|
|
 |
 |
 |
 |
|
Seria wydawnicza EUKRASIA Vol.7 Midwifery: Many Aspects of the Profession |
| Home >> Spis treści (vol.7) |
| Aby cytować ten artykuł (To cite this article): Wac K. , Caus I., Dymczyk K., Katarzyna Leszczyńska K., Śmiejkowska-Jasińska A., Formy pomocy matkom karmiącym po wypisie do domu na terenie Śląska, [w:] Niebrój L., Kosińksa M. (red.), Położnictwo: profesja o wielu aspektach, Katowice: Wyd. ŚAM 2004, s. 49-54 |
|
Zgodnie ze współczesną wiedzą karmienie piersią jest jedynym i najlepszym sposobem żywienia dzieci, zapewniającym optymalny rozwój oraz zdrowie, korzystnym dla matek, rodzin i całego społeczeństwa. Korzyści te rozpatruje się w aspekcie zdrowotnym, społecznym i ekonomicznym. Inicjatywa upowszechniania karmienia naturalnego wprowadzona w Polsce od 1997 roku, zgodnie z założeniami WHO i UNICEF, obejmuje między innymi zapewnienie położnicy warunków do przebywania razem z dzieckiem na oddziale, karmienia piersią oraz oferowanie wsparcia i pomocy w okresie laktacji. Jednym z zadań Narodowego Programu Zdrowia do roku 2005 jest zwiększenie liczby niemowląt 6-mie-sięcznych karmionych piersią przynajmniej o 30% [2]. Cel ten może być osiągnięty wówczas, jeżeli instytucje, organizacje i inne jednostki powołane do działania na rzecz zdrowia przyjmą naturalne karmienie niemowląt jako biologiczną normę i będą ją upowszechniać, wspierać i służyć pomocą. Przebieg laktacji jest procesem bardzo wrażliwym na działanie czynników natury psychologicznej i socjologicznej. Pierwszoplanowe znaczenie ma osobiste przekonanie matki do karmienia naturalnego, jej wiedza oraz stan emocjonalny, ale również wyjście na przeciw problemom, jakie może nieść karmienie dziecka piersią. W sytuacji problemowej konieczne jest indywidualne podejście do trudności danej matki, potrzebującej rzetelnej pomocy oraz wsparcia ze strony najbliższych, a także fachowców. Placówki świadczące pomoc w laktacji mają na celu nie tylko rozwiązanie typowego problemu, ale także uświadomienie matce, aby sama podjęła decyzję, jak chce postępować, a następnie konsekwentnym postępowaniem zapewniła sobie szansę na powodzenie [1]. Celem pracy jest poznanie istniejących form pomocy matkom w okresie karmienia na terenie Śląska. Zakres badań obejmuje poznanie form pomocy w następujących kategoriach: · liczby placówek na Śląsku oraz województwach ościennych · rodzaju formy · dostępności · zakresu udzielanej pomocy · specjalności osób pracujących · rozmieszczenia na terenie województwa · liczby placówek w poszczególnych miastach Badania przeprowadzono na podstawie analizy Przewodnika po szkołach rodzenia i poradniach laktacyjnych wydanego przez Fundację „Rodzić po Ludzku”. Autorski kwestionariusz wywiadu skierowano do pracowników placówek, położnej Izby Porodowej oraz pracownika Stowarzyszenia na Rzecz Naturalnego Rodzenia i Karmienia. W województwie śląskim funkcjonowało w roku 2001 ok. 45 oddziałów położniczych oraz 1 Izba Porodowa w Lędzinach, zakontraktowanych przez Śląską Kasę Chorych, poza tym istniało 30 placówek udzielających porad laktacyjnych, zarejestrowanych przez Fundację „Rodzić po Ludzku”, których dane zamieszczono w Przewodniku po szkołach rodzenia i poradniach laktacyjnych. Analizując liczbę placówek świadczących pomoc matkom w okresie laktacji oraz liczbę mieszkańców w województwach ościennych, można stwierdzić, że na Śląsku zamieszkiwanym przez 4,9 mln ludzi znajduje się najwięcej placówek, bo aż 30, 13 placówek działa w woj. łódzkim przy liczbie mieszkańców 2,7 mln, 12 w małopolskim – 3,2 mln mieszkańców, 9 w świętokrzyskim – 1,3 mln ludności, natomiast w opolskim 5, gdzie zamieszkuje 1,1 mln mieszkańców. Ustalono, że placówki nie funkcjonują jako jednostki samodzielne, a ich usługi nie były zakontraktowane. Zadania realizują w ramach działalności szpitali, klinik, szkół rodzenia, poradni oraz Stowarzyszenia na Rzecz Naturalnego Rodzenia i Karmienia.
