Pp6f
l;ª\uf] o'usf] cGTo
czf]s
Kof;L /fO{
-cGgk"0f{ kf]i6 b}lgs, dª\l;/ !, d+unaf/,
@)^!_
odk~rssf]
clGtd lbg g]kfnL rnlrq / ;fª\uLlts If]qdf Ps ck"/0fLo
Iflt ePsf] 5 . jl/i7 ;ª\uLtsf/ Pj+ g]kfnL rnlrqsf
k|yd gfos lzjz+s/ dfgGw/n] cfOtaf/ a]n'sL eQmk'/ SofG;/ c:ktfndf hLjgsf] clGtd
o'4df xf/ vfPkl5 rnlrq Pj+ ;ª\uLtk|]dLx¿ ddf{xt ePsf
5g\ .
ljut
s]xL dlxgfb]lv sn]hf]sf] SofG;/af6 kLl8t lzjz+s/ ljleGg c:ktfndf pkrf/
u/fO{ /xg'ePsf] lyof] .
cfOtaf/ a]n'sL cfkm\g} lgjf;df /x]sf] a]nf crfgs ;f; km]g{ ufx|f] ePkl5 ;f9] rf/
ah] pxfnfO{ eQmk'/ SofG;/ c:ktfn nluPsf] lyof] . kfl/jfl/s ;|f]tsf cg';f/,
c:ktfn hfg] qmddf af6f]df pxfn] s]xL s'/f ug'{eP tfklg pxfnfO{ s;}sf] dfof,
cfu|x / :g]x Pj+ k|of;n] /f]Sg eg] ;s]g . cGttM c:ktfn k'¥ofPsf] cfwf 306f
cyf{t\ a]n'sL ;f9] 5 ah] of] ;f+;fl/s nf]saf6 pxfn] labf lng'ePsf]
lyof] .
lzjz+s/sf]
kfly{s z/L/nfO{ >4f~hlnsf nflu ;f]daf/ g]kfn /fhsLo k|1fk|lti7fgdf laxfg !)
ah]b]lv lbpF;f] b'O{ ah];Dd /flvPsf] lyof] . ;f]
qmddf k|wfgdGqL z]/axfb'/ b]pjf, dGqLx¿, ljleGg ;ª\3;+:yfsf kbflwsf/L, g]kfnL
rnlrqsdL{, ;ª\uLtsf/, ufosuflosf cflbn] pxfk|lt >4f~hln ck{0f ug'{ePsf]
lyof] . k|lti7fgsf] k|f+u0fdf efjljx\jn cfkmGt, ;j{;fwf/0fx¿sf] ;d]t eL8
/x]sf] lyof] . :j= dfgGw/n] d d/] klg d]/f] b]z aflr/xf];, hf Ps klys hf,
s] xf] ltd|f] gfd, P uugsL ;'Gb/L, a/afb lhGbuLdf abgfdsf] Ozf/fnufotsf nueu rf/
;o uLtdf :j/ eg'{ePsf] 5 eg] nueu b'O{ xhf/ uLtdf ;ª\uLt lbg'ePsf]
5 .
@)!%
;fndf snsQfdf uO{ ‘of] vf]nfsf] kfgL Pp6f ?dfn w'Fb}df Hofg hfg]’
af]nsf] uLt /]s8{ u/fP/ pxf g]kfnL ;fª\uLlts If]qdf k|j]z ug'{ePsf] lyof] .
g]kfndf lgdf{0f ePsf] klxnf] g]kfnL rnlrq cfdfdf clego
u/L k|yd gfossf ¿kdf Oltxf; klg agfpg'ePsf] lyof] . ljleGg ;Ddfg Pj+
k'/:sf/af6 ;Ddflgt eO;Sg'ePsf
lzjz+s/ ;fª\uLlts k|:t'ltsf qmddf rLg, sf]l/of, ef/t, ¿; , adf{nufotsf ljleGg
d'n'sdf e|d0f ug'{ePsf] lyof] . :j= lzjz+s/sf] kfly{s z/L/nfO{ ;f]daf/
a]n'sL g} kz'klt cfo{3f6df bfx;+:sf/ ul/Psf] 5 .
lzjz+s/
dfgGw/sf] JolQmTjdfly ljrf/
g]kfnL
;ª\uLtsf dxfg\ ;|i6f lzjz+s/ :jo+df Pp6f o'u x'g'x'GYof] . pxfsf] ;ª\uLt, ufogdf ljlzi6 9frfsf] snf 5 . pxfsf] lgwgn]
nfvf} >f]tfx¿ ddf{xt ePsf 5g\ . pxfsf] lgwg
jf:tjd} /fi6«sf] k|fl1s Iflt xf] . k|fl1s ;dfhsf
nflu of] cToGt} b'Mvt If0f xf] .
–
k|f=8f= jf;'b]j lqkf7L
pks'nklt,
g]kfn /fhsLo k|1fk|lti7fg
d]/f]
d"Nofª\sgdf dbf{gf cfjfhdf ufpg] pxf dfq}
x'g'x'GYof] . pxfsf] ;ª\uLt / :j/n] ;a}nfO{ ;lhn} dg 5'g ;S5 . JolQmut
¿kdf pxf cToGt} ;Hhg x'g'x'GYof] eg] ;fª\uLlts lx;fadf
/fd|f] ;h{s x'g'x'GYof] . xfd|f] e]6 x'Fbf ;w}F
uLt;ª\uLtsf] af/]df 5nkmn x'GYof] . pxfsf] lgwgn] g]kfnL ;fª\uLlts If]qdf ck"/0fLo Iflt ePsf]
5 .
–
dfwj l3ld/]
/fi6«slj
g]kfnL
rnlrqsf k|yd gfos eP/ pxFn] P]ltxfl;s cj;/sf] ;b'kof]u ug'{eof] . ;ª\uLtsf] t pxf Pp6f vDaf g} xf] . ;ª\uLt l;h{gfdf
/]l8of] g]kfnsf] cd/ uLtb]lv Psn xf];\ of ufogdf g} lsg gxf];\ pxfsf] of]ubfg
ct'ngLo 5 . pxfn] d]/f] rnlrq ‘kRrL; j;Gt’ / cfwf bh{geGbf a9L cGo uLtdf
;d]t ;ª\uLt el/lbg'ePsf] lyof] . pxf ;fx|} ;fnLg
JolQmTjsf] wgL x'g'x'GYof] . pxfsf] lgwgn] g]kfnL
rnlrq / uLt;ª\uLt b'j} If]qdf 7"nf] Iflt k'u]sf] 5 .
–
gL/ zfx
lgb]{zs,
jl/i7 cleg]tf
@))(
;fnb]lv pxfl;t lrghfg eO{ ;Fu} sfd ug]{ df}sf kfP . pxf cu|h eP klg ;w}F ;fyLsf] h:tf] Jojxf/ ug'{x'GYof] . pxfn] ;ª\uLt
eg'{ePsf] ltdL cfof} sfuhsf] km"n l;p/L, km";{b eP cfp 5]pmnufot nueu rf/ bh{g
uLt ufpg] df}sf kfP . pxf g]kfnL ;ª\uLtsf] Pp6f
vDaf g} x'g'x'GYof] . pxfsf] lgwgn] ;a}nfO{ ddf{xt agfPsf]
5 .
–
k|]dWjh k|wfg
ufos
pxfl;tsf] ;DaGw uLt;ª\uLtb]lv kl/jf/;Dd klg /x]sf] lyof] .
d}n] /]l8of] g]kfndf @)@% ;fndf klxnf] uLt gfltsfhL / bf];|f] uLt lzjz+s/sf]
;ª\uLtdf /]s8{ u/fPsf] lyP . g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLtdf jfB;+of]hgsf] k|ljlwdf
pxfn] ug'{ePsf] k|of]u cToGt} dxŒjk"0f{ 5 . pxfsf nueu rf/ bh{g uLtdf d}n]
ufpg] df}sf kfP . pxfsf] lgwgn] l;ª\uf] ;fª\uLlts
If]q 6'x'/f] ePsf] 5 .
–
of]u]z j}B
ufos
/]l8of]
g]kfnsf] :yfkgfsfnb]lv g} g]kfnL uLt;ª\uLtsf] ljsf; / ;+/If0fdf pxfsf] of]ubfg
dxŒjk"0f{ 5 . g]kfnL rnlrqsf] klxnf] gfos ePsfn] pxf Pp6f l;ª\uf] o'u g}
dflgg'x'GYof] . :ki6 jQmf, uLt /]s8{ ubf{ ;'/, tfn
gnfu]sf] atfOxfNg'x'GYof] . pxfsf] lgwgn] g]kfnL
rnlrq / uLt;ª\uLtnfO{ ck"/0fLo Iflt ePsf] 5 .
–
zDe'lht af:sf]6f
;ª\uLtsf/
g]kfnL
uLt;ª\uLtnfO{ of] l:ylt;Dd Nofpg pxfsf] 7"nf] of]ubfg /x]sf] 5 . @)#* b]lv
@)%@ ;fn;Dd /]l8of] g]kfndf ;Fu} sfd ubf{ pxfaf6 d}n] w]/} s'/f l;Sg] df}sf
kfP . pxfn] ;ª\uLt eg'{ePsf] w]/} uLtdf jfBjfbssf
¿kdf sfd klg u/] . gfltsfhL, lzjz+s/ xfd|f nflu
cfbz{ x'g'x'G5 .
–
a'n' d'sf?ª
;ª\uLtsf/
lzjz+s/
g]kfnL ;ª\uLtsf] Jofs/0f xf] . pxfs} af6f]df xfdL lxl8/x]sf] 5f} . pxf ;ª\uLt l;h{gf jfBjfbg Pj+
ufogdf klg TolQs} bVvn ePsfn] pxfsf] ;ª\uLtdf pxfn] b]vfpg'ePsf] af6f]df xfdL
lx8\g ;Sof}F eg] pxfk|lt ;Rrf >4fefj 7xl/g] 5 .
–
/fh' l;+x
;ª\uLtsf/
lzjz+s/sf]
af/]df
–
hGd M lj=;+= !(*(
kmfu'g !@ ut]
– hGd:yfg M kfsf] Go'/f]8
-sf7df8f}F_
– lgwg M lj=;+= @)^! sflQs @( ut]
– clelgt -g]kfns}_ klxnf]
rnlrq M cfdf -@)@!_
– /]l8of] g]kfndf
:yfkgfsfn -@))&_ b]lv @)$& ;Dd sfo{/t
– ;ª\uLt e/]sf rnlrq¿M
dgsf] afw, s'df/L, kRrL; j;Gt cflb .
;Ddfg
tyf k'/:sf/
– k|yd clw/fHoJofkL
;ª\uLt k|ltof]lutfdf k|yd -@)!(_
– pTs[i6 ;ª\uLt l;h{gf
u/]jfkt k|yd
-@)@), @)@!, @)@%
/ @)@&_
– dx]Gb|/Tg cfe"if0f
-@)@@_
– k|an uf]/vf blIf0fafx' rf}yf -@)#%_
– l5Ggntf k'/:sf/
-@)$#_
– lqzlQmk§ t];|f]
-@)%#_
– ;fwgf ;Ddfg
-@)%$_
– g]kfn df];g lkSr/ Pjf8{
-@)%^_
– ;u/dfyf k|lti7fg ;Ddfg
-@)%&_
– ;'k|bLKt jL/]Gb|
k|hftGq efis/ t];|f] -@)^)_
– gfltsfhL :d[lt ;Ddfg -@)^!_ nufot bh{gf}F ;Ddfg
Pj+ k'/:sf/af6 dflgt .
k|l;4 snfsf/ lzjz+s/sf] lgwg
o'dfz
z]kf{
-/fhwfgL
/fli6«o b}lgs, @)^! d+l;/ !,
d+unaf/__
;'k|l;4
ufos tyf ;ª\uLtsf/ Pj+ k|yd g]kfnL rnlrqsf gfos lzjz+s/ dfgGw/sf] &@ jif{sf]
pd]/df cfOtaf/ lgwg ePsf] 5 .
ljut
rf/ dlxgfb]lv sn]hf] SofG;/af6 kLl8t dfgGw/sf] pkrf/s} qmddf cfOtaf/ ;fem ;jf ^
ah] eQmk'/ SofG;/ c:ktfndf lgwg ePsf] xf] . /f]un]
Rofk]kl5 pxfnfO{ tTsfn eQmk'/l:yt SofG;/ c:ktfn k'¥ofOPsf] lyof] . c:ktfn
k'¥ofPsf] sl/a ;jf Ps 306fkl5 pxfnfO{ d[Q 3f]lift ul/Psf] xf] . pxfsf]
bfx;+:sf/ ;f]daf/ g} kz'klt cfo{3f6df ul/of] .
pxfsf tLg 5f]/fdWo] h]7f] 5f]/f uf}/Lz+s/ dfgGw/ xfn
;+o'Qm /fHo cd]l/sfdf x'g'x'G5 eg] sfG5f 5f]/f zzL dfgGw/ oxL
x'g'x'G5 .
cu|h
ufos tyf ;ª\uLtsf/ dfgGw/sf] kfly{s z/L/nfO{ clGtd >4f~hlnsf nflu ;f]daf/
laxfg !! b]lv lbpF;f] ;f9] b'O{ ah];Dd sf7df8f}Fsf] sdnfbLl:yt g]kfn /fhsLo
k|1f–k|lti7fgsf] k|fª\u0fdf /flvPsf] lyof] .
pxfsf]
kfly{s z/L/df clGtd >4f~hln ck{0f ug{ k|wfgdGqL z]/axfb'/ b]pjfnufot ljleGg
/fhgLlts bnsf zLif{ g]tf tyf ;/sf/L pRr cf]xbfsf kbflwsf/L klg cfo{3f6 k'u]sf
lyP .
!@
kmfu'g lj=;+= !(*( df sf7df8f}Fdf hGdg'ePsf dfgGw/ ;fg}b]lv ;ª\uLtdf ?lr
/fVg'x'GYof] . /]l8of] g]kfnsf] :yfkgfsfnb]lv g} Toxf sfo{/t ufos tyf ;ª\uLtsf/
dfgGw/sf ;of}F ;bfaxf/ cfw'lgs uLt 5g\ . ;ª\uLtsf
cltl/Qm clegodf ;d]t nfUg'ePsf snfsf/ dfgGw/n] lj=;+= @)@! df g]kfndf k|ydk6s lgld{t ‘cfdf’
gfds rnlrqdf gfossf] e"ldsf lgjf{x ug'{ePsf] lyof] .
ut
;ftfdf lzjz+s/nfO{ g]kfn 6]lnlehgåf/f :yflkt ‘gfltsfhL ;ª\uLt
k'/:sf/’
k|bfg ul/Psf] lyof] . pxf dx]Gb|–/Tg cfe"if0f, uf]/vf blIf0fafx', lqzlQmk§,
l5Ggntf uLt k'/:sf/, ;'k|bLKt jL/]Gb| k|hftGq efis/ k'/:sf/nufot ljleGg
k'/:sf/x¿åf/f lje"lift x'g'x'GYof] .
clGtd
ljbf lzjz+s/
8Aa'
If]qL
-/fhwfgL
/fli6«o b}lgs_
‘d
d/] klg d]/f] b]z aflr/xf];\
rGb| ;"o{ cª\lst emG8f km/km/fO/xf];\’
dw'/ :j/df of] uLt alh/x]sf] lyof] . of] sfnhoL uLtsf :j/stf{ eg] lr/lgb|fdf ;'lt/xg'ePsf] lyof], slxNo}
glapFemg] u/L .
pxf
cyf{t\ g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLtsf ;zQm w/f]x/ lzjz+s/ dfgGw/nfO{ clGtd >4f~hln
JoQm ug{ sdnfbLl:yt g]kfn /fhsLo k|1f–k|lti7fgsf] k|f+u0fdf k'Ug] ;a} ;|i6fx¿
zf]sdUg lyP .
