Genoeg vreemdelingenhaat? Nou nee. Paul Masereeuw mag van Robert Anker pagina's lang schelden op alles en iedereen. Op Amsterdam vooral, een stad die helemaal verloedert en op zijn inwoners. �Een volk van marktkooplieden, sportschooltypes, pooiers, taxichauffeurs en provincialen die hier komen zuipen en hossen of hun stuitende bachelor-party's houden. Loopt er weer een als condoom verklede griet over het Rembrandtplein te dweilen.'

Het getuigt van weinig tolerantie wat Masereeuw te melden heeft, maar de bedoeling van Robert Anker is duidelijk. Hij geeft er alleen maar mee aan hoe volslagen doorgedraaid de voormalige marxist en kraker is geworden. Nadat de advocaat in de criminele wereld verzeild is geraakt, is hij volstrekt normloos geworden. Hij stort zich in �de bedwelming van de opper vlakte', een levenshouding die neerkomt op veel eten buiten de deur, �er kek uitzien in dat nieuwe Hugo Boss-tweed' en uit zijn op succes bij de �beautiful people'. Dat hij betaald wordt door een vermogende drugshandelaar doet er even niet toe.

Soortgelijke types lopen er voldoende rond in de Nederlandse literatuur (bij Paul Mennes, Joris Moens, Herman Brusselmans, Giphart en Grunberg), maar in tegenstelling tot de andere romanpersonages beseft Masereeuw maar al te goed dat hij volledig verloederd is. Aan het begin van de roman heeft hij het besluit genomen om de wijk te nemen naar Veneti�. Gedwongen, omdat hij door verschillende figuren wordt bedreigd, maar ook om de balans op te maken van zijn leven.

Hij gaat zijn memoires schrijven en de roman is daarvan de neerslag. �Schrijven is iets heel anders dan vertellen wat je al weet,' laat Robert Anker zijn hoofdpersoon ontdekken op ��n van de eerste pagina's. �Een verteller komt ergens vandaan, een schrijver gaat ergens naar toe.' Ruim tweehonderd pagina's verder realiseert hij zich dat �het zorgvuldig metselen van zinnen' iets voor hemzelf kan betekenen, al weet hij niet wat. En weer zoveel pagina's verder blijkt het schrijven zijn doodsangst te temperen. �Ouder worden vervult mij met afgrijzen.' Wat hij wil, is gered worden �uit het wrakhout van mijn generatie'.

Dat is waar het werkelijk om draait in deze roman. Robert Anker beschrijft met de Amster damse advocaat een generatie die op de loop ging met haar idealen. Alles blijkt een illusie te zijn geweest. Was Paul Masereeuw eerst de pro-deo advocaat voor de kanslozen, inmiddels heeft hij zich opgewerkt tot de strafpleiter van het moderne type dat de verdediging van een cli�nt zoekt in de aanval op het Openbaar Ministerie. Het opsporen van vormfouten, daar is hij sterk in. Alle principes heeft hij verkwanseld, zelfs het verraden van zijn vrienden hoort daarbij.

Paul Masereeuw doet denken aan de hoofdpersonen in Ankers verhalenbundel Volledig ontstemde piano (1994) -een zwerver in een boom, een nachtwaker, een mislukte leraar, een journalist van broddelstukjes - die leven aan de rand van de zelfkant in een wereldstad. Het zijn doorgaans eenzame mensen die het gevoel hebben dat ze niet bestaan. Zowel in de verhalenbundel als nu in de roman zet Anker de verloedering van het leven in de grote stad af tegenover het idyllische in een dorp op het platteland ofwel de huidige zakkenvullers-moraal tegenover het stille, rustige leven van vroeger.

Niet voor niets denkt Paul Masereeuw voortdurend aan zijn fictieve geboortedorp, Vrouwen zand in Zeeuws Vlaanderen, waar de wereld nog �goed' is. Hij dwaalt al schrijvende door zijn geest en herinnert zich kerstnacht in de Vrouwenzandse kerk, �aangeleund tegen het warme lichaam van mijn moeder, doezelend bij het betoverende gezang van het koor.' Dat voelt aan als het diepste wat je over je bestaan te weten zou kunnen komen.

Vrouwenzand is een generatieroman die een grote indruk achterlaat. Het is helaas fysiek onmogelijk om 566 pagina's in ��n ruk uit te lezen, maar wat een wervelwind aan gebeurte nissen ondergaat de lezer. Voor de veertigers is de roman een feest der herkenning. Alles haalt Robert Anker nog ��n keer uit de kast: de studentenprotesten in de jaren zeventig, de opkomst van Dolle Mina, de discussies over Castro, de Culturele Revolutie en Vietnam, jonkheer De Brauw en Den Uyl, de krakersrellen in de Staatsliedenbuurt.

Dat doet Robert Anker op een speciale manier. Zijn hoofdpersoon heeft op de een of andere manier met al die verschijnselen en ontwikkelingen rechtstreeks te maken. Werkelijk prachtig zijn de belevenissen van Masereeuw als advocaat van de krakers, zelden is het studentenprotest op het Instituut voor Neerlandistiek zo komisch beschreven, ronduit hilarisch zijn de prachtige passages waarin hij zijn (Bredase) diensttijd beschrijft. Vrouwenzand is de compilatie van een aantal grote voorbeelden uit de Nederlandse literatuur: de krakers van A.F.Th. Van der Heijden, de studenten Nederlands van J.J. Voskuil en de zandhazen van Hendrik van Teylingen.

Extra aantrekkelijk is de verhaallijn waarin Robert Anker de criminele activiteiten in de roman heeft verwerkt. Gelet op de recente IRT-affaire kon Paul Masereeuw nog chantage- achtige deals sluiten met de kersverse hoofdofficier van justitie, een vroegere studiegenoot van hem. Dat een ander vriendje, inmiddels een halfgare junk, daarvan het slachtoffer wordt, zorgt voor de nodige dramatiek.

Want vriendschap bestaat niet in de wereld van Paul Masereeuw. Dat had de drugsbaron Jer�me Bodde hem al bij de eerste ontmoeting duidelijk gemaakt. �Ik gebruik jou zolang het me uitkomt en daar betaal ik je voor. Jullie zijn de beroepsleugenaars die de werkelijkheid een masker opzetten.' Geen wonder dat Masereeuw verlangt naar zijn paradijselijke jeugd in Vrouwenzand, zijn sprookjeswereld die bestaat uit �een uniek weefsel van licht, geuren, stemmingen, kleine gebeurtenissen...'.

Hij zoekt zijn heil bij Anna, zijn twintig jaar jongere nicht. Maar een product van een genera tie die het in zijn leven zo heeft laten afweten als Paul Masereeuw, nee, die mag dik doen in een BMW, afgeven op buitenlanders en snotteren bij het geluk van een ander in All you need is love. Want zo'n schijnheilig type is het ook nog.

Robert Anker: �Vrouwenzand'. Uitgeverij Querido. 566 blz. Prijs: 49,90.