บทสัมภาษณ์จูเลียนบรีม โดย ลาร์รี่ สนิทซ์เลอร์ เมื่อวันที่ 30 ตุลาคม 1986
A Conversation with Julian Bream by Larry Snitzler

แปลเและเรียบเรียงโดย ครูหยิบ
ได้นำลงตีพิมพ์ในวารสารรายเดือนของชมรมกีต้าร์กรุงเทพฯ แล้ว

LS: อาจารย์ครับ, ไม่ทราบว่า อาจารย์จะมีมาสเตอร์คลาสอีกหรือเปล่า?

JB: ไม่หรอก ผมยังสอนตัวเองอยู่ทุกๆ ขณะ แล้วผมจะบอกคุณว่าเมื่อไร ผมจะหยุด

หอ Wigmore ในลอนดอนจุประมาณห้าร้อยคน แต่สมบูรณ์แบบมาก เมื่อเร็วๆ นี้ผมต้องเล่นที่ หอ Queen Elizabeth, ซึ่งเป็นหอค่อนข้างน่าเกลียดและบรรยากาศแย่ ถึงแม้จะจุได้พันคน แต่ผมคิดว่ามันดูใหญ่กว่า Lisner ที่จุคนได้พันห้าเสียอีก ถึงแม้ว่า Queen Elizabeth Hall จะเป็นที่นิยมมากสำหรับคอนเสิร์ตแต่ผมไม่ชอบเลย Town Hall ในนิวยอร์คเป็นอีกที่ที่เหมือน Lisner แต่เล็กกว่า มันมีรูปทรงที่ทำให้คุณเข้าถึงผู้ชมในแถวสุดท้ายได้ ซึ่งสำคัญมาก

LS: ดูเหมือน อาจารย์ ชอบหอ รูปครึ่งวงกลม

JB: ผมคิดว่าหอแบบนี้ดีกว่าเพราะว่าทำให้เข้าถึงคนที่อยู่แถวสุดท้ายได้ แน่นอนว่าคุณสามารถทำได้ด้วยกลวิธีอื่นๆ แต่ถ้าหากหอแสดงมีอคูสติคที่เยี่ยมแล้วกลวิธีเหล่านี้ก็จะไม่ยุ่งยาก

LS: การแสดงในหอเล็กๆ คงกระทบต่อรายได้ ไม่ทราบว่าทางเอเย่นต์ของ อาจารย์ไม่โวยวายบ้างหรือครับ?

JB: แน่นอน หากคุณเล่นในหอเล็ก รายได้ย่อมน้อยกว่า และเอเย่นต์ต้องการให้เล่นในหอใหญ่ๆ มากกว่าเพราะเขาได้ค่าคอมมิสชั่นมากขึ้น แต่คุณต้องมีเซ้นต์ในเรื่องของดนตรีด้วย ประสพการณ์ทางดนตรีในหอใหญ่ๆ มักจะกลายเป็นประสพการณ์แค่ครึ่งเดียวซึ่งมันไม่ถูกต้องเลย, ผมก็เล่นในหอใหญ่ แต่อคูสติคจะต้องดีมากเท่านั้น

ไม่มีอะไรที่สมบูรณ์แบบนอกจากหอเล็กที่คุณภาพ (อคูสติค) ดี แต่คุณคงต้องยอมเสียบางอย่างไป และเพราะเราเกือบเข้าสู่ศตวรรษที่ 21 แล้ว เราคงต้องปรับตัวให้เข้ากับสังคมที่เปลี่ยนไป นักแสดงบางคนอาจดึงดูดผู้ชมได้มากกว่าสองพันคน แต่นักกีตาร์ฝีมือดีๆ อีกหลายคนอาจมีผู้ชมแค่ครึ่งหรือหนึ่งในสามเท่านั้น นักกีต้าร์เหล่านี้ควรจะเล่นในหอที่สามารถเพิ่มคุณค่าของคนตรีได้ดีกว่า เพราะจะทำให้ผู้ชมมาชมเขาเล่นมากขึ้นจนเขาสามารถแสดงในหอใหญ่กว่าได้