7Ls
Ps jif{ cl3 ut ;fn !^ sflQsdf cfkm\gf ;ª\uLtsf/hf]8L gfltsfhL >]i7nfO{ ;f]xL
:yfgdf clGtd >4f~hln JoQm ug{ hfbf lzjz+s/n] eGg'ePsf] lyof] ‘gfltsf afsL
/x]sf ;fª\uLlts sfo{x¿ d k"/f ug]{5' .’
t/, b'ef{Uo lzjz+s/ :jod\n] s/f]8f} >f]tfx¿nfO{ 6'x'/f] kf/]/ @( sflQsdf gfltsfhLs} ky
cFufNg'eof] .
To;f]
t cfkm\gf ;fuLlts hf]l8 gfltsfhLs} gfddf g]kfn 6]lnlehgn] :yfkgf u/]sf]
‘gfltsfhL ;ª\uLt k'/:sf/’
pxfn] @$ sflQsdf u|x0f ug'{ePsf] lyof] . cfkm\gf ;a}eGbf lk|o ;fyLsf gfddf
:yflkt k|ydk'/:sf/ u|x0f u/]/ gfltsfhLs} kl5 nfUg' g]kfnL ;fª\uLlts Oltxf;s}
nflu pxfsf] b'Mvb ;+of]u xf] . pxfsf o:t}–o:t} ;+of]ux¿ :d/0f ub}{
lzjz+s/k|lt >4f~hln JoQm ug{ ;f]daf/ k|1fejg k'Ug] w]/}sf] dg
yfldPg .
@)@!
;fndf g]kfnd} lgld{t k|yd g]kfnL rnlrqsf k|yd gos g}
lzjz+s/ x'g'x'GYof] . g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLtsf Ps
;zQm w/f]x/ klg pxf x'g'x'GYof] . To;}n] klg pxfk|lt clGtd >4f~hln ck{0f
ug{ ;f]daf/ k|1fejg sdnfbLdf jof]j[4b]lv gofk':tf;Ddsf l;g]snfsf/, uLt÷
;ª\uLtsf/, ;flxTosf/x¿ t k'u]sf lyP . k|wfgdGqL z]/axfb'/ b]pjf,
pkk|wfgdGqL e/tdf]xg clwsf/L, dGqLx¿ k"0f{axfb'/ v8sf, df]xDdb df]xl;g, k|sfzdfg
l;+x, hf]ud]x/ >]i7, k"j{k|d ;"o{axfb'/ yfkfnufot ljleGg /fhgLlts kf6L{sf
g]tfb]lv ;j{;fwf/0f klg Toxf hfg'eof] .
Ps
;ftfcl3 cfkm"n] ‘gfltsfhL ;ª\uLt k'/:sf/’
k|bfg u/]sf ;|i6f lzjz+s/nfO{ ;ft lbgleq} clGtd >4f~hln lbg'kbf{ ;~rf/dGqL
df]xDdb df]xl;g klg TolQs} b'MvL b]lvg'x'GYof] . cfkm\gf lk|o snfsf/
dfgGw/nfO{ clGtd >4f ck{0f ug{ TolQs} dfqfdf ;j{;fwf/0fx¿ cfo{3f6 k'u]sf
lyP .
g]kfndf
k|hftGqsf] cfudg;Fu} ;'? ePsf] /]l8of] g]kfnaf6} To;
a]nfb]lv ;'? ePsf] xf] – lzjz+s/sf] ;fuLlts ofqf .
tyflk @)!% ;fndf dfq pxfsf] klxnf] uLt /]s8{ eof]
–‘
of]
vf]nfsf] wldnf] kfgL Pp6f ?dfn w'b}df lbg
hfg] .’
;ª\uLtk|lt
crDds} nufj lyof] lzjz+s/sf] . kfr dlxgfcl3 /f]un]
ufHbf klg pxfn] ;ª\uLt lbg 5f8\g'ePg –‘zf/b] j/b] jL0f jflbgL .’
/ljg zdf{sf] :j/df /]s8{ ePsf] of] ehgdf ;ª\uLt ubf{ub}{ pxf /fhwfgLsf] cf]d\
c:ktfndf egf{ x'g'ePsf] lyof] . pxfsf] pkrf/df ;+nUg SofG;//f]u ljz]if1
8f=;'lbk >]i7sf cg';f/ pxfnfO{ To; a]nf;Dddf sn]hf]sf] SofG;/n] lgs}
;tfO;s]sf] lyof] . To;f] t zDe'lht af:sf]6f, of]u]z j}B, k|]dWjh k|wfg /
pxfsf kl/jf/sf] kxndf pxfsf] pkrf/ ef/tsf] 6f6f d]df]l/on c:ktfndf ;d]t ul/of]
t} klg pxf 7Ls x'g'ePg .
uLt
ufpg]x¿nfO{ ufOg] / gf6sdf clego ug]{nfO{ gf}6ª\sLafh eg]/ ckx]ngf ug]{ ;dodf
lzjz+s/ ;ª\uLt / clegodf nfUg'ePsf] xf] ‘k};fsf] nflu geP/ g]kfndf g]kfnL
rnlrqsf] ljsf;sf nflu d cfdfdf gfos ePsf] lyP .’
cfwf jif{cl3 of] kª\lQmsf/;Fusf] Ps cGtjf{tf{df pxfn] eGg'ePsf] lyof] –‘xfdLn]
;'? u/]sf] g]kfnL rnlrqn] pNn]Vo ljsf; ubf{ub}{ s]xL jif{otfaf6 rnlrqnsf] ahf/
l;lyn ePsf]df dnfO{ ;fx|} b'Mv nfu]sf] 5 t/ ahf/ rf8} ;'w|g]5 .’
g]kfnL rnlrqsf cJjn gfos lzjz+s/ rnlrqk|lt klg TolQs} lrlGtt
x'g'x'GYof] .
;j}
lsl;dsf ;ª\uLt ug{ vlKk; dfgGw/n] dgsf] afw, s'df/L, kRrL; j;Gt;lxt cfwf bh{g
rnlrqdf ;d]t ;ª\uLt ug'{eof] . @))& b]lv )$( ;Dd pxfn] /]l8of]df ;]jf
ug'{eof] / )$# b]lv )$& ;Dd pxf /Tg /]sl8{ª ;+:yfgsf] dxfk|aGws klg
x'g'eof] . cfw'lgs ;ª\uLtdf jfB;+of]hg -P/]Gh_ sf k|of]ustf{ dfgGw/ ;a}
k|sf/sf uLt ufpgb]lv ;ª\uLt tof/ ug{ k|v/ x'g'x'GYof] . ‘d d/] klg d]/f]
b]z aflr/xf];\, of] vf]nfsf] wldnf] kfgL, hf P klys, s] xf] ltd|f] gfd sf xf]
ltd|f] ufp, P uugsL ;'Gb/L’
;lxt sl/a b'O{ ;o krf; uLtdf dfw'o{ :j/ pxfn] lbg'ePsf] 5 . !# ;oj6f uLtdf ;ª\uLt lbP/ pxfn] g]kfnL ;fª\uLlts w/ftnnfO{
wgL agfpg'eof] .
jl/i7
;ª\uLtsf/ tyf k|yd gfossf] lgwgk|lt b'Mv JoQm ub}{ ljleGg /fhgLlts kf6L{ tyf
;ª\3;+:yfx¿n] ;f]daf/ zf]s lj1lKt hf/L u/]sf 5g\ . kfr bzs;Dd cgj/t tj/n]
;ª\uLt ;fwgfdf nfu]/ g]kfnL ;ª\uLtnfO{ cfhsf] cj:yfdf k'¥ofpg] ;ª\uLtsf/
lzjz+s/sf] lgwgn] b]znfO{ 7"nf] Iflt k'u]sf] k|]; lj1lKtdfkm{t\ g]kfnL sfu|];,
g]kfnL sfu|]; -k|hftlGqs_ / /fli6«o k|hftGq kf6L{n] pNn]v u/]sf 5g\ . k|yd
gfossf kl/jf/nfO{ xflb{s ;dj]bgf lj1lKtdfkm{t\ tL kf6L{n] u/]sf
5g\ .
g]kfn
/fhsLo k|1fk|lti7fgsf tkm{af6 pks'nklt 8f= jf;'b]j lqkf7Ln] Ps k|]; lj1lKt hf/L
ub}{ pxfk|lt xflb{s >4f~hln ck{0f ug'{ePsf] 5 . k|yd gfos tyf jl/i7
;ª\uLt;fwssf] lgwgk|lt ulx/f] b'Mv JoQm ub}{ g]kfn rnlrq lgdf{tf ;ª\3sf tkm{af6
cWoIf o'j/fh nfdfn] / g]kfn rnlrq snfsdL{ ;ª\3sf tkm{af6 cWoIf /ljGb| v8\sfn]
klg xflb{s ;dj]bgf JoQm ug'{ePsf] 5 .
;|i6fx¿sf]
gh/df lzjz+s/ dfgGw/
lj5§}
/fd|f] ;ª\uLt l;h{gf ug]{, sf]dn dfw'o{ :j/sf wgL g]kfnsf ;fª\uLlts 9's9'sL
lzjz+s/ dfgGw/sf] of] c;fdlos lgwgn] xfdL ;a}nfO{ rf]6 k'u]sf]
5 .
–
dfwjk|;fb l3ld/]
/fi6«slj
PSn}
a:bf klg uLt u'gu'gfO/xg] lzjz+s/ ;/n, zfnLg / eb|
JolQm x'g'x'GYof] . ;ª\uLtsf dxfg\ ;fws pxfF
;ª\uLts} nflu hGdg'eof], ;ª\uLts} l;h{gfdf nfUbfnfUb} xfdLaf6 6f9f x'g'ePsf]
5 . g]kfndf lgld{t g]kfnL rnlrqsf k|yd gfos dfgGw/sf] clego / ;fª\uLlts
of]ubfg k':tf}Fk':tfn] ;lDemO/xg]5 .
–
gL/ zfx
cleg]tf
cfw'lgs
;ª\uLtdf jfB ;+of]hgsf] ;'?jft ug]{ k|yd ;ª\uLtsf/ g} pxfF x'g'x'G5 . ;ª\uLtdf xfn k|of]u x'g] ‘P/]Gh’
sf] k|of]u pxfFaf6} ePsf] xf] .
d}n] pxfFsf] ;ª\uLtdf sl/a ^) j6f uLt ufP .
x/]s k|ltefnfO{ k|f]T;fxg ug'{ pxfFsf] ljz]iftf
lyof] .
– of]u]z
j}B
ufos
g]kfnL
cfw'lgs ;ª\uLtsf husf d"ndWo] lzjz+s/ dfgGw/ klg Ps ;zQm hu x'g'x'GYof] .
d}n] /]l8of]df pxfF;Fu} ( jif{ sfd
ubf{ zAbsf] efj tTsfn} a'em]/ rfF8} To;nfO{ ;ª\uLtdf 9fNg] ;ª\uLtsf/sf]
¿kdf pxfFnfO{ kfPF . d]/f klg bh{gf}F uLtdf pxfFn] ;ª\uLt ug'{eof] .
o:tf ;|i6fnfO{ u'dfpg' xfd|f nflu b'Mvb If0f
xf] .
– ofbj v/]n
uLtsf/
cfkm";Fu
rnlrq ‘cfdf’
df sfd u/]sf k|yd gfosnfO{ u'dfpFbf
cfh d ;fx|} ddf{xt ePsL 5' . rnlrqdf d pxfFsL gflosf eP klg lzjz+s/bfO d]/f
a'jfsf ;fyL ePsf]n] d pxfFnfO{ cleefjs;/x 7fGby]F . pxfF ;ª\uLtsf k|v/ clg clegosf x:tL
x'g'x'GYof] .
–
e'jg rGb
k|yd
gflosf
sfdgf
klqsf;lxt rnlrq kqsfl/tfnfO{ k|f]T;fxg u/]/ oxfF;Dd k'¥ofpgdf lzjz+s/ dfgGw/sf]
7"nf] xft 5 . pxfFn] ;~rf/sdL{nfO{ ;w}F dfof ug'{eof] . pxfFsf] of]
c;fdlos lgwgn] snfdfq geP/ kqsfl/tfnfO{ klg TolQs} rf]6 k'u]sf]
5 .
–
k'is/nfn >]i7
;Dkfbs,
g]kfn ;dfrf/kq
pxfF
;ª\uLt l;h{gfdf t k|ltefjfg x'g'x'GYof] g} TolQs} dfw'o{ :j/sf wgL klg
x'g'x'GYof] . xfdL;Fusf x/]s j;fOdf pxfF g]kfnL
;ª\uLts} af/]df lrGtf JoQm ug'{x'GYof] .
–
k|]dWjh k|wfg
ufos
pxfFsf]
;fdLKodf /x]/ d}n] w]/} uLt÷;ª\uLt ug]{ cj;/ kfPF, g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLtnfO{
cGt/f{li6«os/0f ug{ pxfF;lxt xfd|f] 6f]nL nfluk/]sf] lyof] . pxfF;Fu w]/} sfd ug{ afFsL lyof] . t/, pxfFnfO{ sfnn] 6kSs l6k]sf]df xfdL ;fx|} b'MvL ePsf
5f}F .
–
zDe'lht af:sf]6f
;ª\uLtsf/
lzjz+s/sf]
lgwg
sflGtk'/
/fli6«o b}lgs, -d+l;/
!, @)^! d+unaf/_
sf7df8f}F,
#) sflQs -sf;_ – ;ª\uLtsf/ tyf g]kfnL rnlrqsf klxnf] ;ª\uLtsf/ tyf g]kfnL
rnlrqsf klxnf] gfos lzjz+s/ dfgGw/sf] cfOtaf/ ;fem lgwg ePsf]
5 .
nfdf]
;odb]lv sn]hf]sf] SofG;/af6 kLl8t dfgGw/nfO{ Zjf;–k|Zjf;df ;d:of b]lvPkl5
cfOtaf/ laxfg pkrf/fy{ eQmk'/ SofG;/ c:ktfn egf{ ul/Psf] lyof] . pxf ;/sf/
/ rnlrq af8{sf] ;xof]udf d'DaO{l:yt 6f6f d]df]l/no c:ktfndf pkrf/ ;sL s]xL
lbgcl3 kmls{g'ePsf] lyof] .
dfgGw/sf]
kfly{j z/L/nfO{ ;f]daf/ ck/fx\g # ah];Dd >4f~hlnsf
nflu g]kfn /fhlso k|1fk|lti7fg k|fª\u0fdf /flvPsf] lyof] . Toxf k|wfgdGqL
z]/axfb/ b]pjf, pkk|wfgdGQL e/tdf]xg clwsf/L, dGqLx¿,
g]tf / ;flxTosf/nufotn] pxfdf clGtd >4f~hln ck{0f u/]sf lyP .
snfsdL{x¿sf] ;xeflutfdf zjofqf u/L g]jf/L ;+:sf/cg';f/ ;f]daf/} pxfsf] cGToli6
ul/of] .
dfgGw/n]
snf / ;ª\uLt If]qdf kfr bzs nfdf] ;do;Dd of]ubfg
lbg'ePsf] lyof] . pxf lj=;+= @))* df sf]OnLb]jL, gfltsfhL, kGgfsfhL,
xl/k|;fb l/dfn;Fu} /]l8of] g]kfn k|j]z u/L @)$( ;Dd sfo{/t x'g'x'GYof] .
sf]nsftfdf /]s8{ u/fPsf] ‘of] vf]nfsf] kfgL,Pp6 ?dfn w'Fb}df lbg hfg]’
af]nsf] klxnf] uLtaf6 pxfsf] ;fª\uLlts ofqf ;'? ePsf]
lyof] . pxFsf ‘d d/] klg d]/f] b]z
aflr/xf];\’,
‘P uugsL ;'Gb/L’,
‘aaf{b lhGbuLdf’
h:tf uLt nf]slk|o 5g\ . ‘cfw'lgs ;ª\uLtsf] ljsf; /
k|j4{gdf pxfsf] k|d'v e"ldsf /x\of]’ ;xsdL{ ufos k|]dWjh k|wfgn]
eGg'eof] . dfgGw/n] t]x| ;o uLtdf ;ª\uLt lbg'ePsf]
5 . ‘pxfsf uLtx¿ rfnL; jif{cl3 h:t} ;bfaxf/ 5g\’
nfdf] ;do /]l8of]df ;Fu} sfd u/]sf] ufos of]u]z j}Bn]
eGg'eof] .
