OVERGANGSRITE VAN DE DODEWAKE
Voor een shamaan is er geen heldere scheidslijn tussen leven en dood: veel van het shamanistische werk wordt verricht in gebieden die behoren tot die van de zogenaamde bijna-dood ervaring.
Zorg voor de overledene is altijd een belangrijke shamanistische taak geweest. Deze zorg bestaat uit het assisteren van de overledenen die, wanneer zij slecht zijn voorbereid op het sterven of wanneer zij erg gehecht waren aan de materi�le omstandigheden van de wereld, moeilijk aan de nieuwe omstandigheden van na het sterven kunnen wennen.
Tijdens een shu'em wake, die uitgevoerd wordt door twee of meer shamanen, maakt iedere shamaan afzonderlijk in een veranderde staat van perceptie contact met de overledene, waarbij deze wordt geholpen bij het proces van overgaan.
Familieleden van de overledene kunnen aanwezig zijn tijdens de shu'em wake, hetgeen dit ritueel tot een waardevolle ceremonie maakt, die daarmee voorziet in een behoefte in een tijd waarin voor velen de conventionele kerkrituelen hun betekenis hebben verloren.
Het begeleiden van een overledene is ook belangrijk voor de nabestaanden omdat naaste familieleden die blijven 'hangen' in het overgangproces levensenergie van nabestaanden kunnen onttrekken, omdat hun eigen energiebron (het lichaam) er niet meer is , dit kan leiden tot tal van psychologische en lichamelijke klachten.