Ryc. 1. Liczba placówek udzielających pomocy matkom w okresie laktacji. Spośród 30 placówek najliczniejsze są punkty laktacyjne, działające przy szpitalach. Jest ich 11, a poza tym 6 poradni laktacyjnych przyszpitalnych oraz 4 specjalistyczne poradnie, które udzielają porad. Istotnym warunkiem niesienia pomocy kobietom w okresie laktacji jest dostępność placówek. Udzielenie informacji w chwili pojawienia się problemu może stać się warunkiem utrzymania laktacji lub przejścia na karmienie sztuczne. Zdecydowana większość placówek (24) jest dostępna całą dobę, poradę można uzyskać drogą telefoniczną lub umówić się na spotkanie w wyznaczonym czasie, do godziny 15 problemy rozwiązują 4 placówki, a z pozostałych jedna dostępna jest do godziny 20, druga zaś do 22. Z 12 placówkami można porozumieć się za pomocą poczty elektronicznej.
Ryc. 3. Dostępność placówek w ciągu doby. Wszystkie (30) placówki udzielają pomocy w zakresie czterech głównych zagadnień: diety, laktacji, pielęgnacji, płodności. Połowa z nich (15) proponuje pomoc w szerszym zakresie, otóż 15 jednostek prowadzi wypożyczalnię sprzętu laktacyjnego, przy czym jedna z nich odpłatnie (3 zł za dzień wypożyczenia laktatora), w tym sprzedaż tego sprzętu oraz informacje o wypożyczalniach świadczą 3 placówki. Spośród 30, 8 organizuje grupy wsparcia dla matek. Są one bardzo wiarygodnym źródłem informacji dla potrzebujących, ponieważ wypływają z doświadczenia zdobytego w czasie karmienia dziecka piersią. Kolejna działalność to wizyty domowe, które świadczy 12 placówek, w tym jedna usytuowana przy szkole rodzenia, ale przeznaczona tylko dla matek z kursu, które odwiedza położna, jedna czyniąca to odpłatnie (ceny nie podano). Prelekcje na temat karmienia prowadzi 7 jednostek. Bardzo ciekawą informacją służy jedna z placówek, otóż podaje adresy matek, które chcą podzielić się swoim mlekiem.
