Het is een ge�igende truc om een na�ef personage te zetten te genover een doortrapt iemand. Zonder dat Stella het doorheeft, is ze een speelbal in de handen van de weduwe die zich met een pathologische koppigheid verweert tegen 'de vuile lastercam pagnes' waarvan zij zich het slachtoffer voelt. 'Vredestijd? Over welke vredestijd heeft u het? Voor mij is de oorlog pas na '45 begonnen,' zijn de meest geciteerde woorden van de zwarte weduwe uit Bilthoven. 'Zes miljoen joden? Beste jonge man, u weet werkelijk niet waarvan u spreekt!' Kees van Beij num hoefde de televisieinterviews voor zijn roman niet eens te verzinnen, want sinds het geruchtmakende interview van Hans Verhagen met de echte weduwe kon hij willekeurig citeren.

Hoe na�ef is haar tegenspeelster? Voordat Stella haar nieuwe werkgeefster Lotte de Heus Verolmen ontmoet, laat ze zich gebruiken door halfzatte kerels, vult haar uitkering aan met de opbrengst van een nederwiet-kwekerijtje en is nauwelijks betrokken bij wat dan ook in de wereld. Ze is de tegenpool van haar broer Frank die uit naam van het dierenbevrijdingsfront De Razende Rat voortdurend het nieuws haalt met opzienbarende acties.

Het ligt voor de hand dat Stella niet alleen het archief ordent, maar in eerste instantie haar eigen leven. Daar is ook alle reden voor. Tijdens haar archiefwerkzaamheden heeft ze Andries ontmoet, de kleinzoon van een minnaar van de zwarte weduwe. Aan het begin van de roman blijken er 100.000 Zwitser se francs op de rekening van Stella te zijn gestort.

De mysterieuze Andries is verdwenen en nu maakt Stella de balans op door in retrospectief de gebeurtenissen op te schrijven. Het eerste en het derde deel van de roman spelen in het heden, het grote middenstuk bestaat uit haar herinneringen aan het landgoed Landlust waar de zwarte weduwe resideert.

Het is eveneens een ge�igende truc in het thrillergenre om een persoon op te voeren die zich anders voordoet dan hij is. Na tuurlijk is Andries een bedrieger en alleen een schepseltje als Stella wordt verliefd op hem. Volgens de achterflap maakt deze Andries haar 'medeplichtig aan een even gevaarlijk als wreed complot', maar hoe gevaarlijk en hoe wreed het is, mag de lezer na de laatste pagina zelf invullen.

Kees van Beijnum laat heel wat te raden over. In ruim driehon derd pagina's zet Van Beijnum allerhande lijnen uit. De intri ge zit weliswaar verrassend goed in elkaar, maar op het moment dat de raadsels opgelost moeten gaan worden -Stella ontwaart in de verte Andries en holt hem achterna- houdt de schrijver het voor gezien. De ordening is een thrillerachtige roman zonder plot, zodat de lezer zich in dat opzicht toch enigszins genomen voelt.

Maar het grote middenstuk is een fabuleus verhaal over een veelsoortig verraad. Stella ontdekt langzaam de waarheid over de NSB-voorman, kennelijk een briljant filosoof die aan het begin van de oorlog een professoraat aangeboden krijgt aan een Amerikaanse universiteit. Op advies van zijn vrouw Lotte laat hij zich in met Mussert en Seys Inquart in plaats van te kiezen voor de veilige Harvard University. 'Haar "nee" had van hun leven een dienstregeling van op het nippertje gemiste kansen gemaakt, een spoorboekje vol tijdstippen en aansluitin gen die regelrecht naar de instorting van het viaduct boven het ravijn hadden geleid.'

Ewald de Heus Verolmen marcheerde achter het vaandel aan zonder echt overtuigd te zijn van de nazistische idealen. Dat blijkt uit zijn afscheidsbrief die de weduwe verdonkeremaant. Zij is de kwade genius en probeert na de oorlog haar gedrag te rechtvaardigen. Het is een knap uitgewerkte verhaallijn, even fraai als de ontwikkeling met Werner Bambach met wie de weduwe tijdens de oorlogsjaren in het geheim een affaire had. Deze Werner confisqueerde joodse kunstschatten en werd er zelf ook behoorlijk beter van. Net als de oplichter Andries Bambach en in zijn kielzog Stella, maar dat heeft Kees van Beijnum voor het laatste deel bewaard.

Mooie ontwikkelingen heeft hij beschreven: de verhouding Stella-Andries, de merkwaardige liefdesaffaire van Lotte en Werner en de bedenkelijke pogingen om zich te revancheren van de zwarte weduwe. Een aardige ontwikkeling is eveneens dat broer Frank zich inzet voor het dierenbevrijdingsfront, maar zijn motieven zijn duister. Dat is waar het in feite bij alle personages om gaat: hoe eer- of oneerbaar is hun handelen?

De rollen zijn duidelijk: de zwarte weduwe, haar oorlogsmin naar en kleinzoon deugen niet en de actievoerende broer Frank is alleen uit op eigen succes. Enig mededogen is er voor de NSB-voorman, de huiskamergeleerde die zich zo liet ringeloren door zijn vrouw. Maar wat te denken van Stella Verstarre, de enige die zich afzijdig houdt en zich niet bekommert om de moraal? Ook zij is medeplichtig, lijkt Kees van Beijnum te betogen.

Ook in zijn vorige boeken Over het IJ (1991), Hier zijn de leeuwen (1994) en Dichter op de Zeedijk (1995) heeft Kees van Beijnum het over de moraal. Schuld en onschuld zijn telkens terugkerende begrippen. In een verhoudingsgewijs flitsend verhaal varieert hij nu in De ordening op deze thematiek. De ontbrekende plot verzint de lezer zelf wel.

Kees van Beijnum: 'De ordening'. Uitgeverij Nijgh & Van Dit mar. Prijs: 39,90.