben nogal aparte namen, maar
aan hun manier van praten en handelen kun je ze herkennen. De woeste,
ietwat simpele, schrijver 'Het Roofdier' is onmiskenbaar Jan Cremer.
Wie anders dan Harry Mulisch kan bedoeld worden met 'De Best Gekapte Schrijver
van
Nederland'? En, wacht even, hebben we daar Remko Kampurt zelf
niet?
'Ze keek naar de man, die een roodzwartgeblokt houthakkersjasje droeg
en een stevige bril, en op datzelfde moment keek hij juist naar haar. De
man zette het op een heftig blozen en richtte zijn blik snel weer voor
zich uit, onbestemde bijziende verten tegemoet. 'Vurrukkulluk', hoorde
Liesje hem fluisteren.'
Als je meer dan de verplichte boeken voor je lijst leest, zul je sneller
bepaalde personen en situaties herkennen. Je moet bij het bovenstaande
citaat bijvoorbeeld weten dat Campert de auteur is van het boek Het leven
is Vurrukkulluk. Het is waar: iemand die veel leest herkent meer
en geniet dubbel. Aan elke moderne schrijver vraagt Liesje wat seks
is, en elke schrijver maakt het haar op een al dan niet lijfelijke manier
duidelijk. Toch vindt Liesje de antwoorden niet zo bevredigend
Sleutelroman?
Is dit boek nu een sleutelroman, waarin op geniepige wijze allerlei
auteurs worden beschreven? Nou nee. De auteurs spelen wel een rol,
maar zij worden voornamelijk op een ironische manier door Campert behandeld.
Belangrijker is het schrijversmilieu dat op een satirische wij ze onder
de loep wordt genomen. Amsterdam is daarbij het decor. Het
Amsterdam van die jaren was in rep en roer door hippies, provo's, kabouters
en andersoortig langharig jeugdig volk. Campert maakt, doordat hij uitspraken
van schrijvers in hun eigen stijl nogal aandikt en mensen die protesteren
domme leuzes in de mond legt, iedereen een beetje belachelijk. Een
satiricus schraapt meestal enkele typerende uitspraken bij elkaar en overdrijft
ze iets, waardoor diegene die de uitspraken doet komisch wordt. Remeo
Campert past dit procédé bij iedereen en alles toe, zodat
Tjeempie één grote satire op de jaren zestig wordt.
Wat is seks?
Liesj e is op het eind van het boek nog niet veel wijzer geworden.
Eigenlijk wist ze allang wat seks was, want met haar vriendje doet ze al
heel veel dingen die onschuldige meisjes niet behoren te doen. Ze
wist alleen niet dat dit seks genoemd wordt. Hoe het woord bij de
daad gevoegd wordt moet je zelf maar lezen, maar houdt het motto van dit
boek in j e achterhoofd: 'Sex is far too important a matter to be left
merely to writers.'
Coen Peppelenbos
© Diepzee nummer
6 februari 1989