LS: อาจารย์ชอบหอที่ช่วยให้เสียงของเครื่องดนตรีดีขึ้น หรือว่าหอที่เป็นกลางต่อเครื่องดนตรี

JB: หอที่ช่วยสะท้อนเสียงจะช่วยกีตาร์ได้มาก เพราะว่าเครื่องดีดทุกชนิดมีปัญหาเหมือนกันอย่างหนึ่งคือเมื่อดีดไปแล้วเสียงจะเบาลง ทำให้ยากที่จะเล่นให้ต่อเนื่อง ดังนั้นอคูสติคจึงช่วยในเรื่องนี้ได้ เช่น ผมจะเล่นให้จังหวะเร็วขึ้นให้หอที่สะท้อนเสียงน้อยกว่า และหากผมเล่นในหอที่สะท้อนเสียงมากผมจะเล่นให้ช้าลง ดังนั้นการเรียนรู้อคูสติคของหอแสดงอย่างรวดเร็วช่วยให้เราปรับความเร็วของจังหวะการเล่นให้เหมาะสมได้

LS: จอห์น วิลเลี่ยม ทัวร์คอนเสิร์ตในอเมริกาช่วงฤดูใบไม้ผลิปี 1986 โดยใช้ แอมป์ในระหว่างเล่นเดี่ยว ตลอดทั้งทัวร์ ไม่ทราบว่าอาจารย์คิดจะทำเหมือนกันหรือไม่?

JB: ผมใช้แอมป์ในการเล่นคอนแชร์โต้ แต่ผมชอบเล่นเดี่ยวแบบไม่ใช้แอมป์มากกว่าเพราะความงดงามของเสียงกีตาร์มีอยู่ในตัวของมันเอง แม้ว่าเสียงของกีตาร์จะเบา แต่บางครั้งในสถานที่ที่เหมาะสมเสียงก็ก้องไปได้ไกล แม้ว่าเสียงจะค่อยเบาลงในระยะที่ไกลขึ้น แต่มีบางอย่างที่งดงามน่าอัศจรรย์อยู่ในเสียงนั้น, อย่างน้อยหูผมก็ได้ยิน, ขณะที่แอมป์ไม่สามารถทำได้ อย่างไรก็ตามผมก็เปิดใจกว้าง ผมไม่ตัดสินอะไรๆ ล่วงหน้า สิ่งใดๆ ก็ตามที่ช่วยให้เสียงดีขึ้นก็เป็นเรื่องที่ดีทั้งนั้น แต่หากเราละเอียดในการเลือกหอแสดงที่ช่วยเสียงกีต้าร์ได้นั้นการใช้แอมป์ก็ไม่ใช่เรื่องจำเป็น

LS: อาจารย์ คิดว่าความอัศจรรย์ของเสียงที่ อาจารย์พูดถึงยังไม่สามารถปรากฎในการอัดแผ่นเสียง หรือเปล่า?

LS: ในวีดีโอที่เพิ่งจะวางตลาด การแสดงหลายๆ ฉากอยู่ข้างนอกห้อง ไม่ทราบว่าเรื่องเสียงเป็นอย่างไรในที่แบบนั้น

LS: ผมดูท่านเซกโกเวียผ่านประสพการณ์ที่คล้ายกันที่ Santiago de Compostela ประมาณ 20 ปีก่อน ซึ่งถ่ายทำสำหรับทีวีฝรั่งเศส มันยากมากสำหรับท่าน ทุกๆ ครั้งที่ท่านเล่นมันเพลงเดียวกัน มันแตกต่างกันเล็กน้อย