OlGb/f
snflglw ;ª\uLt dxfljBfnoaf6 :gfts dfgGw/ :jb]zdf lgld{t
klxnf] g]kfnL rnlrq ‘cfdf’
sf gfos x'g'x'GYof] . pxfn] ‘dgsf] afw’,
‘s'df/L’,
‘kRrL; j;Gt’
nufot cfwf bh{g rnlrqdf ;ª\uLt lbg'ePsf] 5 . ‘pxf snfIf]qsf k|]/s JolQmTj x'g'x'GYof]’,
rnlrq ‘cfdf’
sL gflosf e'jg rGbn] eGg'eof] .
/Tg
/]sl8{ª ;+:yfgsf cWoIf / dxfk|aGws;d]t /x]sf dfgGw/ bh{gf} k'/:sf/ tyf ;Ddfgaf6
lje"lift x'g'x'G5 . Ps ;ftf cl3 dfq} pxfnfO{ g]kfn
6]lnlehgn] ‘gfltsfhL :d[lt ;Ddfg’
k|bfg u/]sf] lyof] .
k|l;4 ;ª\uLtsf/ lzjz+s/sf] lgwg
uf]/vfkq
-dª\l;/
! @)^!, d+unaf/_
sf7df8f}F, sflQs #) ut] . VoftLk|fKt
;ª\uLtsf/ tyf g]kfnL rnlrqsf k|yd gfos lzjz+s/ dfgGw/sf] cfh bfx;+:sf/
;DkGg eof] . SofG;/ /f]uaf6 kLl8t pxfsf] lxhf]
;fem ;f]xL /f]usf sf/0f lgwg ePsf] lyof] . pxf
&@ jif{sf] x'g'x'GYof] .
lxhf]
ck/fGg ;f9] rf/ ah] Zjf;k|Zjf;df ;d:of pTkGg ePkl5 pxfnfO{ tTsfn} eQmk'/ SofG;/
c:ktfn nluPsf] lyof] . c:ktfn k'¥ofPsf] s]xL
;dokl5 ;fem ;jf ^ ah] pxfsf] lgwg ePsf] lyof] . pxf ljut s]xL dlxgfb]lv sn]hf]sf] SofG;/af6 kLl8t
x'g'x'GYof] .
pxfsf]
kz'klt cfo{3f6df k/Dk/f cg';f/ bfx;+:sf/ ;DkGg eof] . :j= lzjz+s/sf] tLghgf 5f]/f
x'g'x'G5 .
kz'klt
cfo{3f6df clGtd bfx;+:sf/ ug'{cl3 pxfsf] zjnfO{ g]kfn /fhsLo k|1fk|lti7fgdf
>4f~hlnsf nflu /flvPsf] lyof] .
k|wfgdGqL
z]/axfb'/ b]pjfn] k|1f–k|lti7fgdf pxfk|lt >4f~hln
ck{0f ug'{eof] . pxfn] lzjz+s/sf] lgwgk|lt b'Mv JoQm ub}{ /fi6«n] ;ª\uLtsf]
cd"No lglw u'dfpg'k/]sf] atfpg'eof] .
To;}u/L,
pkk|wfgdGqL e/tdf]xg clwsf/L, ;"rgf tyf ;~rf/dGqL 8f= df]xDdb df]xl;g, u[xdGqL
k"0f{axfb'/ v8\sf, ;+:s[lt, ko{6g tyf gful/s p8\8ogdGqL bLks'df/ pkfWofo /
ef}lts of]hgf tyf lgdf{0fdGqL k|sfzdfg l;+xnufot dGqLkl/ifb\sf cGo ;b:ox¿n] klg
:j= lzjz+s/k|lt >4f~hln JoQm ug'{eof] .
k"j{k|wfgdGqL
;"o{axfb'/ yfkf, g]skf -Pdfn]_ sf sfo{afxs dxf;lrj cd[ts'df/ af]x/fnufotsf cGo
/fhgLlt1x¿n] klg pxFk|lt >4f~hln JoQm ug'{eof] .
:j=
lzjz+s/k|lt >4f~hln JoQm ug{ k|lti7fgdf pxfsf ;dsfnLg tyf g]kfnL ;flxTo,
;ª\uLt / rnlrq;Fu ;Da4 JolQm tyf ;j{;fw/0fsf] pkl:ylt /x]sf]
lyof] .
rf/
dlxgfcl3 /]l8of] g]kfndf /]s8{ ePsf] ehg uLt ‘z/b] jfb]
jL0f’
pxfåf/f ;ª\uLtj4 clGtd uLt xf] .
k|lti7fgdf
>4f~hln lbg k'Ug'ePsf /fi6«slj dfwjk|;fb l3ld/]n]
:j= lzjz+s/n] slxNo} gdg]{ cfjfh lbP/ uPsf]
atfpg'eof] .
/f;;sf
cg';f/ ;"rgf tyf ;~rf/dGqL 8f= df]xDdb df]xl;gn] jl/i7 ;ª\uLtsf/ lzjz+s/
dfgGw/sf] c;fdlos lgwgk|lt ulx/f] b'Mv JoQm ub}{ pxfn] g]kfnL uLt, ;ª\uLtsf]
ljsf;df k'¥ofpg'ePsf] ct'ngLo of]ubfgnfO{ /fi6«n] ;bf :d/0f ug]{ pNn]v ug'{ePsf]
5 .
o;}u/L,
cfh} ljleGg ;ª\3, ;+:yfx¿n] zf]s lj1lKt k|sflzt u/L lzjz+s/sf] lgwgk|lt b'Mv
JoQm ug'{ePsf] 5 .
g]kfnL
sfu|]; -k|hftflGqs_, g]kfnL sfu|]; s]Gb|Lo sfof{no, /fli6«o k|hftGq kf6L{ /
g]kfn /fhsLo k|1f–k|lti7fgåf/f hf/L lj1lKtdf lzjz+s/sf] lgwgk|lt b'Mv JoQm ub}{
kfr bzs;Dd cgj/t tj/n] ;ª\uLt ;fwgfdf nfu]/ g]kfnL ;ª\uLt / ufognfO{ cfhsf]
cj:yfdf k'¥ofpg :j= lzjz+s/sf] dxŒjk"0f{ of]ubfg /x]sf] rrf{ ul/Psf]
5 .
g]kfn
rnlrq snfsdL{ ;ª\3n] klg zf]s lj1lKtdfkm{t lzjz+s/sf] lgwgk|lt b'Mv JoQm ub}{
/fi6«nfO{ 7"nf] Iflt k'u]sf] atfPsf] 5 .
:j=
dfgGw/sf] hLjgofqf
sf7df8f}F, sflQs #) ut] . ;ª\uLtsf/sf
¿kdf k|l;l4 sdfpg'ePsf :j= lzjz+s/sf] k"/f gfd lzjz+s/ dfgGw/ xf] . pxfsf] hGd lj=;+= !(*( kmfu'g !@ ut] sf7df8f}Fsf] kfsf], gof;8sdf ePsf] lyof] . pxfn] g]kfndf ag]sf] klxnf] rnlrq cfdfdf gfossf] e"ldsfdf clego
ug'{ePsf] lyof] . To;kl5 pxfn] cfkm\gf] clegoofqfnfO{ lg/Gt/tf
lbg'ePg . pxfn] ;ª\uLt l;h{gfsf ;fy} y'k|} uLt
ufpg'eof] .
:j=
lzjz+s/ ;ª\uLt If]qdf ;fg} pd]/b]lv ;lqmo¿kdf nfUg'ePsf] lyof] . @))&
;fndf l;+xb/af/df g]kfn /]l8of]sf] :yfkgf;Fu} pxfsf] ;ª\uLtofqf lj:tf/ ePsf]
xf] . tTsfnLg g]kfn /]l8of]sf] :yfkgf nuQ} pxfn]
/]l8of]df uLt ufpg yfNg'eof] . pxfn] klxnf]k6s
lxGbL rnlrq cfv]sf] uLt ‘lk|t nuf s]’nfO{
g]kfnL efifdf cg'jfb u/L /]l8of]df ufpg'eof] .
To;}a]nfb]lv
/]l8of]df ufossf ¿kdf sfd ug{ yfNg'ePsf lzjz+s/n] @)%! ;fn;Ddu/L /]l8of] g]kfndf $@ jif{ ;]jf ug'{eof] . pxf
To;aLrdf @)$# ;fnb]lv @)$& ;fn;Dd tTsfnLg /Tg /]sl8{ª ;+:yfgsf] dxfk|aGws
klg x'g'eof] .
pxfsf]
;ª\uLt /rgfdf tf/fb]jL, k|]dWjh, k'ik g]kfnL, gf/fo0f uf]kfn, ?jL hf]zL,
dfl0fs/Tg, of]uz j}B, dL/f /f0f, 1fg' /f0f, g'k'/ e§frfo{, aRr's}nfz, eQm/fh,
OGb|gf/fo0f, sGx}ofs'df/, plbtgf/fo0f emf, bLks v/]n, k|sfz >]i7 / bLk
>]i7b]lv clxn]sf gof k':tfsf ufosx¿n] ;d]t uLt ufpg'ePsf]
5 .
pxfn]
uLtsf/ hL= zfxsf ;d]t y'k|} uLlt /rgfx¿df ;ª\uLt /rgf /
ufog;d]t ug'{ePsf] 5 . :j= lzjz+s/n] ;ª\uLt /rgf /
ufpg'ePsf uLtx¿sf] ;+Vof emG8} tLg xhf/ /x]sf] cg'dfg
5 .
hLjGt
gfos hjfg :j/
g]kfn
;dfrf/kq, -dª\l;/
!, d+unaf/ @)^@_
sn]hf]
SofG;/af6 aR5' clg km]l/ klxn]h:t} ;ª\uLt l;h{gfdf nLg x'G5' eg]/ cfTdan kfn]sf
lzjz+s/ km]l/ xfdf]{lgod ;dft]/ gof ;ª\uLt l;h{gfdf /Dg g;s] klg pgn] cfkm\gf]
:j/, ;ª\uLt / /rgfsf sl/a # xhf/ uLt 5f]8]/ uPsf 5g\ . ‘d d/] kg d]/f] b]z
aflr/xf];\, hf P klys hf, P uugsL ;'Gb/L, aaf{b lhGbuLdf, abgfdsf] Ozf/fn], s]
xf] ltd|f] gfd, sfxf] ltd|f] ufdh:tf bh{gf}F To:tf uLt 5g\, h;n] lzjz+s/sf] :j/
/ ;ª\uLtdfkm{t pgnfO{ cd/ agfO/xG5 .
!(
jif{sf] pd]/df @))* ;fndf kGgfsfhL, xl/k|;fb l/dfn, sf]OnLb]jL, e}/jaxfb'/
yfkfh:tf ;ª\uLtsdL{;Fu} /]l8of] g]kfndf k|j]z u/]sf dfgGw/n] To;f] t c¿sf]
;ª\uLtdf uLt ufPgg\ . t/ klg Pp6f uLtdf gfltsfhLsf]
;ª\uLt / pgsf] :j/sf] dfw'o{tfsf] ld>0f ;'Gg kfOG5 . klxnf] k6s
/]l8of] g]kfndf Zofdbf; j}i0fjsf] cefj ltd|f] v8\lsG5
af]nsf] uLt ufPsf lzjz+s/n] cfkm\g} ;ª\uLtdf eg] # ;o hlt uLt ufPsf 5g\ .
/]l8of] g]kfndf ;d]t /]sl8{ª :6'l8of]sf] cefjdf k|ToIf k|;f/0f x'g] Tof] hdfgfdf
lzjz+s/n] @)!% ;fndf snsQf uO{ klxnf]k6s of] vf]nfsf] wldnf] kfgL, Pp6f ?dfn
w'Fb}df lbg hfg], af]nsf] uLt /]s8{ u/fPsf lyP . pgn] dgsf] afw, s'df/L,
kRrL; j;Gth:tf cfwf bh{g rnlrqsf uLtdf ;ª\uLt lbPsf lyP, eg] pgL cfdfsf] Pp6f
uLtsf ufos klg lyP . ufossf ¿kdf /]l8of] g]kfndf
lgo'lQm kfPsf pgL ;ª\uLt zfvfsf k|d'v;d]t ePsf lyP .
To;}
u/L @)$# b]lv )$& ;fn;Dd tTsfnLg /Tg /]sl8{ª ;+:yfgsf cWoIf / dxfk|aGws;d]t
/x]sf lzjz+s/n] hLjgel/d} hDdfhDdL Pp6} rnlrqdf clego u/] . s]xL lbgcl3 dfq
g]kfn ;dfrf/kq;Fusf] e]6df pgn] lrGtf JoQm u/]sf] lyP– g]kfnL lkmNd lxhf]cfh
w]/} Jofj;flos eof] . Jofj;flostf;Fu} df}lnstf klg ld;fOlbP slt /fd|f]
x'GYof] .’
pgsf] lgrf]8 lyof] –‘clxn]sf] lkmNd dnfO{ /ª\u xfn]h:tf] / lrq sf]/]h:tf]
nfU5 . lkmNddf df}lnstf / :jfefljstf h¿/L 5 .’
;ª\uLt If]qk|lt ;fyLefO / kl/jf/;Fu pgn] lgwgcl3;Dd u/]sf] lrGtf lyof] – ‘g]kfnL
;ª\uLtdf ljs[lt a9\b}5, df}lnstflt/ ;a} hfu?s / lrGtgzLn
x'g'k5{ .’
SofG;/sf] pkrf/sf qmddf d'DaO{sf] 6f6f d]df]l/on c:ktfnaf6 kmls{Pkl5 lzjz+s/n]
lgwgsf] s]xL lbgcufl8sf] e]6d} cfdfkl5 cGo rnlrqsf nflu lgdf{tf lgb]{zsx¿n]
cfkm"nfO{ g;Dem]sf] / cfkm" klg kl5 gnfu]sf] pNn]v ub}{ :d/0f u/]sf lyP –
‘cfdfdf v]Nbf d]/f] cg'xf/df rds lyof] . To;}n]
d}n] lkmNdel/ d]scklagf g} sfd u/] . t/ ;Lwf
k|sfzn] ubf{ kl5 cg'xf/ g} 89\of] .’
@)@!
