Trouw, 23 februari 2002

Vijf grootouders, verre neven, en een rij-instructeur

JONATHAN HUSEMAN

De verteller in de tweede roman van Benali is een nog ongeboren kind. Via die foetus met verhalende gaven slingert hij, net als in zijn debuut 'Bruiloft aan zee', allerlei wonderlijke verhalen de wereld in. Dat gaat in 'De langverwachte' goed zolang het om één verhaallijn gaat. Maar de talloze geschiedenissen tezamen vormen een warrig web van personages en belevenissen.

Kern van het verhaal zijn de zeventienjarige Marokkaan Mehdi en zijn even jonge Nederlandse vriendin Diana, de aanstaande ouders van het kind. Daaromheen cirkelen vijf grootouders, verre neven, vrienden en vriendinnen, een rij-instructeur langs, een imam, wonderdokters en zo dijt het aantal personages nog wat uit.

Maar tal van figuren hebben slechts een beperkte functie in het geheel, waardoor 'De langverwachte' lang onbestemd en richtingloos blijft. Na honderd bladzijden rijst de vraag waar Benali heen wil. De culturen die in Rotterdam samenkomen brengen figuren voort met verschillende verledens die zoeken naar een manier om met elkaar om te gaan. Ze hebben allemaal hun eigen verhalen en herinneringen en wellicht draait het daar om: om hun gescheiden geschiedenis en gedeelde toekomst. Het ongeboren kind loopt met de gave de geschiedenissen van haar familie te kunnen vertellen vooruit op dat speuren naar háár achtergrond. Maar het is in de brij voorvallen zoeken naar zulke overeenkomsten.

Verhalen vertellen om het verhalen vertellen; daar is niets mis mee, zo bewees Benali hij met zijn geestige en gelauwerde debuut 'Bruiloft aan zee'. Dat boek stevende in sneltreinvaart op de geplande bruiloft af, hier en daar een afslag nemend voor een bekoorlijke terzijde. Ook 'De langverwachte' - de titel is zonder twijfel ook een verwijzing naar de tijd die zat tussen Benali's debuut en roman twee - werkt toe naar een helder eindpunt: de geboorte. Maar voor het overige staat dit boek in contrast met Benali's eersteling. Ditmaal ontspoort het gevaarte en ontaardt de onbevangenheid in vrijblijvendheid. Benali's tweede roman is een worsteling met een overdaad aan figuren, losse ideetjes, hoe aardig soms ook, en de stijl. Benali brengt zijn zinnen niet altijd tot een goed einde en wekt de indruk dat hij haast had om zijn mêlee van gedachten en vondsten op papier te krijgen.

Net als in Benali's debuut 'Bruiloft aan zee' komt de naar Rotterdam geëmigreerde familie uit de streek Iwojen in Marokko. Speelde de bruiloft zich vrijwel helemaal af in Marokko, de langverwachte komt ter wereld in Rotterdam. Haar Marokkaanse vader en Nederlandse moeder en de bemoeienis van hun ouders bieden Benali mogelijkheden om spanning te creëren tussen de verschillende culturen én generaties. Die cultuurverschillen buit Benali een enkele keer mooi uit, bijvoorbeeld wanneer Mehdi bij het Riagg aanklopt en vertelt over 'sghor' (een soort gekte) en 'fkih's' (wonderdokters), en over de rare gewoontes van zijn vader Driss. Hier komen de verschillende werelden waarin Mehdi zich beweegt - tussen Riagg en imam - samen en is Benali op zijn best. De jeugdbelevenissen van Driss en Malika, de ouders van Mehdi, in Marokko zijn sprookjesachtig en de vergelijking voor de spataderen van moeder Malika is beeldend: 'het lijkt alsof er Danish Blue op haar benen groeit'. En de terzijdes over '100 % discretie' garanderende wonderdokters ('Wat een bluf wat een overmoed! Honderd procent discretie krijg je alleen bij Allah en de kindertelefoon'), de verkoper van halal-auto's en de tirade die Driss elke zondag voor de radio houdt, zijn vermakelijk. Dan pakt de springerige vertelling goed uit. Maar daartegenover staan minder geslaagde voorbeelden. De Hindoestaanse eigenaar van een belwinkel die kibbelend met zijn moslimhulpje kerstversiering aanbrengt en de rij-instructeur met klompvoet, wat voegen ze toe?

De bijna vertederende gesprekken tussen de imam en Mehdi en de vriendschap tussen Mehdi en Boedoeft, die zich moeizaam ontwikkelt tot iets meer dan de constatering dat ze vrienden zijn, tonen samen met de gevatte beschrijvingen Benali's talent. Maar dat duikt in de uitwerking van de karakters te sporadisch op. Benali werkt zijn schetsen van minder vluchtige relaties niet uit. Hopelijk neemt hij volgende keer de tijd om dat wel te doen en de mindere ingevingen bij het vuilnis te zetten, zodat zijn stoet personages in het geheel tot de verbeelding spreekt.