JB: เมื่อเรามีอายุมากขึ้น ความคิดเห็นและการแปลบทเพลงมีการพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ อย่างไรก็ตามหัวใจของการแสดงก็คือความเป็นดนตรี การที่เราเปลี่ยนแปลงวลี หรือเปลี่ยนสีสรรของเสียงเพลงไปในอีกทางหนึ่ง ต้องมีเหตุผลทางด้านดนตรี ผมสังเกตว่าเพลงที่ผมอัดสองหรือสามครั้งในช่วงเวลา 30 ปีที่ผ่านมา มันแตกต่างกันทีเดียว สำหรับการอัดครั้งแรกนั้น มันเป็นคอนเซ็ปพื้นฐานที่ฝังอยู่ในบุคลิก จากนั้นผมก็เรียนรู้ว่าผมได้หรือไม่ได้ทำอะไรบ้าง ผมสามารถที่จะเล่นให้เหมือนๆ กันได้ เมื่อคุณแก่ลงและเล่นเพลงนั้นซ้ำแล้วซ้ำอีก คุณก็เริ่มที่จะเน้นขึ้นหรือลดการเน้นลงเพื่อให้คอนเซ็ปของเพลงของคุณละเอียดยิ่งขึ้น การแสดงของผมตอนนี้ ดีขึ้นกว่าเดิมและชัดเจนมากขึ้น (ทางคอนเซ๊ปของเพลง) ผมต้องการที่จะเข้าถึงหัวใจของเพลงเลย ยิ่งกว่านั้นคุณยังไม่อยากเสียเวลาเพราะเวลาของคุณมีน้อยลง

LS: ในการสร้างวีดีโอชุดนี้เป็นเรื่องสำหรับผู้ที่ซีเรียสจริงๆ อาจารย์มีเหตุผลในเรื่องข้อได้เปรียบหรือความจำเป็นอย่างไรที่คิดทำวีดีโอการแสดงเมื่อเทียบกับการอัดแผ่น

หลังจากนั้นผมคิดว่ามันน่าจะมีทางที่ดีกว่าในการสร้างสรรงานดนตรีทางทีวี บทเพลงของกีตาร์นั้นเหมาะสมมากสำหรับการถ่ายทำทางวีดีโอ เพราะเพลงของกีตาร์ส่วนมากมีความลึกทางด้านดนตรีศาสตร์น้อย อาจมีข้อยกเว้นบ้าง มันไม่เหมือนกับ String Quartets ของ Beethoven หรือ Piano Sonatas ของ Schubert เพลงของกีตาร์ส่วมมากมีเสน่ห์และปลุกเร้าอารมณ์ ดังนั้นผมเลยคิดว่ากีตาร์กับภาพที่เกี่ยวข้องกับเพลง น่าจะเป็นรายการที่ดี แล้วผมก็คิดว่า ภาพอะไรดีหล่ะ ผมนึกดูว่ากีตาร์เป็นเครื่องดนตรีจากสเปน และสเปนก็เป็นประเทศที่มีทรัพยากรทางกีตาร์และบทเพลงมากมาย

พูดง่ายกว่าทำเสมอ เพราะว่าถ้าหากคุณจะทำโปรแกรมที่ถูกต้องจริงๆ คุณจะต้องมีเครื่องดนตรีในยุคนั้นๆ หรือก๊อปปี้ที่เหมือนมาก ไม่มีใครสามารถเล่นเพลงสำหรับ Vihuela ได้ด้วยกีตาร์ยุคนี้ เมื่อยี่สิบห้าปีก่อนคุณอาจทำได้แต่เดี๋ยวนี้คนมีความรู้มากขึ้นเกี่ยวกับเครื่องดนตรียุดต่างๆ เสียงและการเล่นที่ถูกต้อง

LS: เป็นยังไงครับ?

หลังจากนี้ผมได้รวบรวมบทเพลง สำหรับ Vihuela นั้นไม่ยากเพราะเราได้หนังสือมา แต่สำหรับ Spanish guitar นั้นก็ต้องใช้เวลาพอควร อีกทั้งผมยังต้องปรึกษากับผู้เล่นกีตาร์บาโร้คคนสองคน เรื่องสายก็เป็นอีกปัญหาหนึ่งที่ต้องหาทางแก้ไข ผมรู้ว่าวิธีขึ้นสายของ Lute แต่ไม่รู้วิธีสำหรับกีตาร์บาโร้ค ผมเลยให้นักกีตาร์บาโร้ค ขึ้นสายให้ผม เพราะผมต้องการความถูกต้องสมบูรณ์แบบ เดี๋ยวผมขึ้นสายกีตาร์บาโร้คได้เองแล้ว