;fndf rnlrq cfdf aGg] ePkl5 ;ª\uLt / snfk|]dL /fhf dx]Gb|n] cfkm\gf] hGdf]T;jdf
lzjz+s/n] uLt ufPsf] lel8of] /]s8{ x]/L pgnfO{ To; rnlrqsf] gfosdf lng ;+s]t
u/]sf lyP .
uf]/vf
blIf0fafx', lqzlQmk§, ;'k|bLKt jL/]Gb| k|hftGq efis/, dx]Gb| /Tg cfe"if0f,
l5Ggntf k'/:sf/, g]kfn df];g lkSr/ cjf8{, gfltsfhL :d[lt k'/:sf/h:tf bh{gf}F
dfg;Ddfg, kbs / k'/:sf/ pgsf] ax'k|ltefzfnL JolQmTjsf] sdfO{
xf] .
lzjz+s/k|lt
clGtd >4f~hln JoQm ug{ k|wfgdGqL
z]/axfb'/ b]pjf, pkk|wfgdGqL e/tdf]xg clwsf/L, k"j{ k|wfgdGqL ;"o{axfb'/ yfkf, ;"rgf
tyf ;~rf/dGqL df]xDdb df]xl;g, u[xdGqL k"0f{axfb'/ v8\sf, ef}lts of]hgf tyf
lgdf{0fdGqL k|sfzdfg l;+x, lzIf tyf v]ns'b /fHodGqL afns[i0f vf0f, g]skf -Pdfn]_
sf sfo{afxs dxf;lrj cd[ts'df/ af]x/fnufotsf /fhgLlt1, snfsdL{ / ;j{;fwf/0f g]kfn
/fhsLo k|1f–k|lti7fgdf k'u]sf lyP eg] rnlrq ljsf; af]8{n] :j= dfgGw/sf] ;Ddfgdf
pgnfO{ /fli6«o em08f cf]9fOlbPsf] lyof] .
snfsdL{sf]
gh/df lzjz+s/
lzjz+s/nfO{ d aRr}b]lv lrGy] . pxF d]/f] a'af -e}/jaxfb'/ yfkf_
sf] ;fyL x'g'x'GYof] . cfdfdf pxFsf] hf]8L ag]/
sfd u/]sf] If0fnfO{ d slxNo} la;{g ;lSbgF . pxFsf] ;ª\uLt / :j/ t dfw'o{
lyof] g} . clego klg sd lyPg . Tolt a]n} snsQfsf] Pp6f klqsfn] pxFsf] clegosf] tfl/km u/]s]f
lyof] .
–
e'jg rGb
gflosf
pxF
cfw'lgs g]kfnL ;ª\uLt hut\sf] :tDedWo] k|d'v Ps
x'g'x'GYof] . pxFnfO{ uLt lbPkl5 To;sf] dd{af/]
JofVof ul/lbPkl5 tTsfn g} ;ª\uLt el/lbg'x'GYof] .
–
ofbj v/]n
uLtsf/
lzjz+s/n]
g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLtnfO{ :jl0f{d o'udf k'¥ofpg'df 7"nf] of]ubfg ug'{ePsf]
5 . pxFsf] lgwgn] 7"nf] gIfq u'd]sf] dx;'; ePsf]
5 . pxF g]kfnL rnlrqsf] Oltxf; klg
x'g'x'GYof] . b'Mvsf] a]nfdf pxFn] agfOlbg'ePsf]
af6f]nfO{ km/flsnf] agfpg' k5{ .
–
xl/j+z cfrfo{
snfsf/
pxFn]
g]kfnL ;ª\uLt ;+of]hgsf] kl/kf6L leœofpg'ePsf]
lyof] . clg sf]/; j[l4sf nflu pxFsf] of]ubfg
:d/0fLo 5 .
–
of]u]z j}B
ufos
d
oltv]/ )@* ;fndf pxFn] /]l8of] g]kfndf d]/f] :j/ k/LIF
lng'ePsf] emNemnL ;lDem/x]sf] 5' . nf]s, cfw'lgs,
kk, zf:qLo u/L ;ª\uLtsf] ;a} ljwfdf pxF kf/ª\ut x'g'x'GYof] . pxFn] hLjgsf]
kl5Nnf] sfndf xfdL;Fu a;]/ g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLtnfO{ s;/L cGt/f{li6«o If]qdf
k'¥ofpg] eGg]]af/] lrGtf ug'{ePsf] lyof], ca pxFsf] Tof] ;kgf k"/f
ug'{5 .
–
zDe'lht af:sf]6f
;ª\uLtsf/
;ª\uLtsf]
If]qdf pxFsf] of]ubfg lal;{g;Sg'5 . d / dh:tf y'k|} ufosx¿sf] ;fª\uLlts
hLjgnfO{ prfOdf k'¥ofpg'df pxFs} xft 5 . pxFsf]
;ª\uLtn] xfdLnfO{ cufl8 a9\g ;xof]u k'¥ofPsf]
5 .
–
k|sfz >]i7
ufos
pxF
xfdLeGbf cu|h eP klg ;/n Jojxf/ ub}{ xfdLnfO{ sfnLdf6Lsf] cfkm\g} 3/df af]nfP/
ufpg l;sfpg'x'GYof] . g]kfnL ;ª\uLt If]qdf pxFh:tf] k|ltefsf] k|j]z gePsf]
eP cfhsf] ;ª\uLt If]q ljsl;t cj:yfdf gx'g ;SYof] .
–
k|]dWjh k|wfg
ufos
lzjz+s/
slt ;/n / ;xof]uL clg goF lkF9Lsf nflu k|]/s
x'g'x'GYof] eGg]] s'/f d}n] cfkm\gf] /rgf lbFbf yfxf kfPF . pxFåf/f :j/a4 / ;ª\uLta4 uLt t xfdLn] aRr}df ;'g]sf lyof}F .
ca cfkm\g} /rgfdf pxFsf] ;ª\uLt t /xnf t/ d]/f] uLt /]s8{ x'g'cl3 g} cfw'lgs
;ª\uLtsf w/f]x/ lzjz+s/sf] lgwg x'Fbf cToGt rf]6 nfu]sf]
5 .
–
pGglt ‘lznf af]xf]/f
uLtsf/
lzjz+s/nfO{
>4f~hln
:j=
dfgGw/sf] lgwgk|lt ;ª\3;+:yf / /fhgLlts kf6L{n] >4f~hln JoQm ub}{ zf]s lj1lKt
k|sflzt u/]sf 5g\ . :j=dfgGw/k|lt >4f~hln /
zf]sfs'n kl/jf/k|lt ;dj]bgf k|s6 ub}{ lj1lKtx¿df elgPsf] M
g]kfnL
;ª\uLt hut\sf ax'd'vL ;|i6f k|ltef lzjz+s/ dfgGw/sf] c;fdlos lgwgsf] b'Mvb\
;dfrf/af6 ;Dk"0f{ ;ª\uLtk|]dL g]kfnL ;dfh ddf{xt x'g k'u]sf] 5 . ljk'n
kl/0Fddf ;'dw'/ dgdf]xs ;ª\uLtsf] l;h{gf ug{ ;kmn dxfg\ ;ª\uLt ;|i6f ;ª\uLt tyf
clego sf}znåf/f g]kfnL rnlrqsf If]qdf P]ltxfl;s dxŒjk"0f{ of]ubfg ug]{ ljnIf0f
ax'd'vL k|ltefsf] lgwgaf6 Ps b]bLKodfg gIfqsf] c:t x'g cfO{ ck"/0fLo /fli6«o
k|fl1s Iflt x'g k'u]sf] 5 . pxFn] ;fª\uLlts If]qsf] ;d'Gglt / >Lj[l4sf
lglDt lbg'ePsf] pRr tyf clj:d/0fLo of]ubfgsf] ;uf}/j :d/0f ub}{ k|lti7fgsf
tkm{af6 ulx/f] zf]s JoQm ub{5' .
–
k|f=8f= jf;'b]j lqkf7L
pks'nklt,
g]kfn /fhsLo k|1f–k|lti7fg
k|yd
g]kfnL gfos tyf jl/i7 ;ª\uLt ;fws lzjz+s/ dfgGw/sf]
lgwgaf6 /fli6«o rnlrq pBf]u :tAw ePsf] 5 . g]kfnL ;ª\uLt If]qdf cgj/t ¿kdf
;dlk{t /xL ;ª\uLt If]qsf] klxrfg / pTyfgsf lglDt pxFn] k'¥ofpg'ePsf] ct'ngLo
of]ubfg ;bf clj:d/0fLo /xg]5 .
–
o'j/fh nfdf
rnlrq
lgb]{zs
lzjz+s/
dfgGw/sf] lgwgsf] va/n] ;Dk"0f{ snfsdL{ :tAw / ddf{xt ePsf 5f}F . pxFsf]
;Ddfg / ;Demgfdf sDtLdf Ps lbg eP klg ;a}n] rnlrq ejg, rnlrq 5foFsg sfo{nufot
dgf]/~hgsf sfo{x¿ aGb ug{ / ;Dk"0f{ ;~rf/dfWodaf6 pxFsf uLt ahfpg ;DalGwt ;a}
lgsfodf xflb{s cg'/f]w ub{5f}F .
–
/ljGb| v8\sf
cleg]tf
g]kfnL
;ª\uLthut\sf ;|i6f lzjz+s/ dfgGw/sf] csNkgLo :juf{/f]x0fn] xfdL lgjf{l;t e'6fgL
;ª\uLtsdL{ ddf{xt ePsf 5f}F . g]kfnL ;ª\uLt hut\n] Ps :tDe u'dfpg k/]sf]df
cToGt b'MvL 5f}F .
–
clvn e'6fg snfsf/ ;ª\3
k|yd
gfos lzjz+s/ dfgGw/sf] lgwgn] g]kfnL sFu|];
-k|hftflGqs_ nfO{ cToGt b''lvt t'NofPsf] 5 . pxFsf] lgwgaf6 ;ª\uLt, ufog / clegosf] If]qdf /fi6«nfO{ ck"/0fLo
Iflt k'Ug uPsf] 5 . pxFn] k'¥ofpg'ePsf] of]ubfg
;bf :d/0fLo /lx/xg] 5 .
–
g]kfnL sFu|]; -k|hftflGqs_
lzjz+s/
dfgGw/h:tf] /fi6«s} Ps xf]gxf/ k|ltefsf] lgwgn] /fi6«nfO{ 7"nf] / ck"/0fLo Iflt
k'u]sf] 5 .
–
/f]zg sfsL{
k|jQmf,
/fli6«o k|hftGq kf6L{
snfsf/
lzjz+s/ /xg'ePg
lxdfno
6fOD; -/fli6«o b}lgs, d+unaf/,
! d+l;/, @)^!_
k|yd
g]kfnL rnlrq cfdfsf gfos tyf jl/i7 ;ª\uLtsf/ lzjz+s/ dfgGw/ ca /xg'ePg .
&@ jifL{o dfgGw/sf] pkrf/sf qmddf SofG;/ c:ktfn eQmk'/df cfOtaf/ ;fem ^M!%
df lgwg ePsf] xf] . pxf nfdf] ;dob]lv sn]hf]sf] SofG;/ /f]uaf6 kLl8t
x'g'x'GYof] .
g]kfndf
lgld{t k|yd rnlrq ‘cfdf’
df @)@! ;fndf gfos ag]sf dfgGw/ @)!% ;fndf g} ;fª\uLlts If]qdf k|j]z ug'{ePsf]
xf] . Ps ;ftfcl3 dfq} cfkm\g} lgjf;df ‘gfltsfhL ;Ddfg’
lnPsf dfgGw/n] clGtd ;do;Dd klg g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLt :t/xLg ePsf]df lrGtf k|s6
ug'{eof] . cfufdL d+l;/ # ut] rnlrq ljsf; af]8{sf]
ejg lznfGof;sf] sfo{qmddf cfkm}" ;xefuL x'g] jrg klg pxfn] lbg'ePsf]
lyof] . :juL{o snfsf/sf] zjnfO{ ;f]daf/ ;fem kz'klt cfo{3f6df bfx;+:sf/
ul/of] . pxfk|lt >4f~hln k|s6 ug{ k|wfgdGqL
z]/axfb'/ b]pjfnufot cGo dGqLx¿, ljleGg /fhgLlts bnsf g]tf, snfsf/ tyf k|f1x¿
g]kfn /fhlso k|1f k|lti7fg k'Ug'ePsf] lyof] .
k|1f
k|lti7fgsf pks'nklt 8f= jf;'b]j lqkf7Ln] :juL{o snfsf/nfO{ clt ;Hhg / dxfg\
JolQmsf] ¿kdf :d/0f ug'{eof] . 8f= lqkf7Lsf cg';f/ ;ª\uLt / uLtsf kl/0fd /
u'0f:t/df ;Gt'ng /fVg] dfgGw/ ;w}F lk|o /xg'ePsf]
lyof] .
lzjz+s/sf]
clGtd ljbfO
/fhg
l3ld/]
-lxdfno
6fOD; /fli6«o b}lgs, d+unaf/, d+l;/ !,
@)^!_
‘em¥of]
lhGbuL, km'6\of] lhGbuL
5lNsP/
cfvfaf6 aUof] lhGbuL’
uLtsf/
sfnLk|;fb l/hfnn] log} zAbdfkm{t lzjz+s/ dfgGw/nfO{ ljbfO ug'{eof] . g]kfnL
rnlrq / ;ª\uLtIf]qsf Ps k|ltef;DkGg ;fws lzjz+s/nfO{ zAbx¿dfkm{t ljbfO ug]{x¿sf]
k|1f–k|lti7fgdf eL8 g} lyof] . /fhgLltb]lv snf, ;ª\uLt, rnlrq tyf jfª\do
;a} If]qsf k|ltlglwx¿n] pxfk|lt ;dj]bgf k|s6 ug{ 5f8]gg\ . s]xL lbgcufl8 /f]usf] pkrf/sf nflu pxf d'DaO{ hfg'ePsf]
lyof] . rnlrq ljsf;af]8{sf] cWoIf zDe'lht af:sf]6fsf] kxndf lzjz+s/nfO{
pkrf/sf nflu, d'DaO{sf] 6f6f d]df]l/on c:ktfndf egf{ ul/Psf] lyof] . w]/}
pkfo ul/of] pxfnfO{ arfpg, t/ b}jn] r'F8]/
nUof] .
xfd|f]
:t'lt ;'g]gg\ lgi7'/L b}jn]’
rnlrq ljsf; af]8{sf cWoIf af:sf]6fn] lzjz+s/sf] zj /flvPsf] g]kfn /fhsLo k|1f
k|lti7fgsf] k|fª\u0fdf ;~rf/sdL{x¿dfem, eGg'eof] . pxfsf ljrf/df g]kfnL snfIf]qsf P]ltxfl;s ;h{s x'g'x'GYof]
lzjz+s/ . pxf g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLtsf ;+/Ifs
x'g'x'GYof] . :juL{o dfgGw/sf] zj ;f]daf/ laxfg b;
ah]b]lv @ ah];Dd k|1f k|lti7fgsf] k|fª\u0fdf /flvPsf] lyof] . g]kfnL rnlrq
ufogsf k|0f]tf dflgg'x'g] :juL{o dfgGw/sf] g]kfnL ;ª\uLtdf ct'ngLo of]ubfg
/x]sf] s'/f atfpg' x'G5 jl/i7 uflosf sf]OnLb]jL . pxfn] eGg'eof],
‘lzjz+s/sf] lgwgn] g]kfnL ;ª\uLtsf] Pp6f kf6f]sf] cGTo ePsf]
5 .’