Ryc. 4. Zakres pomocy. Analiza pozwala ocenić, iż zakres działalności placówek jest bardzo szeroki, na 30 jednostek 8 realizuje ostatni z 10-punktowego programu „10 kroków do udanego karmienia piersią”, a mianowicie: kierować położnice opuszczające oddział do grup wsparcia matek karmiących, przy czym grup wsparcia jest w dalszym ciągu zbyt mało. We wszy-stkich placówkach kobiety przyjmowane są bez skierowania. Kierownikiem w 26 placówkach jest lekarz położnik lub pediatra, w 4 szkołach rodzenia zaś położna, porad udzielają lekarze wymienionych specjalności, a także neonatolog oraz w większości położne i pielęgniarki. Doświadczeniem dzielą się również matki z grup wsparcia. Następnie dokonano analizy placówek w kategoriach: rozmieszczenia ich na terenie Śląska, liczby jednostek w danym mieście oraz sumy świadczonych porad w roku 2001. Z tabeli wynika, że najwięcej placówek, tj. 4, znajduje się w Chorzowie, w pięciu miastach (Bielsku, Częstochowie, Sosnowcu, Gliwicach, Tarnowskich Górach) działają po 2 placówki, w pozostałych zaś po jednej. W roku 2001 najwięcej porad udzielono w Sosnowcu – 1040, następnie w Żywcu – 850, Tarnowskich Górach – 590, Siemianowicach Śl. – 500 i Chorzowie – 450, a najmniej w Zawierciu – 30 oraz Czeladzi – 20. Pozostałe miasta mieściły się w następujących przedziałach: 200–340 porad udzielono w 6 miastach, 100–170 w 5, dwa miasta nie oszacowały ich liczby. Badania wskazują, że najwięcej, tj. 16, placówek udzielających porad laktacyjnych jest w miastach liczących ponad 20 tys. mieszkańców, 7 jednostek w miastach o 100 tys., 4 placówki zaś w miastach o liczebności powyżej 50 tys. i 3 w miastach powyżej 10 tys. mieszkańców. Analizując powyższe dane, stwierdza się, że zarejestrowane placówki znajdują się głównie w większych miastach na terenie Śląska, natomiast w mniejszych gminach oraz wsiach nie zanotowano żadnej.
Tabela I. Liczba placówek i porad udzielonych w poszczególnych miastach (n = 30)
Ryc. 5. Liczebność placówek w zależności od liczby mieszkańców. Ponadto ustalono, że w Izbie Porodowej w Lędzinach matki, które rodziły w tej placówce oraz mieszkające w okolicy, mogą uzyskać poradę w działającej przy Izbie szkole rodzenia, a także w czasie dyżuru położnych, jeżeli obowiązki na to pozwalają. Żadna ze zgłaszających się matek nie odchodzi bez udzielenia pomocy w trudnej sytuacji związanej z okresem laktacji. Wnioski 1. W porównaniu z województwami ościennymi, na terenie Śląska znajduje się najwięcej zarejestrowanych przez Fundację „Rodzić po Ludzku” placówek udzielających pomocy matkom w okresie laktacji po wypisie ze szpitala w stosunku do liczby mieszkańców. 2. Najliczniejszymi formami pomocy są punkty i poradnie laktacyjne działające przy szpitalach, klinikach, szkołach rodzenia oraz poradniach. Pomocy udziela również Stowarzyszenie na Rzecz Naturalnego Rodzenia i Karmienia oraz Izba Porodowa w Lędzinach. 3. Zdecydowana większość placówek jest dostępna całą dobę, również prawie połowa za pośrednictwem drogi elektronicznej. Udzielenie informacji w sytuacji pojawienia się problemu może stać się warunkiem utrzymania laktacji lub nawet przyczyną zaniechania karmienia piersią. 4. Zakres działania punktów i poradni laktacyjnych jest bardzo szeroki, od związanych z karmieniem i pielęgnacją piersi po wypożyczalnię laktatorów, pomocy grup wsparcia aż do udostępnienia adresów matek chcących podzielić się własnym mlekiem. 5. Zdecydowana większość placówek zarejestrowanych przez fundację mieści się w większych miastach, żadna nie funkcjonuje w gminie poniżej 10 tys. mieszkańców i na wsiach. PIŚMIENNICTWO [1] Biuletyn „Inicjatywa Szpitala Przyjaznego Dziecku”, Komitet Upowszechniania Karmienia Piersią. ImiD, Warszawa 1992. – [2] Kitzinger S.: Karmienie piersią, PZWL, Warszawa 1988, 73. – [3] Mikiel-Kostyra K.: Program Upowszechniania Karmienia Piersią, ImiD, Warszawa 1999. – [4] Multimedialna Encyklopedia Geograficzna 2001. – [5] Nehring-Gugulska M.: Czym, jeśli nie piersią?, Fundamenty Rodziny 1999, 1, 8. – [6] Przewodnik po szkołach rodzenia i poradniach laktacyjnych, Wydawnictwo Fundacji „Rodzić po ludzku”, Warszawa 2002. |