LS: เรื่องหาทุนสร้าง ยากหรือเปล่าครับอาจารย์

LS: เป็นการลงทุนที่คุ้มมากๆ เลยครับ

JB: ใช่ แต่ผมก็ยังรู้สึกเสียดายไวน์มาก

JB: ที่จริงผมได้ทำแล้วเมื่อหลายปีก่อน ผมเล่นแบ็กกราวน์ให้กับหนังหลายเรื่อง ผู้ประพันธ์จะเขียนขึ้นเฉพาะเจาะจงในอารมณ์ต่างๆ คุณต้องเล่นให้เห็นภาพ

นอกจากนี้ เมื่อยี่สิบปีก่อน มีงานแสดงภาพถ่ายสากล ที่ทาง BBC จะทำเป็นสารคดีทางทีวียาวหนึ่งชั่วโมง การแสดงภาพถูกจัดกลุ่มให้เป็นเรื่องราว อาทิ สงคราม, ความรัก, เด็กๆ เป็นต้น กล้องจะถ่ายไปเรื่อยๆ ในขณะที่ผมจะต้องเล่นเพลงให้เหมาะสม เท่าที่ผมจะนึกได้ในตอนนั้น มันเป็นหนึ่งในประสพการณ์ที่น่าตื่นเต้นที่สุดที่ผมเคยทำ

LS: ความสนใจของสาธารณชนเมื่อยี่สิบปีก่อนดูเหมือน จะเลือนหายไป ปัจจุบันมีนักกีตาร์น้อยคนมากที่สามารถดึงดูดผู้ชมได้มากๆ เหมือนเมื่อก่อน ทำไมครับ?

JB: ความเป็นอยู่และแฟชั่นเป็นสิ่งที่มีขึ้นมีลงเปลี่ยนแปลงไปเรื่อย และกีตาร์ก็ถูกกระทบโดยสิ่งเหล่านี้ มันก็มีช่วงเวลาที่กีตาร์เป็นแฟชั่นยอดนิยมและเป็นที่ชื่นชมมาก แต่ก็มีช่วงเวลาที่มันถูกเก็บไว้ในห้องเก็บของ ปัญหาหนึ่งก็คือมีกิจกรรมของกีตาร์มากเกินไปในปัจจุบัน อาจจะไม่ยุติธรรมที่พูดอย่างนี้แต่ผมไม่คิดว่าบทเพลงของกีตาร์จะเป็นแบบที่ได้รับความชื่นชมด้วยความสนใจและการวิเคราะห์มากนัก และผมยังคิดว่านักกีตาร์ส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับตัวกีตาร์มากกว่าบทเพลงที่เล่น ผมไม่คิดว่าคุณจะเจอแบบนี้กับนักดนตรีชนิดอื่นๆ ที่มักให้ความสำคัญต่อบทเพลงก่อนเครื่องดนตรี

กีตาร์เป็นเครื่องดนตรีที่พูดสิ่งที่มันต้องการพูดได้อย่างคล่องแคล่ว แต่มันไม่ใช่เครื่องดนตรีที่สามารถดึงดูดใจผู้ชมได้มากมาย เซกโกเวียสามารถดึงดูดใจผู้ชมได้มากแต่เขาก็เป็นข้อยกเว้น

LS: ท่านเซกโกเวียได้ตั้งเป้าหมายหนึ่งในเป้าหมายของเขาว่า จะขยายบทเพลงของกีตาร์ทั้งด้านจำนวนและคุณภาพเพื่อที่ว่ากีตาร์จะไม่ขึ้นกับความสามารถที่สูงส่งของผู้เล่นอีกต่อไป อาจารย์คิดว่าเป้าหมายนี้สำเร็จแล้วหรือยัง