ufos of]u]z j}B / k|]dWjh k|wfg cfkm"x¿nfO{ ;ª\uLtIf]qdf nfUg lzjz+s/n] g} af6f]
b]vfpg'ePsf] s'/f atfpg'x'G5 . pxfx¿n] eGg'eof], ‘xfdLnfO{ af6f] b]vfpg] ;|i6fsf] lgwgn] ca xfdL ljrlnt ePsf
5f}F .’
g]kfnL
rnlrq / uLt–;ª\uLtsf] Pp6f l;·f]
Oltxf; lzjz+s/ dfgGw/sf] ;fª\uLlts ofqf k|f/De ePsf] lyof] ‘of] vf]nfsf] wldnf]
kfgL Pp6f ?dfn w'Fb}df lbg hfg]===’
af]nsf] uLtaf6 . !( jif{sf] pd]/df kGgfsfhL, xl/k|;fb l/dfn, gfltsfhL tyf
sf]OnLb]jL;u} pxfn] /]l8of] g]kfndf k|j]z ug'{ePsf]
lyof] .
lzjz+s/sf]
hf]8L eP/ rnlrq ‘cfdf’
df gflosfsf] ¿kdf clego ug'{ ePsL k|yd gflosf e'jg rGb olta]nf lgs} efj's
x'g'x'G5 . snfsfl/tf;Fu} cfkm\gf ;dsfnLgx¿nfO{ / g]kfnL snfIf]qnfO{ dfly
p7fpg'k5{ eg]/ 3R3Rofpg] :juL{o dfgGw/sf] k|]/0fbfoL kIfnfO{ k|yd gflosf e'jgrGb
slxn] la;{g rfxFlbgg\ . pgn] elgg\, ‘cfh Pp6f Oltxf; 9n]sf] 5 . ca of]
Oltxf; hGdg] 5}g .’
o;}u/L sjloqL tyf uLtsf/ pGglt af]xf]/f -lznf_ cfkm\gf] PNad ‘e"n eof]
daf6’
sf] ljdf]rg ul/lbP/ jl/i7 ;h{s lzjz+s/n] cfkm\gf] PNadsf] ul/df a9fOlbg'ePsf]
If0f la;{g ;lSbgg\ . pgL elG5g\ – o:tf] ljnIf0f k|ltefnfO{ xfdLn] u'dfof}F
b'Mv nfu]sf] 5 . uLtsf/ ;xb]j 9'+ufgfsf] egfOdf
k|ltefzfnL ;ª\uLtsf/ x'g'x'GYof] pxf . clego, ufog / ;ª\uLtsf ;h{s
u'dfpg'kbf{ dg ;f¥x} /f]Psf] 5 .
o;}aLr,
jl/i7 snfsf/ dfgGw/sf] lgwg ePsf]df ljleGg /fhgLlts bn tyf ;ª\3 ;+:yfx¿n] ulx/f]
b'Mv JoQm u/]sf 5g\ . g]kfnL sfu|];, /fli6«o k|hftGq kf6L{, g]kfn /fhsLo
k|1f–k|lti7fg, g]kfn rnlrqsdL{ ;ª\3 tyf g]kfn rnlrq lgdf{tf ;ª\3n] ;f]daf/ jQmJo
hf/L ub}{ kfr bzs;Dd cgj/t tj/n] ;ª\uLt ;fwgf / snfIf]qdf dxŒjk"0f{ of]ubfg
lbg'x'g] jl/i7 snfsf/ dfgGw/sf] lgwgaf6 /fi6«n] ljnIf0f k|ltefsf wgL Ps
snfsf/nfO{ u'dfpg'k/]sf] hgfPsf 5g\ .
;fª\uLlts
cleoGtf lzjz+s/
a'n'
d'sf?ª
-sflGtk'/
/fli6«o b}lgs, @ ut], dª\l;/
@)^!_
ut
cfOtaf/ ;fem g]kfnL ;ª\uLt If]qsf Ps x:tL;Fu} Ps o'usf]
cGTo eof] . px x'g'x'GYof] ufos, ;ª\uLtsf/ lzjz+s/
dfgGw/ . lj=;+= !(*( kmfu'g !@ ut] lzj/flqsf lbg hGd ePsfn] lzj gfd /flvP
klg uLt ufpg /]l8of] g]kfn k'u]sf
pgnfO{ pb\3f]ifs dxf]bon] lzjz+s/ eg]/ af]nfP . To;} lbgb]lv pgsf] gfd ;fª\uLlts s[ltx¿df lzjz+s/ eP/
km}lnof] .
sf7df8f}sf] kfsf] kf]vnª\ofªdf dfgaxfb'/ / /fddfof dfgGw/sf] ;fwf/0f
u[x:yLdf hlGdPsf lzjz+s/sf dftflktf tyf lktfdx ;ª\uLtsf ;f}lvg lyP . To;}n] pgn] ;fg}b]lv ;ª\uLlts jftfj/0f kfP . dfWolds
tx;Ddsf] z}lIfs of]Uotf k"/f u/]kl5 pgL k"0f{¿kn] ;ª\uLt If]qd} ;dlk{t eP .
lj=;+= @))* sf] ;'?b]lv g} ufos ;ª\uLtsf/ lzjz+s/n] cfkm\gf] l;h{gfdfkm{t\
k|ltefzfnL bIftf tyf of]Uotf ;ª\uLtcg'/fuL aLr b]vfpg] cj;/ kfP . To;a]nf k|ToIf k|;f/0fdf uLt ufpg] rng
lyof] .
g]kfnL
cfw'lgs ;ª\uLtsf] k|f/De ;]t'/fd -!($)–!((*_, p= ;flxFnf -!(%!–@)!#_, d]njfb]jL
-!(%(–@)!@_, ldq;]g -!(%@–@))@_ cflb ;ª\uLtsf/x¿af6 ePsf] b]lvG5 . o;}
uf]/]6f]nfO{ km/flsnf] ;fª\uLlts af6f] agfpg] qmddf lzjz+s/, gfltsfhL, cDa/
u'?ª, uf]kfn of]~hg, gf/fo0fuf]kfn, rGb|/fh zdf{, z/0f k|wfg, lht]Gb| ab]{jf
cflb snfsf/åf/f ePsf] xf] . sd{ of]~hg, lbndfof, czf]s /fO{, of]u]z j}B,
eQm/fh cfrfo{, s'df/L lnln l;+x, hgfb{g ;d, hutdb{g yfkf, l;s] /;fOnL, wg~ho
yfkf, sdn bgf{n, zflGt 76fn, bfjf UofNdf], bLk >]i7, zDe'lht af:sf]6f, dL/f
/f0f, 1fg' /f0f cflb ufos uflosfn] o;df dxŒjk"0f{ of]ubfg u/] . t/ 5'§}
lzNk / z}nL k|bfg u/L g]kfnL ;ª\uLtsf] d"n k|jfxnfO{ k|jflxt t'Nofpg] >]o
ufos ;ª\uLtsf/ lzjz+s/nfO{ g} hfG5 . k|ydtM g]kfnL
;ª\uLt p7fgsfndf zf:qLo cfwfl/t tyf nf]snodf cfwfl/t eP/ lgdf{0f ePsf]
b]lvG5 . of] b'j} k|sf/sf cfwf/x¿ ;]t'/fd, d]njfb]jL jf ldq;]gsf ;ª\uLtn]
lglb{i6 u/]sf] kfOG5 . of] qmd lj=;+= !(%) b]lv kl5 cfPsf l8is /]s8{af6
:ki6 x'g cfpF5 .
lj=;+=
@)!%÷!^ kl5 g]kfnd} /]s8{ x'g yfn]kl5 ;fª\uLlts z}nLdf kl/jt{ cfof] . lzjz+s/, gfltsfhL / cGo ;ª\uLtsdL{sf s[ltdf klg To;sf] k|efj
b]lvG5 . ‘;fu/ xf] :jf:gLdfG5], nx/ xf] nf]Ug] dfG5]’
To;sf] pbfx/0f xf] tf/fb]jL tyf dfl0fs/Tgsf] cfjfhdf ‘s] xf] ltd|f] gfp, kfj{tL
xf] gfp’,
lzjz+s/ / tf/fb]jLsf] cfjfhdf cyjf ‘ltd|f] dfof sfuhsf] /ª\uLrª\uL
km'nh:tf]’,
‘ltd|f] dfof kTy/sf] emSofpg] ¿kh:tf]’
-pNn]lvt uLtsf] uLtsf/ ls/0f v/]n_ cflb uLtdf b]lvg], k|To'Q/ cyjf clxn] k|rlnt
nf]s h'xf/L, bf]xf]/L jf nx/Lz}nLsf uLt ;ª\uLtx¿df l;lh{t snfTdstf ;ª\uLtsf/
lzjz+s/sf lghL z}nL g]kfnL ;ª\uLtsf] e08f/df d"Nojfg ag]/ /x]sf
b]lvG5g\ .
o;}u/L
gf/fo0f uf]kfn tyf 1fg' /f0fn] ufPsf] ‘dfG5]sf] dfof oxf vf]nfsf]
kfgLh:tf]’
-uLtsf/ /fddfg t[lift_ af]nsf] uLt ;ª\uLtsf] prfO cyjf ‘cfdf ltdLnfO{ hGd
el/g}’
-uLtsf/ afns[i0f ;d_ af]nsf] uLtdf ul/Psf] ;fª\uLlts k|of]uaf6 ;ª\uLtsf/ lzjz+s/
To; o'udf cfw'lgs ;ª\uLtsf k|of]ustf{x¿ dWo]sf Ps b]lvG5g\ . ‘k+IfLdf 8fkm] /fd|f] km"ndf nfnL
u'/f;’
-uLtsf/ /TgzDz]/ yfkf_ af]n uLtdf h'g xfdf]{gfOh cfjfh dL/f /f0f tyf s'GtL
df]Qmfgsf] /x]sf] 5 To; k|sf/sf k|of]un] klg ;ª\uLtsf/ lzjz+s/sf] k"jL{o tyf
kfZrfTo ;fª\uLlts 1fg k|an /x]sf] b]lvG5 . kl5Nnf k':tfsf ufosåo h'h'sfhL /
Zofd dNnsf] o'un cfjfhdf /x]sf] b]zelQmk"0f{ uLt ‘p7fpm df6f] nufpm 6Lsf] b]zsf]
gfpdf’
-uLtsf/ lbg]z clwsf/L_ ;fy} lzjz+s/s} :j/ tyf ;ª\uLtdf /x]sf] b]zelQmk"0f{ uLt
‘Pp6f kfOnf] /ftdf 6]S5, Pp6f kfOnf] lbgdf’
-uLtsf/ s[i0fxl/ a/fn_ cflb uLt ;ª\uLtnfO{ ku]{Ng] xf] eg] lzjz+s/sf] ;fª\uLlts
of]ubfg k|i6
x'G5 .
zf:qLo
k"jL{o k/Dk/f kfZrfTo ;fª\uLlts 9frf, nf]sno / g]jf/L k/Dk/fut ;ª\uLtnfO{ ;d]t
;/Ss p7fP/ g]kfnL ;ª\uLtsf] 5'§} ljlzi6tf lgdf{0f ug{ ;Sg] bIftf, Ifdtf /
of]Uotfsf wgL ;ª\uLtsf/ lzjz+s/ lyP . ‘aNnaNn e]6 efsf] lbg, af]nfpFbf lg
af]lNbg lsg < dfof a}u'gL t/ geO{ gx'gL’
plbtgf/fo0f emfsf] cfjfhdf /x]sf] kl/dflh{t nf]snodf cfwfl/t uLtsf] ;|i6f
lzjz+s/ ;ª\uLt l;h{gfsf ;fy} afhfufhfsf] k|of]udf cyf{t\ -P/]Ghd]G6_ ;fª\uLlts
z[ª\uf/nfO{ klg a9L g} Wofg lbO{ k|of]u ug]{ Pp6f ;ª\uLt k|of]ustf{sf ¿kdf klg
;'kl/lrt lyP . k[ys\ k|of]u, z}nL / ljlzi6tfsf sf/0f g} pgL g]kfnL
;ª\uLtsf] olt nfdf] kl/jlt{t ofqfdf cfkm\gf] cl:tTj arfpg / klxrfg agfpg ;kmn
ePsf x'g\ .
g]kfnL
;ª\uLtsf] clen]vdf ufos ;ª\uLtsf/ lzjz+s/sf] of]ubfg clj:d/0fLo /x]sf] k|df0f
g]kfnL ;ª\uLtsf] ;o jif{ k"/f eO;s]sf] Oltxf;df cFlst 5 . jl/i7 ufos ;ª\uLtsf/ tyf g]kfnL rnlrq If]qsf k|yd gfos lzjz+s/
ctLtsf gfd ePsf 5g\ . t/ g]kfnL ;ª\uLtfsfzn] pgL tyf pgsf ;'s[ltnfO{ slxNo}
la;{g] 5}g .
snfsf/
lzjz+s/sf] ;Demgf
ljZjjNne
-uf]/vfkq
/fli6«o b}lgs, dª\l;/ !) ut] laxLaf/, @)^!_
odd~rssf]
clGtd lbg jl/i7 Pj+ nf]slk|o ;ª\uLtsf/, ufos tyf g]kfnL rnlrqsf k|yd gfos
lzjz+s/ dfgGw/sf] lgwgn] ;ª\uLtk|]dL tyf z'elrGtsx¿ ddf{xt ePsf 5g\ . ljut
s]xL dlxgfb]lv sn]hf]sf] SofG;/af6 lzjbfO kLl8t ePsf] yfxf ef] . ;do /
/f]ul;t s;}sf] s]xL nfUb}g of] klg s6' ;To xf] .
lzjbfO;Fu
lrgfkrL{ gof xf]Og rfnL;f}F jif{ k'/fgf] xf] . pxfnfO{ d s]6fs]6Ldf ;w}F
6ª\s]Zj/df b]Vy]F cfsif{s JolQmTj, ;bf xFl;nf], :j:y, nf]enfUbf] z/L/, ¿k/ª\usf
wgL lzjbfO . d]/f] lk|o kyk|bz{s, ;ª\uLtsf/, ufos, gfos lzjbfO .
pxfnfO{ d}n] w]/} cfsf/ k|sf/af6, w]/} glhsaf6 lrg]sf] 5', a'em]sf] 5' . d
s]6fs]6L x'Fbf pxf 8anLx¿df gf6s v]n]sf] x]/]sf] 5', To; ;dodf To:tf gf6s g}
;j{;fwf/0fsf nflu d'Vo dgf]/~hgsf] ;fwg lyof] . cfhsf lbgdf em}F l;g]df,
cg]sf}F l6eL Rofgnsf] t sNkgf ug{ klg ;lsFb}gYof] . dnfO{ nfU5 To; ;do lzjbfOsf] ldNg] ;fyL / gf6ssf] kfq, k|Voft
ufos OGb|gf/fo0f lyP . d klg To; ;do lzjbfOs} 3/5]pdf, d]/f lktfhL k+=
d'/nLw/ e§/fO{ / cfdf;Fu a:y]F . lzjbfOnfO{ ;w}F b]Vy], af]Ng dg nfUYof],
gd:t] uy]{F o:t} o:t}, pxfsf cfdf bfO cem} ;DemG5', oL eP ctLtsf ;Demgf .
cfwLa]/Ldf p8]sf] kftem}F slxn] stf slxn] stf k'luof]
rfxgfx¿ kf]lvP .
