De buurman en de vluchteling
Kader Abdolah: De reis van de lege flessen. De Geus
Je vlucht uit Iran voor een dictatoriaal regime. Je komt toevallig
in Nederland terecht. Je mag blijven. En dan? Kader Abdolah heeft zijn
leven als inzet gebruikt voor het maken van literatuur. Als lezer mag je
daarvoor alleen maar dankbaar zijn. In zijn wekelijkse columns voor de
Volkskrant laat Abdolah al zien hoe moeilijk aanpassing is. Maar, en dat
is bijzonder, hij laat ook zien hoe leuk aanpassen is. Hoe leer je Nederlands
met Annie M.G. Schmidt en Rutger Kopland? In de roman De reis
van de lege flessen beschrijft Abdolah het leven van de vluchteling
Bolfazl en zijn gezin om de Nederlandse samenleving binnen te dringen.
Bolfazl, een figuur die dicht tegen Kader Abdolah aanzit, heeft in
het begin alleen maar contact met René, zijn homoseksuele buurman.
Die verhalen zijn soms bijzonder grappig. Als de moeder van Bolfazl een
keer in Nederland is, raakt ze op het hysterische af geschokt als zij de
buurman niet een andere man in bed ziet liggen. Bolfazl is allang niet
meer geschokt.
Als de buurman zijn vriend kwijtraakt en daarna zijn verstand en uiteindelijk
zelfs zijn leven, neemt het verhaal een nostalgischer wending. Het boek
draait zelfs om dat thema 'kwijtraken'.
De reis van de lege flessen is een boek, net als het vorige
werk van Abdolah, dat ik bewonder om de toon die eruit spreekt. Uit alles
wat Bolfazl doet en denkt lijkt een grondtoon te zitten van weemoed en
pijn. Juist doordat Abdolah die gevoelens niet expliciet noemt, maar ze
laat voelen, krijgt deze roman zijn meerwaarde.
Als Bolfazl om geld te verdienen bij boeren hopen mest moet verrijden,
dan voel je intuïtief de vernedering van deze intellectuele wiskundige.
Iemand die gevlucht is voor een regime om zijn ideeën en woorden,
die onze taal leert via onze grote dichters, zo'n man laat je niet dit
werk doen.
En zo staat het hele boek vol met passages die schrijnen op het moment
dat je ze leest. Abdolah springt voortdurend heen en weer tussen het leven
van Bolfazl in Nederland en diens jeugd in Iran. Juist door die overganoen
wordt het contrast tussen een streng islamitisch land en ons vrijblijvend
vrijdenkend land. Abdolah blijft gelukkig niet steken in nostalgie. Hij
laat tegelijk zien hoe verfrissend de duik in onze cultuur is. Daarbij
maakt hij prachtige zinnen: 'Hoe kan ik hier in dit vochtige land naar
de betekenis van woorden zoeken zonder dat de kachel van mijn ouderlijk
huis in mijn hoofd brandt?'
We mogen het regime in Iran wel dankbaar zijn dat we nu zo'n goede
schrijver in onze taal erbij hebben.
Coen Peppelenbos