JB: ผมคิดว่ามันเป็นเป้าหมายที่เป็นไปไม่ได้เลย อย่างที่ผมกล่าวไว้แล้ว สิ่งต่างๆ มันมีขึ้นมีลง ยกตัวอย่างเช่น นักประพันธ์ที่เซกโกเวียชื่นชม (และมักจะเป็นเพื่อนของท่าน) เขียนบทเพลงที่ได้รับความนิยมในทศวรรษที่ 20 และ 30 แต่ต่อมา กลายเป็นสิ่งล้าสมัยจนกระทั่งน่าเบื่อ แต่ปัจจุบันทศวรรษที่ 80 บทเพลงเหล่านั้นเพลงสองเพลงสามารถนำมารื้อฟื้นเล่นใหม่ได้ หากเอาเพลงกีตาร์ไปเล่นบนเปียโน ผมว่าคุณไม่ไปฟังมันหรอก แต่หากเล่นด้วยกีตาร์เพลงเหล่านี้ก็น่าสนใจมาก

LS: อาจารย์รู้สึกว่าบทเพลงกีตาร์ ไม่สามารถมีความลึกทางด้านวิชาการหรือปัญญา ใช่หรือไม่?

JB: ผมคิดว่ามีได้ แต่ผมไม่คิดว่าเราอยู่ในยุคที่สภาวะทางดนตรีเหมาะสมสำหรับกีตาร์ งานดนตรีในศตวรรษนี้โดยเฉพาะอย่างยิ่ง 30 ถึง 40 ปีที่ผ่านมา อยู่ในภาวะที่เรียกว่ามั่วมากที่อะไรๆ ก็ไปได้ทั้งนั้น และดูเหมือนจะถูกทำลายโดย Arnold Schoenberg และพวก อย่าเข้าใจผมผิด ผมชื่นชมโชนเบอร์กมาก ที่จริงผมชื่นชมตัวเขามากกว่าบทเพลงส่วนใหญ่ของเขา แต่อย่างไรก็ตามภาษาดนตรีถูกกระทบอย่างมาก นักประพันธ์บางคนพยายามที่จะเลียนแบบ แต่ดนตรี, ภาษา, และกฎเกณฑ์ทางดนตรีก็แตกเป็นส่วนๆ ผมคิดว่าเราไม่อยู่ยุคที่สามารถสร้างดนตรีจากอากาศได้ ดนตรีที่มีความลึกซึ้งและมีจิตวิญญาณ มีผลงานบางงานที่เขียนขึ้นในระยะเวลายี่สิบปีที่ผ่านมาที่โดดเด่นและให้ความมีจิตวิญญาณและน่าเร้าใจ แต่กีตาร์ไม่มีความสามารถที่จะแสดงภาษาทางดนตรีแบบแตกเป็นชิ้นๆ แบบนี้ได้ (fractured musical language)

LS: คุณคิดว่ากีตาร์โดยธรรมชาติแล้ว เป็นเครื่องดนตรีที่แสดงจิตวิญญาณหรือเร้าอารมณ์มากๆ หรือเปล่า?

LS: อาจารย์คิดว่าข้อจำกัดเรื่อง dynamic และ polyphonic ของกีตาร์ทำให้มันไม่ค่อยเหมาะสมสำหรับดนตรียุคนี้?

JB: ไม่ครับ เพราะว่าข้อจำกัดบางครั้งก็สิ่งที่สร้างความตึงเครียด (ในทางดี) อาทิเช่น Bach Chaconne from the D minor Partita สามารถเล่นบนออร์แกนได้และไพเราะดีด้วย แต่ข้อจำกัดของไวโอลินนี่แหละที่ทำให้เพลงนี้มีความหมายที่แท้จริง แม้ว่าออร์แกนจะเป็นเครื่องดนตรีที่มีขนาดใหญ่กว่ามาก ผมสนับสนุนเรื่องข้อจำกัด เพราะว่าเมื่อคุณเขียนเพลงสำหรับกีตาร์ เพลงนั้นจะต้องโฟกัสและกลั่นกรองแล้ว มันไม่ควรจะมีอะไรที่เกินเลยไปและมีสิ่งเสริมเติมแต่งเพียงเล็กน้อย คุณจะต้องเข้าไปถึงหัวใจของเพลงจริงๆ และแสดงออกมาในรูปแบบที่ง่ายที่สุด และกีตาร์ก็เหมาะสมมากสำหรับงานแบบนี้

30 October 1986