lj=;+=!(*(
kmfu'g !@ ut] lzj/flqsf] dxfg\ lbg, sf7df8f}Fsf] kfsf]df lktf dfgaxfb'/ dfgGw/ /
dftf /fddfof dfgGw/sf] ;fwf/0f dWodju{df hGd]sf lzjz+s/
bfO .
l;+xb/af/sf]
/]l8of] g]kfnsf] k'/fgf] ejgsf] hL0f{ zL0f{ Pp6} sf]7fdf Ps} 7fpFdf a;]/,
;'vb'Mv, xf;f] af8]sf 5f}F . pxfn] ksfpg'ePsf] lrof xfdL w]/}n] vfPsf 5f}F . ToxL sf]7f ToxL 7fpF, hxf Ps ;] Ps
;fª\uLlts If]qsf x:tLx¿sf] ;ª\ud:yn lyof], cfh of] klg Pp6f bGTosyf em}F
eO;s]sf] 5 . xfdL ToxL syfsf] kfq, Tof] klg xf] ls xf]Og xf] eGgsf nflu
lzjz+s/, gfltsfhL, tf/fb]jL, gf/fo0f uf]kfn xfdL s;}sf] klg s]xL k|df0f 5}g, 5 t
bf]xf]¥ofO{ bf]xf]¥ofO{ xflsdx¿sf t:jL/ 6fluPsf 5g\ . gkTofP /]l8of]
g]kfnsf] njLdf x]g{ ;lsG5 . lsgls xfdL s[t£g 5f}F, :jfyL{
5f}F .
ha
Pp6f ufos uflosf ylnG5, czQm aG5, c¿n] ;xof]u u5{g\ t/ lbg/ft geg]/ ;Dk"0f{ hLjg
ck]{sf] 7fpFn] slxNo} kms]{/ x]b}{g, ;Demb}g t/ pg} snfsf/ uLtsf/sf] l;h{gf
a]r]/ ;fx' aG5 . lar/f gfltbfO, lzjbfO, xl/axfb'/, 1fgaxfb'/, p= e}/jaxfb'/
yfkf, ljr/L tf/fb]jLnfO{ Toxfsfn] lrGb}gg\, cGo uLtsf/, ;dfrf/jfrs, k|fljlwsnfO{
;Demg] s;nfO{ km';{b . lzjz+s/ bfOsf k"jL{o tyf kfZrfTo ;ª\uLtdf 1fg tyf
bvn ePsf] s'/f pxfsf uLtx¿af6 k|dfl0ft x'G5, pgsf ;ª\uLt ;w}F tfhf / s0f{lk|o
5g\ . pxfsf] cfkm\g} kg 5, s;};Fu ldNb}g, ldNg' klg
x'Fb}g .
cfkm\gf]
k[ys\ k|of]uz}nLsf sf/0f g} lzjz+s/ nf]slk|o 5g\ / ;bf
/xg]5g\ . lzjbfOn] ljleGg ehg, /fli6«o uLt,
cfw'lgs uLt, ck]/f u/]/ xhf/f}F uLtdf dw'/ ;ª\uLt e/]sf 5g\ / c;ª\Vo uLt ufPsf
5g\ . lzjbfOsf cfkm\gf :j/ / ;ª\uLtn] g]kfnL uLtnfO{ ljZj;fd' k'¥ofpg]
sf]l;; u/]sf 5g\ . o;} ;Gbe{df of] klg elgxfnf}F lzjz+s/n] d]/f uLtx¿df
w]/} ;ª\uLt lbg'ePsf] 5, ;a}h;f] nf]slk|o g} eP, To;df klg c¿0f nfdfn]
ufpg'ePsf] cTolws >f]tfdfem nf]slk|o x'guof]
æltd|f]
xfd|f] lhGbufgL 3fd 5fof xf] ls h:tf]
emfl/Psf
cf;'x¿ zLtsf] yf]kf xf] ls h:tf] .Æ
lzjbfO
;fwf/0f
kl/jf/df hGd]/, x's]{/, ch/, cd/, c;fwf/0f sfd ug]{ lzi6, eb| / ;kmn ufos tyf
;ª\uLtsf/ x'g\, hf] ;bf cd/ /xg] 5g\ . pxfk|lt b]zn] cfkm"cg';f/sf] ;Sbf]
;xof]u ;Ddfg ug{ s~h':ofOF u/]sf] 5}g . pxfn] w]/} dfg
;Ddfg kfpg'ef], clGtd ;dodf cfP/ cfkm\g} ;dsfnLg lk|o 3lgi7 ldq gfltsfhL
:d[lt ;Ddfg @)^! af6 ;Ddflgt
x'g'eof] .
/fi6«n]
pxfk|lt u/]sf] nufgLeGbf lzjz+s/bfOn] c;ª\Vo ch/, cd/
nf]slk|o uLt ;ª\uLt lbP/ ltg}{ g;Sg] C0f nufPsf] h:tf] nfU5 . h:t} M
‘;fu/ xf] :jf:gLdfG5] =====’
;ª\uLt
M lzjz+s/,
zAb
M ls/0f v/]n
‘s] xf] ltd|f] gfp < =====’
:j/–;ª\uLt
M lzjz+s/
zAb
M
ls/0f v/]n
‘
kL/ltsf]
ljifn' sf8f =====’
:j/
M k'ik
g]kfnL
;ª\uLt
M lzjz+s/
‘
tf/]
eL/df aflaof] h;/L =====
’
:j/
M sdnf
>]i7
;ª\sng
M
lzjz+s/
‘
dfG5]sf] dfof oxf =====’
:j/
M gf/fo0fuf]kfn / 1fg'
/f0f
;ª\uLt
M lzjz+s/, zAb M /fddfg
t[lift
‘
aNn
e]6 efsf] lbg =====’
:j/
M plbtgf/fo0f
;ª\sng M
lzjz+s/
lzjz+s/åf/f
;ª\uLta4 c;ª\Vo nf]slk|o uLtx¿dWo]df oL s]xL pbfx/0f dfq
x'g\ .
OlGb/f
snflglw ;ª\uLt dxfljBfnoaf6 :gfts lzjz+s/ :jb]zdf
lgld{t klxnf] g]kfnL rnlrq ‘cfdf’
sf gfos x'g'x'GYof] . pxfn] rnlrqdf klg ;ª\uLt
lbg'eof] . pxfn] ‘dgsf] afw’,
‘s'df/L’
‘klRr; j;Gt’ nufot cGo rnlrqdf ;ª\uLt
lbg'ePsf] 5 . lzj lzj g} x'g\ .
;|i6fsf
b[li6df lzjz+s/
pxf
snf If]qsf k|]/s JolQmTj x'g'x'GYof] .
–
e'jg rGb
gflosf
g]kfnL
;ª\uLtsf dxfg\ ;|i6f lzjz+s/ :jo+df Pp6f o'u x'g'x'GYof] .
–
k|f=8f= jf;'b]j lqkf7L
pks'nklt,
g]=/f=k|=k|=
pxfsf] ;ª\uLt / :j/n] ;a}sf] dg 5'g ;S5 .
–
dfwj l3ld/]
/fi6«slj
pxf
cu|h eP/ klg ;w}F ;fyLsf] h:tf] Jojxf/
ug'{x'GYof] .
–
k|]dWjh k|wfg
ufos
;ª\uLtsf]
pxf vDaf g} xf] .
–
gL/ zfx
cleg]tf
pxfsf]
lgwgn] l;ª\uf] ;fª\uLlts If]q 6'x'/f] ePsf] 5 .
–
of]u]z j}B
ufos
=====
o;/L Pp6f l;ª\uf] o'usf] cGTo ePsf] 5, Pp6f ;'Gb/ ejgsf] hu efl:;Psf] 5, eTs]sf]
5, ck"/0fLo Iflt ePsf] 5 . lzjz+s/ bfO, g]kfnL
;ª\uLt hut\df lal;{g;Sg' gfd xf] . of] gfd pgsf] sfd jif}+{–jif}+{;Dd
g]kfnL uLtsf kf/vL >f]tfsf nflu ;bf lk|o /xg]5 .
lzjz+s/;“usf
tL lbg
dfwjk|;fb vgfn ‘efj's’
-sflGtk'/
/fli6«o b}lgs, z'qmaf/, !! d+l;/, @)^!_
g]kfnL
;ª\uLt If]qsf ;'k|l;4 snfsf/ Pj+ klxnf] g]kfnL rnlrq ‘cfdf”
sf gfos lzjz+s/ dfgGw/sf] &@ jif{sf] pd]/df ut sflQs @( ut] lgwg ePsf] va/n]
;a} ;ª\uLtk|]dLdf zf]s k¥of] g}, ;fy} pxfsf] ljz]if ;flGgWodf /x]/ w]/} ;do;Dd
;fª\uLlts If]qdf sfd u/]sfx¿nfO{ a9L zf]ssf] cg'e"lt eO/x]sf]
5 .
lzjz+s/l;tsf] d]/f] k|yd kl/ro @))( lt/ /]l8of] g]kfns} kl/;/df ePsf]
lyof] . Tof] kl/rokl5 xfd|f] uLlt ofqf clj/n a9\b} uof] . uLt /rgfsf] d]/f] ultdf s]xL lzlyntf cfpFbf klg xfd|f] e]63f6, enfs';f/L a/fa/
eO/xGYof] . lzjz+s/n] k|f/Desf lbgdf d]/f /rgfnfO{
noa4 u/L c¿ snfsf/sf :j/df /]s8{ u/fpg'eof] . To;n] ddf pT;fx yKof] .
@)@%
sf] s'/f xf], To;a]nf PrPdeL u|fdf]kmf]g sDkgLsf l8n/ a]vfgf/fo0f >]i7n]
lzjz+s/ / tf/fb]jLnfO{ s]xL uLt /]s8{ ug{ snsQf hfg] :jLs[lt lbP . l8n/sf]
:jLs[lt geO{ u|fdf]kmf]g s+= n] /]s8{ ug{ dfGb}gYof] . lzjz+s/n] dnfO{
lj/f6gu/d} kq k7fO{ snsQf rf8} hfg'kg]{ va/ ug'{eof] . d}n] kl5 yfxf kfPF,
pxfn] /]s8{ e/]/ cfPsf] klxnf] uLt ‘of] vf]nfsf] wldnf] kfgL, Pp6f ?dfn w'Fb}df
lbg hfg]’
d]/} /rgf /x]5 . sl/a ! jif{sf] /]s8{ laqmLn] pQm
uLt g]kfnL uLtsf] laqmLdf ;jf{lws ePsf] klg /]s8{ l8n/ a]vfgf/fo0faf6 lzjz+s/n]
yfxf kfP/ dnfO{ ;'gfpg'eof] . Tof] ;dfrf/ xfd|f
nflu lgs} pT;fxj4{s lyof] . To;}avt alxgL tf/fn]
ufPsf] ‘lsg nUof] cfzf r'F8]/’
klg lzjz+s/s} ;ª\uLt / d]/} /rgfdf /]s8{ ePsf] lyof] . pQm uLt klg nf]slk|o eO{ /fd|f] k|rf/df cfPsf]
xf] .
lzjz+s/
c¿ ufoseGbf leGb} :jefjsf, ;/n JolQmTjsf wgL
x'g'x'GYof] . pxfsf] cfjfhdf h'g ld7f; lyof], h'g d'R5{gf lyof], Tof] t xfdL ;bf ;Demg]5f}F .
lzjz+s/n] :jo+ klg s]xL uLtsf] /rgf u/]sf] dnfO{ yfxf
5 . To;dWo] sltj6f ufpg'eof], Tof] t dnfO{ yfxf 5}g t/ ‘d ufos x' ufpF5'
eGg]] Pp6f uLt pxfn] /rgf u/L ;ª\uLta4 u/L ufPsf] ;Demgf dnfO{ cem klg
5b}5 .
To;a]nf
/]l8of] g]kfndf g]kfnL uLtsf] k|r'/tf geP/ g} xf]nf snfsf/n] lxGbL uLt jf lxGbL
ehg ufpg] rng lyof] . To;} l;nl;nfdf :j= t'N;Lgfysf] /rgfdf pxfn] s]xL
lxGbL uLt ufPsf] dnfO{ ;Demgf 5 . d]/f] s]xL lxGbL uLt klg To;a]nf pxfn]
ufpg'ePsf] lyof] .
g]kfnL
uLtsf] gf]6];g /fVg] JolQmdWo] pxf klg Ps xf] . ljleGg afhfsf] ;+of]hg u/L
;ª\uLt tof/ kfg]{ lzjz+s/n] /]l8of] g]kfndf To;avt aHg] xfdf]{lgod / tanf dfqsf]
;+uLtnfO{ a9L s0f{lk|o / dw'/ ub}{ nUg'eof] . EjfOlng, lkofgf], Psf]l8og OToflb afhfx¿ klg ;dfj]z u/L pxfsf] ;ª\uLt u'lGhg]
ub{Yof] . ca o:tf ;dlk{t snfsf/ xfdLn] u'dfpbf
g]kfnL ;ª\uLt If]qdf z"Gotf 5fPsf] 5 .
o:tf
lk|o ;fyLl;t 5'l§P/ lj/f6gu/ cfpg'kbf{ d}n] pxf;Fu 3/df uO{ e]6 u/L ;Fu} lrof
vfP/ u/]sf] s]xL k'/fgf s'/f, pxfsf /f]u;DaGwL k|;+u clg aDaO{af6 kms]{kl5 km]l/
d]/f] e]6 x'g ;s]g . d}n] gf}/yf nfu]sf a]nf pxfsf] 3/df uO{ eg]sf] lyPF
–ænf} t, labf x'g] eO{ uof] a]nf, km]l/ e]6 cjZo} xf]nf .Æ t/ b}jnfO{ of]
dGh'/ ePg .
dnfO{
cfkm}n] /rgf u/]sf] Pp6f o'un uLtsf] ;Demgf cfof] . of] uLt ufos lzjz+s/n] th{ e/]/ ufpg' klg ePsf] lyof] .
uLt lyof], ‘dfgjsf] 5f]6f] of] rf]nf, km]l/ e]6 xf]nf ls gxf]nf< eof] klg
o:t} . lzjz+s/nfO{ d}n] ;z/L/ e]6 ug{ gkfP klg d]/f] dgsf] cfsfzdf ;bf
5fpg]5g\ . d]/f lk|o ldq lzjz+s/ d]/f] uLtsf k|]/0f
;bf cfsfzaf6 lrofO/xg]5g\ clg x/]s g]kfnL uLtsf] ;ª\uLtdf tfh} agL
cf]n{g]5g\ . lzjz+s/sf] cfTdfn] lr/zflGt
kfcf];\ .
;Demgf
P]ltxfl;s snfk'?ifsf]
ljb'/
lu/L
-g]kfn ;dfrf/kq /fli6«o b}lgs, d+l;/ !!, z'qmaf/,
@)^!_
–
d d/] klg d]/f] b]z
aflr/xf];\
–
s] xf] ltd|f] gfd, sf xf] ltd|f] ufd
–
P uugsL ;'Gb/L
–
ltd|f] klg dfof nfU5 pgsf] klg dfof nfU5
o:tf
;of}F uLtdf cfkm\gf] :j/nx/Ldfkm{t dfw'o{ 5g]{ / sl/a # xhf/ uLtdf ;ª\uLtsf]
hfb" 5/]/ ;bfaxf/ uLt;ª\uLt l;h{gfdf cfhLjg ;dlk{t k|l;4 ;ª\uLtsf/ tyf k|yd
g]kfnL gfos lzjz+s/ dfgGw/n] ef}lts z/L/af6 labf lnPsf] klg cfh !# lbg eO;s]sf]
5 .
sfnsf
nflu vfln axfgf rflxFbf] /x]5 . sn]hf] SofG;/sf]
axfgf agfP/ lgi7'/L b}jn] lzjz+s/nfO{ ut sflQs #) ut] efO6Lsfsf] lbg &@
jif{sf] pd]/df o; wtL{af6 r'\F8]/ nu]sf] lyof] .
