`vefxistyaosani~ XII-XIII saukunis saqarTvelos Zlieri feodaluri saxelmwifos wiaRSi warmoiSva, rogorc misi kulturuli aRmasvlis umaRlesi safexuri. amdenad, gakvriT mainc unda gavixsenoT, rom qarTuli feodaluri saxelmwifos gaZlierebis procesma am saukuneTa mijnaze, Tamaris mefobis dros, zenits miaRwia: saqarTvelo am dros mcire aziis erT-erT uZlieres saxelmwifos warmoadgenda, romlis sazRvrebi ymadnafici Tu moxarke qveynebis CaTvliT, Savi zRvidan kaspiis zRvamde wvdeboda. qveynis ekonomikurma siZlierem, social-politikurma progresma ganapiroba kulturis ayvaveba. filosofiis, istoriografiis, filologiis, sityvakazmuli mwerlobis, xuroTmoZRvrebis, monumenturi ferweris, miniaturis, oqromWedlobis, tixruli minanqris nacionaluri skolis miRwevebi imaze mianiSneben, rom `vefxistyaosani~ mxolod erTi geniosis STagonebis nayofi ki araa, aramed eris kulturuli potenciis logikuri gamoxatulebaa.