!(*(
;fn kmfu'g !@ ut] gof ;8ssf] kfsf]df lzj/fqLsf lbg hlGdPsfn] kl/jf/af6 lzjhL gfd
kfP klg /]l8of] g]kfndf klxnfk6s uLt ufpg] qmddf pb\3f]ifsn] uNtLjz lzjz+s/
dfgGw/ eg]/ pb\3f]if0f u/]kl5 pgL ToxL gfdn] uLt;ª\uLtsf If]qdf 5fO/x] .
wfld{s :yn xf];\ of 8anL x/ 7fpFdf k'u]/ cfkm\gf] ;'dw'/ :j/sf] hfb' 5b}{ ehg
ufP/ ;fª\uLlts If]qdf cufl8 a9]sf lzjz+s/ slnn} pd]/df uLt;ª\uLtsf] If]qdf
kf/+ut / l;4x:t 7xl/P . kmn:j¿k clxn] gfd rn]sf
ufosuflosfx¿nfO{ lasfp agfpg] sfddf pgs} xft /x\of] . nf]s, zf:qLo,
cfw'lgs, cTofw'lgs uLt tyf ehgh:tf x/]s k|sf/sf uLtdf pgsf] ;ª\uLt a:gf;fy To;n]
d"t{¿k kfpg] uYof]{ . cem vf; u/L uLt /rgf lbPnuQ} To;sf] efj / dd{cg';f/
tTsfn ;ª\uLt lbP/ To;nfO{ sfnhoL uLt agfpg] dfdnfdf pgL ljz]if v"aL
/fVby] . To;}n] t x/ ufos, uflosf, /rgfsf/
cfkm\gf] :j/ / /rgfdf pgsf] ;ª\uLt ld;fpg cft'/ / nfnlot x'g]
uy]{ .
/]l8of]
g]kfnsf] ;fdfGo ufosb]lv ;ª\uLt k|d'v;Dd / tTsfnLg /Tg /]sl8{ª ;+:yfgsf]
cWoIfb]lv dxfk|aGws;Dd ePsf pgn] g]kfnL e"ld / kf}/vdf g]kfnd} ag]sf] klxnf]
g]kfnL rnlrq cfdfdf gfos ag]/ g]kfns} k|yd gfossf] Oltxf; dfq sfod u/]gg\, hLjGt
clego s:tf] x'G5 eg]/ pg]n] g]kfns} klxnf] rnlrqaf6} gd"gf k]z ul/lbP .
cfhsf] lbg ;a} snfk|]dL / snfsdL{x¿ pg} P]ltxfl;s snfk'?ifsf] ;Demgfdf zf]sfs'n
eO/x]sf 5g\ . t/ lzjz+s/n] b]vfPsf] af6f]nfO{ km/flsnf] kfg]{ xf] eg] dfq
pgLk|lt ;Rrf >4f~hln x'g]5 .
l;h{gfdf
ch/ cd/ /xg] 5g\ lzjz+s/
/fhwfgL
-z'qmaf/, !! d+l;/
@)^!_
sf7df8f}F÷/f;–
cfw'lgs g]kfnL ;ª\uLtsf Ps gIfq lzjz+s/ dfgGw/nfO{ xfdLn] u'dfPsf] !# cf}F lbg
eO;s]sf] 5 . t/, pxfsf] ;fª\uLlts of]ubfgn] xfdLdf
lzjz+s/sf] ;Demgf emg\ uf9f x'Fb} uPsf] 5 . &@ jif{cl3 /fhwfgLdf hGdg'ePsf lzjz+s/ dfgGw/ SofG;/ /f]usf
sf/0f @( sflQsdf xfdLaf6 6f9f x'g'ePsf] xf] . sl/a kfr bzs;Dd g]kfnL
;ª\uLtsf] ljsf;df ljz]if of]ubfg lbg'ePsf lzjz+s/n] cfkm\gf] hLjgsf clGtd If0fdf
klg ;ª\uLt l;h{gfsf] sfo{af6 lj>fd lng'ePg . ;ª\uLtdf pxfsf] clj/n
of]ubfgn] klg >f]tfx¿df pxf ch/cd/ ;|i6f sxlng'ePsf]
5 .
tLg
xhf/eGbf a9L uLtdf ;ª\uLt lbg'ePsf] lzjz+s/ dfgGw/n] l;h{gf ug'{ePsf] gof
uLt;ª\uLt pxfsf] 3/df cem} /x]sf] kfl/jfl/s ;|f]tn] atfPsf] 5 . pxfsf
uLt÷;ª\uLtnfO{ ;+/If0f u/]/ >f]tfdfem Nofpg'kg]{ cjwf/0f pxfsf ;dsIfLx¿sf]
5 .
!#
cf}F lbgsf] k"0oltlydf pxfnfO{ >4f~hln lbg'kbf{ cu|h ;ª\uLtsdL{x¿ klg
lzjz+s/sf l;h{gfx¿nfO{ ;+/If0f / ;Da4{g ul/g'kg]{ atfpg'x'G5 . g]kfnL
cfw'lgs ;ª\uLtsf] o:tf b:tfj]h ca g]kfnL ;ª\uLtj[Qn] kfpg ufx|f] kg]{ egfO rnlrq
ljsf; af]8{sf] cWoIf Pj+ rlr{t ;ª\uLtsf/ zDe'lht af:sf]6fsf] 5 ‘xfdLn] pxfsf]
pkrf/sf nflu ;s]sf] sf]l;; u¥of}F . t/, xfd|f]
sf]l;; ;Dej ePg . jf:sf]6fn] /fhwfgL;Fu
eGg'eof] . ‘/]l8of] g]kfndf /x]/ pxfn] c¿sf]
;ª\uLt ;+/If0fdf klg Tolts} of]ubfg lbg'ePsf] 5 . pxf g]kfnL rnlrqsf ;d]t
k|yd gfos ePsfn] xfdL l;g] tyf ;ª\uLtsdL{sf] cfbz{sf] ¿kdf ;w}
/lx/xg'x'g]5 . lzjz+s/s} OR5fcg';f/ rnlrq ljsf; af]8{sf] gof ejgsf]
lznfGof; pxfs} xftaf6 u/fpg] OR5f k"/f gePsf]df cfkm"nfO{ b'Mv nfu]sf] klg
af:sf]6fn] atfpg'eof] .
cu|h
uLtsf/ tyf rnlrq lgb]{zs ofbj v/]n klg g]kfnL cfw'lgs ;ª\uLtsf] Pp6f
cfwf/:tDesf] ¿kdf lzjz+s/nfO{ lng'x'G5 . klxnf] g]kfnL rnlrqsf k|yd gfos eP
klg To;k|lt slxNo} 3d08 gug'{nfO{ dfgGw/sf] csf]{ ljz]iftf 7fGg'x'G5 v/]n .
‘s'g} uLt kfPkl5 tTsfn} ;ª\uLt ug'{ / To;sf] ;ª\uLt ;+of]hg klg cfkm}n] s'zn
¿kdf ug'{ pxfsf] csf]{ ljz]iftf xf] . o:tf
;|i6fnfO{ u'dfpg' xfd|f] b'ef{Uo xf]’
v/]nn] eGg'eof] .
uhnz}nLsf]
uLtaf6 cfw'lgs ;ª\uLtdf k|j]z u/L cfw'lgs, cTofw'lgs, rnlrq, nf]s, zf:qLo ;j}
;ª\uLtdf k|v/ ;kmntf kfpg' g} lzjz+s/sf] ljz]iftf ePsf] cu|h, ufos of]u]z j}Bn]
/fwfgLnfO{ atfpg'eof] . hLjgsf clGtd kfr dlxgf lzjz+s/;Fu ;a}eGbf a9L ;do latfpg] ufos j}B pxf;Fusf] la5f]8n] clxn]
klg Tolts} b'MvL x'g'x'G5 . lzjz+s/sf] kynfO{ cFufNb} pxfsf afsL ;kgf klg
;fsf/ kfg]{ c7f]6 of]u]z j}Bn] /fhwfgL;u ug'{eof] .
o;}aLr,
z'qmaf/ lbpF;f] g]kfn rnlrq snfsf/ /fli6«o ;ª\3n] sdnfbLl:yt k|1fejgdf pxfsf]
zf]s;efsf] cfof]hgf ug]{ hfgsf/L ;ª\3sf dxf;lrj /d]z a'9fyf]sLn]
k|];lj1lKtdfkm{t u/fpg'ePs]f 5 .
lzjz+s/
cem clUng'eof]
hob]j
e§/fO{
-uf]/vfkq
/fli6«o b}lgs, dª\l;/ !&, laxLaf/, @)^!_
l;h{gfdf
/Dg] dfG5]sf] s'/f] a]Un} x'G5, a]Un} ;+;f/ 5, a]Un} cj:yf x'G5, dfG5]n] x]g]{
b[li6sf]0f a]Un} x'G5 . o:t} a]Un} JolQmTj agfpg
;kmn x'g'x'GYof] lzjz+s/ dfgGw/ . sflQs @( ut]sf
lbg pxfsf] lgwg eof] &@ jif{sf] pd]/df . &@ jif{;Dd pxf cfkm" dfq
afRg'ePg g]kfnL uLt–;ª\uLt / clego hut\nfO{ arfpg klg nflukg'{eof] . o;/L
arfpg nfu]sf]n] g} pxf gafr] klg pxf afRg'eof] – ;ª\uLt ;fwgfsf]
dfWodaf6 .
æd
d/] klg d]/f] b]z
aflr/xf];\ .Æ
k|]dk|sfz dNnsf] o:tf] ;zQm uLt hLjGt agfpg] lzjz+s/ cfkm" d/]
klg cfkm\gf] sLlt{n] aflr/xg'ePsf] 5 / aflr/xg'x'g]5 . xfd|f syfsf
ljZjf;df odk~rsdf bfh'efOsf] lgwg gx'g] ljZjf; ul/P klg
oyfy{df To:tf] ePg, odk~rssf] clGtd lbg g} pxfn] clGtd ;f; km]g'{eof] . t/
ljZjf; h:t} ljZjf; vf]Hg] xf] eg] ;|i6f–;fws lzjz+s/nfO{ s;}n] klg nfg;Sb}g,
l;h{gf / ;fwgfsf] alnof] 8f]/L r'F8fpg s;}n] ;Sb}g . oxL
;Ton] ;Gtf]if lng] 7fp agfPsf] 5 . /f]un] jf egf}F SofG;/n] &@
jif{sf] pd]/d} xfdLaf6 labf eP/ hfg'eP klg lzjz+s/n] 5 bzs nfdf] ;do ;ª\uLtdf
ck]{/ hfg'eof] .
lj=;+=!(*( ;fnsf] kmfu'g !@ ut] sf7df8f}Fsf] kfsf] kf]vN8\ofªdf
hlGdg'ePsf lzjz+s/sf] hGd lzj/flqdf, lgwg efO6Lsfsf] lbg eof] . hGd /
d/0fdf rf8kj{ g} ;+of]u k¥of] pxfnfO{ . hGdsf] ;+of]u ;'vb, d/0fsf] ;+of]u
b'Mvb aGgk'Uof] xfd|f] nflu . b'Mv / ;'vsf] s'/f]
ug]{ xf] eg] lzjz+s/;Fusf y'k|} k|;;sx¿ 5g\ . lat]sf s'/f lat], l;h{gf /
;fwgfdf nfUg]x¿n] ;'veGbf b'Mv g} a9L kfpF5g\ eGg]] tLtf] oyfy{n] ubf{ o;nfO{
klg c;xh dfg] klg ;xh dfGg}k5{ . dfgaxfb'/ dfgGw/ / /fddfofsf ;'k'qsf ¿kdf
hGd]kl5 lzjz+s/ l;ª\uf] g]kfnsf ;'k'q aGg ;kmn x'g'eof] . ;'vb kIf eg]s} oxL xf] .
ædnfO{
s]6fs]6L cj:yfb]lv g} ;ª\uLtdf ?lr lyof], dfbn, tanf, xfdf]{lgod ahfpFy]F .
ehg d08nL, 8anL gfraf6 lgs} k|efljt lyPF . d]/f]
lktfhL bfkf afhfdf lgs} k|l;4 x'g'x'GYof], pxfaf6 klg k|]l/t ePF .ufpg t
ehg d08nLx¿df ufpFy]F t/ /]l8of] g]kfn v'n]kl5 k|rf/df cfpg / >f]tf;dIf hfg]
af6f] eof] .Æ em08} kfr jif{cl3sf] cleJolQm xf] of] pxfsf] . g]kfn
/]l8of]sf] :yfkgfcl3b]lv g} ;ª\uLtIf]qdf nfUg] lzjz+s/sf] b[li6df clxn]sf]
;ª\uLt Jofj;flos ¿kdf cl3 a9]sf] 5, snfsf] ¿kn] rflxF Tolt cl3 a9\g;s]sf]
5}g . o:t}, cr]n cfkm\gf]kg lal;{b} csf{sf] gSsndf /dfpg] k|j[lQ a9]sf] 5
eGb} pxf cfkm\gf] kfnfdf /fi6«sf] snf;+:s[ltsf] hu]gf{ ug]{ WofpGg x'GYof] klg
eGg'x'GYof] .
lj=;+=
@))& ;fndf l;+xb/af/df /]l8of] g]kfnsf] :yfkgf ePkl5 o;sf] :yfkgfsfn;Fu}
/]l8of]df uLt ufpgyfNg] lzjz+s/sf] uLtsf] yfngL Zofdbfz j}i0fjsf] uLtaf6 eof]
–
æcefj
ltd|f] v6\lsG5
s:tf] xf]nf s:tf] xf]nfÆ
o;kl5
;fª\uLlts ofqfnfO{ lg/Gt/tf lbg] lzjz+s/ hLjgsf] nfdf] ;do ufog, ;ª\uLt / uLt
l;h{gfdf nfUg'eof] . sl/a ;f9] tLgxhf/ uLtdf ;ª\uLt eg]{, em08} ;f9] b'O{
xhf/ uLt ufpg] lzjz+s/n] s]xL uLt klg n]Vg'eof] . uLt n]vgdf cfkm" g} c;Gt'i6 ePkl5 uLt n]Vg] sfddf Wofg
lbg'ePg . oltdfq xf]Og cyf{t\ l;h{gfsf] ;+;f/df dfq pxf ;dlk{t x'g'ePg
l;h{gf / ;|i6fsf] s]Gb| /]l8of] g]kfndf @))& ;fndf k|j]z u/]/ dlxgfsf] Ps;o
?k}of kfl/>lds kfpg] u/L pxf ufossf] ¿kdf k|j]z
ug'{eof] . @)@^ ;fnb]lv clws[t
:t/sf] nf]suLt k|aGws x'g'eof] @)#$
df zf:qLo ;ª\uLt k|aGws x'geof] . lj=;+= @)$# df /Tg /]sl8{ª ;+:yfgsf]
dxfk|aGws x'g] lzjz+s/ @)$& b]lv k'gM
;ª\uLt zfvf k|d'v eO{ /]l8of] g]kfn kmls{g'eof] . @)$( b]lv @)%@ ;Dd
/]l8of]d} s/f/ ;]jfdf ;]jf k|bfg ug'{eof] pxfn] . $% jif{;Dd ;fª\uLlts
;+:yfsf] ;]jf k|bfg ug]{ lzjz+s/sf] hLjg ;fRr} ;ª\uLt l;h{gf, ;fwgf / ;]jfdf
;dlk{t eof] .
lzjz+s/sf]
k|;;fdf pxfsf] clego snfsf] pNn]v ul/xfNg'k5{ .
g]kfnL syfgs rnlrqdf Oltxf; /Rg] lzjz+s/ klxnf] g]kfnL syfgs rnlrq cfdf
-lj=;+=@)@!_ sf] gfos aGg'eof] . ufos eP/ ef/tsf]
snsQf k'Ug'ePsf lzjz+s/ kms{bf gfos eP/ kmls{g'eof] . ‘cfdf’
rnlrq lgdf{0fsf] qmddf snsQf k'u]/ rnlrq lgb]{zs xL/f l;+x, Sofd/fDofg ef/tLo
gful/s b]phL efO, uflosf tf/fb]jL a;]/ s'/fsfgL ubf{ub}{ lzjz+s/n]
‘cfdf’
rnlrqsf] gfos aGg'kg]{ k|:tfj lgb]{zs xL/f l;+xn] /fVg'eof] . ufos eP klg gfos x'g] klxn]b]lvsf] /x/ lzjz+s/n] ‘x'G5 eg]/
k"/f ug'{ eof] jf egf}F pxf gfos eP/ v]Ng tof/ x'g'eof] . o;kl5 eg] pxfsf] clegodf k"0f{lj/fd g} nfUof] . k|yd
gfosd} lrQ a'emfpg'k¥of] pxfn] .
lj=;+= @))& ;fncl3b]lv @)^! ;fnsf] ;fpg dlxgf;Dd lg/Gt/
;ª\uLtdf nfUg] lzjz+s/sf] clGtd uLt -ehg_ ‘z/b] jfb] jL0f’
/]l8of] g]kfndf /]s8{ ePsf] ut ;fpgdf dfq xf] . of] g} pxfsf] clGtd uLt
aGgk'Uof] . hLjgsf] clGtd If0fdf gfltsfhL
k'/:sf/af6 ;Ddflgt lzjz+s/n] o;cl3 clvn g]kfn cfw'lgs uLt ;Dd]ngdf ufogtkm{
klxnf] -@)!(_, l5Ggntf uLlt k'/:sf/ -@)$#_, k|an uf]=b=jf= -@)#$_. lqzlQmk§
t];|f] -@)%#_ cflb k'/:sf/–;Ddfg kfpg'eof] . k|yd
gfos eP/ clego u/]jfkt pxfn] kfrxhf/ ?k}of kfl/>lds
/ dx]Gb|/Tg cfe"if0f klg kfpg'eof] .
/]l8of]
g]kfnaf6 cjsfz kfPkl5 -@)%@ kl5_ @)%% df cfkm\gL >LdtLsf] lgwg ePkl5
lzjz+s/sf] lbg k|foM k6\of/nfUbf] u/]/} laTg]uYof]{ . rf/ jif{ cl3;Dd klg
st} df}sf kfP sfd ug{ ;S5' eGb} sfdk|lt ?lr b]vfpg] lzjz+s/ hLjge/ ;lqmo
eP/ afRg rfxg'x'GYof] . pxfn] s]xL jif{
;lqmo hLjg gafr] klg ;ª\uLt hut\df eg] pxf hLjgsf] clGtd If0f;Dd klg ;lqmo g}
/xg'eof] . g]kfnL ;ª\uLtdf cfkm\gf] hLjg ck{g]
dxfg\ ;fws lzjz+s/ ;ª\uLtdf hlt lzv/df x'g'x'GYof] . pxfsf] of] lzv/ JolQmTjnfO{ ;fª\uLlts of]ubfgn] cem cUNofPsf] 5 / ;/nkgn]
clUnPsf lzjz+s/ ;ª\uLt ;fwgfn] cem} clUng'ePsf] 5 . pxfsf] of] prfOnfO{
xfdLn] ;dod} gfKg ;Sof}F t < clxn] oxL k|ZgaLr xflb{s
>4f~hln .
lzjz+s/oft
uy] >4f~hnL aLu' <
;f/f;f
-;GWof 6fOD;, bF !) NofM #@ g]=;+=
!!@%, s5nfuf !@, dª\l;/ @$ laxLaf/
@)^!_
@))& ;fno\ /]l8of] g]kfn gL:jg] w'+sfM ltlg cfw'lgs g]kfnL
Do]of 5'df+ 5't . pano\ g]kfnL Do]of >Lu0f]z
ofMlk+ woflk+ gfltsfhL, lzjz+s/ gfk jo\sM lklg Hjln+HjM lk+ -;dsfnLg_ kf;flk+ x]
vM .
g]jfM
snfsf/t dGt ls g]jfM Do] Gog] oMlk+ 5YjM g]jfM to\; jo\sM lklgu' no\ j ;no\ g]jfM Do] Gog] dbof jo\sM lklgu'
d[To'O t;s+ g'uno\ :ofsL .
vf;
ofgf gf/fo0f uf]kfn dbo]w'sfM cKjM g]jfMto\;+ cHofMu'
3fMof :ofMrfo]sn . gf/fo0f uf]kfnoft g]jfM Do]
xfo]s] dkm'u', wofu' g]jfM to\u' g+ sdhf]/L sy+ sfo] kmo]dfM . g]jfM ;dfho\
k|ltef b'lk+t xgLlk+ :jof k|ltef b'lk+;+ g]jfMto\t x+s]dfM wfo]ano\ ;'of+ skfM
d:ofo]km' . t/ yMu' sy+of :jefjDx gf/fo0f uf]kfn g]jfM h'ofM g+ g]jfM Do]
dxfM wsfM g]jfMto\;+ jo\sMoft em\jo]Ko"u' ldvf+ :jo]u' ofM . vfln em\jo]Ko"u' ldvf+ hu :jo]u' aflg+ ofgfM
gf/fo0f uf]kfn g]jfM Do] xfn]u' dg;fo\ bM ;f+ g]jfM to\; g]jfM Do] xfo]sf
sfo]dkmt . bQn] s'rfM dbo]sf larfM wfy]+
h'n .
yy]
x] lzjz+s/ dfgGw/ g+ g]kfnL Do]uf gfhfMDx snfsf/
vM . jo\sMof n;o\ g]jfM Do] 5k" :jof lgk"
db' . yy] x] jo\sMof n;o\ ‘5+u' lxl;O ttSogf
lxt'dt' lxgf’
wofu' Do] l;afo\ d]u' db' . t/ g]jfMto\;+ k|hftGq jo]w'+sfM g+ jo\sn+ g]jfM
Do]of >[hgf ofs]u' s'tM ;'ofkfv]+ h" dh" d:o" . 5sM jo\sMofs] Yj
em\jMld+ gf/fo0f uf]kfnof bl; Gx\oAjof jo\sMofu' g+ g]jfM Do] db'u' sf/0f
Gogfano\ jo\sn Gxfkf Gxfkf ba" Kofvgo\ yMDx+ g]jfM Do] bo]sfMu', cem w':jf+
;fo\ldof ld;f pkGof; Kofv+ bo]sf Sogfu' j plsO yMDx+ x] no\ tof xfnfu' sgfbLu'
vM . gfk+ plsO Rj+u' bSj Do] 8f= /fddfg t[lift+
RjofbLu' j lnkf lnkf g+ cy] g]jfM ba" Kofvgo\ ;+uLt laofu'
woflbn .
lzjz+s/
dbo] w'+sfM d]6«f] Pkm=Pkm= of 5u" Hofem\jno\ k|lt;/f ;fo\ld 8f= /fddfg t[lift,
k|]dWjh k|wfg j of]u]z j}B gfk+ h"u' vFNxfaNxfof /]s8{ clgndfg kfv]+ Nxfto\
nfMjn . plsO /fddfg t[lift lzjz+s/of g]jfM Do] db'
wofu' dv', jo\sn pano\ ba" Kofvgo\ oSj Do] bo]sf bLu' vF sgflbn . gfk+
ld;f Kofvgo\ yMDx+ x] lemk' lt Do] Rjofu' j, j Do]of
no\ld j ufos lzjz+s/ x] vM woflbn . yy] x] k|d]Wjh
j of]uz j}B jo\sMof n;o\ g]jfM Do] xfnfu' sgflbn .
Yj
;DaGwo\
/fddfg t[lift jo\sMof Do] g]jfMto\ kfv]+ ;+/If0f dh"u' hs vM woflbn . Yj
vFo\ g]jfMto\;+ cfM lnkmM :jo]dfMu' O{ jMu' b' . emL; kmngfDx g]jfM ufos
g]jfM Do] dbos" wsfM hs wofRjgf, jo\sMlk+ blgano\ xfo]s]u' s'tM dofM .
a¿ bQn] s'lvgfM dbo] w'FsfM hs Vjla xf]osf Rjgf .
gf/fo0f uf]kfn dbof 3fMof :ofMrfMlk+ emL;+ HofyMlk+ snfsf/lk+t g]jfM Do] bo]s]t
VjfM b'u' vnM k'rn+ s'tM ofM u' d:o" . 5sM s'tM ofgfM
yy]
x] lzjz+s/of n;o\ g]jfM Do] xfnfbLDx OGb|gf/fo0f
dfgGw/of gf+ Gx\oM g] jM . jo\sMofs] lzjz+s/ lrgftMu' g]jfM Do] g+ jM h'OdfM . cfM s]Gb|Lo dfgGw/ ;ª\3+ lzjz+s/
dbof larfM xfo]sfM g'uM dl5+s]u' hs dofM ;] bgLlk+ ufosto\s] cHofMu' Do] n'dlg;f
cfM Gx"sy+ lkt xo]u' Hof h'OdfM yy] h'n wfM;f hs emL;+ db'Dx]l;t wfTy]+
>4f~hln laofu' h'n .
Ps
d"w{Go ;fwssf] cGTo
sfdgf
-jif{
@), cª\s !!, @)^!, d+l;/, k"0f{ªs !(!_
lat]sf]
kfr dlxgf cufl8;Dd klg tGb'?:t k|yd g]kfnL rnlrq ‘cfdf’
sf gfos tyf d"w{Go ufos Pj+ ;ª\uLtsf/ lzjz+s/ dfgGw/sf] gkTofpFbf] tl/sfn] ut
sflQs @( ut] efO6Lsfsf] lbg b'Mvb\ lgwg eof] . crfgs Joyfn] Rofk]kl5 ;fem ^ h]lt/ eQmk'/ SofG;/ c:ktfn nfbfnfb} pgsf] af6}df
lgwg ePsf] kfl/jfl/s ;"qn] atfPsf] 5 . ^ ah]/ #) ldg]6 k'Ubf 8fS6/x¿n] eQmk'/ SofG;/ c:ktfndf k'¥ofPsf
lzjz+s/nfO{ d[t 3f]if0f ul/Psf] lyof] .
ltxf/
cufl8 ef/taf6 pkrf/ u/]/ kms]{sf lzjz+s/ ca k"0f{
¿kdf hflt eP eg]/ pgsf z'e–lrGts
tyf kl/jf/n] ;f]rsf lyP . uLt–;ª\uLt If]qdf s]xL u/]/ cufl8 a9\g] ;f]r klg
/fv]sf lzjz+s/n] Tof] a]nfdf g]kfnL uLt–;ª\uLtnfO{ pa{/ kfg]{ lhDdf o'jfx¿s}
sfwdf cfPsf] atfPsf lyP . To;} a]nf g]kfn 6]lnlehgn] of] jif{ :yfkgf u/]sf]
gub %) xhf/sf] gfltsfhL ;ª\uLt k'/:sf/ lzjz+s/sf] pRr d"Nofª\sg u/]/ k|bfg
ul/Psf] lyof] .
pQm
k'/:sf/af6 yk xf};nf / afRg] k|]/0f ldn]sf] k|ltlqmof JoQm ug]{ lzjz+s/df w]/}
afRg] cfzf knfPsf] klg lyof] . Tolt ;lhn} dg]{ 5}g eg]/ ;fyLefO;Fu
k|ltlqmof JoQm ub}{ cfPsf] pgsf ;dsfnLgx¿ g} atfpF5g\ . gfltsfhL kl5sf]
pgsf ;dsfnLgx¿ kGgfsfhL, k|]dWjh,
of]u]z j}Bnufotn] pgsf] g]kfnL uLt–;ª\uLtk|ltsf] of]ubfgsf] v'n]/ s'/f dfq
u/]gg\ pgL clelgt k|yd g]kfnL rnlrq ‘cfdf’sL
gflosf e'jg rGbn] Pp6f Oltxf; agfP/ hfg'eof] eGb} cufl8 elgg\ –‘lzjz+s/ bfOn]
Toqf] 8/nfUbf] /f]u af]s]/ a:g'ePsf] s'/f xfdL s;}nfO{ yfxf
ePg .’
e'jg
rGbnfO{ dfq xf]Og, :jo+ lzjz+s/nfO{ klg cfkm"leq x'ls{/x]sf] /f]usf] af/]df s'g}
hfgsf/L lyPg . ;fdfGo la/fdL ePsf] sf/0f pkrf/fy{
cf]d c:ktfndf hFrfpg hfbf pgLleq SofG;/n] h/f] ufl8;s]sf] kQf nfu]sf]
lyof] . To;kl5 >L % sf] ;/sf/ tyf rnlrq ljsf; af]8{sf] kxndf pgnfO{
ef/tdf pkrf/fy{ k7fOP klg pgLleq hld;s]sf] sn]hf]sf] SofG;/n]
5f]8]g .
/]l8of]
g]kfnsf] :yfkgfsfnb]lv Toxf sfo{/t ;ª\uLt;fws lzjz+s/ @)$( ;fndf cfP/ lgj[Q
ag]sf lyP . To;cl3 lj3l6t /Tg /]sl8{ª ;+:yfgsf] dxf–k|aGws tyf cWoIfsf]
kbef/ klg ;Dxfln;s]sf lzz+s/n] @)!% ;fnaf6 dfq ufog If]qdf xft xfn]sf lyP .
Tof] a]nf snsQfdf /]s8{ ul/Psf] ‘of] vf]nfsf] wldnf] kfgL w'Fb}df lbg
hfg]’
af]nsf] uLt g} /]s8{ ePsf] pgsf] klxnf] uLt xf] . cfdf, s'df/L, dgsf] afw, kRrL;
j;Gtnufotsf cfwf bh{g rnlrqdf ;ª\uLt lbO;s]sf lzjz+s/n] # ;o hlt uLtdf :j/ lbOsf
lyP eg] Ps xhf/ hlt uLtdf ;ª\uLt el/;s]sf 5g\ .
lj=;=
!(*( ;fn kmfu'g !@ ut] Go'/f]8 kfsf]df hGd]sf lzjz+s/ &@ jif{sf] pd]/df
slxn] klg gkms{g] u/]/ ;a}af6 6f9f eP . t/ klg pgn] ufPsf uLt clg /r]sf ;ª\uLt tyf pgLåf/f clelgt k|yd g]kfnL rnlrq cfdfaf6
ch/–cd/ Oltxf; agfP/ uPsf 5g\ . ‘of] sf]nfxn ;x/sf] jf:tljstfaf6 6f9f /x]/
x/fpg kfpF’
eGg]] uLt xf];\ of ‘d d/] klg d]/f] b]z’
h:tf ;of}F s0f{lk|o uLtaf6 cem} pgL u'lGh/x]sf 5g\ /
u'l~h/xg]5g\ .