Seria wydawnicza    EUKRASIA Vol.7  Midwifery:  Many Aspects of the Profession

Home >> Spis treści (vol.7)

Aby cytować ten artykuł (To cite this article): Wac K., Krzemień G., Naworska B., Caus I., Wykorzystanie alternatywnych technik w terapii bólu porodowego, [w:] Niebrój L., Kosińska M., Położnictwo: profesja o wielu aspektach, Katowice: Wyd. ŚAM 2005, s. 43-47

Prawie każdy poród jest nierozerwalnie związany z bólem, ale kobiety wiedzą, że  jest on tylko niedogodnością na drodze do najwspanialszej nagrody – dziecka. Ból towarzyszy  narodzinom  od  tysięcy  lat, nawet  kobiety  z  prymitywnych  plemion,  żyjących w zgodzie z naturą, też znają cenę macierzyństwa. Od setek lat szukano sposobu na zmniejszenie  tych  przykrych  doznań, stosując wiele tajemnych wywarów, podawanych i pitych z różnym efektem[1]. Oficjalną zgodę na dopuszczenie znieczulenia w czasie porodu przyznał w roku 1956 papież Pius XII. Z biegiem lat znieczulenie  porodu zyskało podstawy naukowe. Wiele zasług w rozpowszechnianiu technik łagodzenia bólu porodowego przypisuje się rozwojowi nauki Pawłowa, głoszącej jedność ustroju ludzkiego ze środowiskiem oraz zasadę nerwizmu, czyli walkę z bólem porodowym przez szeroko stosowaną profilaktykę. Istnieje wiele prostych technik przynoszących ulgę rodzącej. Wśród nich jest uciskanie czworoboku Michaelisa, stosowanie naprzemiennych ciepłych i zimnych okładów, częste kąpiele pod prysznicem, przyjmowanie dogodnych pozycji dla rodzącej, wykorzystanie stołka położniczego, dużej piłki, worka sacco[2]. Mało rozpowszechnionymi technikami, a przynoszącymi ulgę w cierpieniu, są chromoterapia, aromaterapia i muzykoterapia. Aromaterapia  –  to  metoda  lecznicza  wykorzystująca  substancje   aromatyczne. W okresie okołoporodowym szczególnego znaczenia nabiera stosowanie olejków, np.: miętowego – przyjemnie chłodzi skórę, łagodzi podrażnienia, usuwa zmęczenie i zmniejsza napięcie nerwowe – czy lawendowego, który działa relaksacyjnie, a wspomagany przez naturalne ekstrakty z rumianku i waleriany znalazł też swoje miejsce w terapii bólu okołoporodowego[3]. Aromaty dla umysłu, ciała i ducha występują w różnych postaciach: żelu pod prysznic, balsamu do ciała, soli do kąpieli, naparów z ziół. Chromoterapia – leczenie kolorami – było znane i praktykowane już w starożytnej Grecji, Egipcie, Indiach czy Chinach. Obecnie wykorzystanie energii kolorów znalazło swoje miejsce w arsenale środków medycznych. Może występować w formie koloroterapii czy fototerapii (kolorowe ściany, meble, kolorowe żarówki, płytki celofanowe zakładane do okien, a  nawet  woda  zabarwiona  w  wannie). Pacjentka  powinna mieć decydujący głos w wyborze barwy. Każdy kolor ma swoje właściwości terapeutyczne i tak: niebieski działa antyseptycznie, wzmaga siły psychiczne, czerwień jest dawcą energii, żywotności, odcienie żółci i pomarańczy uspokajają, dodają odwagi, wiary w zwycięstwo[4]. Związki muzyki z medycyną są tak dawne, jak historia ludzkości. Muzyka działa na kobiety w czasie ciąży i porodu na poziomie czynnościowym, hormonalnym i psychoemocjonalnym. Dowiedziono, że muzyka renesansowa wywiera pozytywny wpływ na podstawowe parametry hemodynamiczne kobiety w ciąży, a podczas porodu pomaga podnieść próg bólu, poprawia oddychanie, ułatwia rozluźnienie ciała, skraca I okres porodu o prawie 2 godziny. Za pomocą muzykoterapii można przygotować kobietę do cięcia cesarskiego. Tak więc muzyka działa antystresowo, pozwala na ograniczenie środków farmakologicznych przyjmowanych przez rodzące, a co za tym idzie, na zmniejszenie ich ubocznego działania na płód[5]. Warunkiem stosowania wymienionych alternatywnych technik jest wiedza położników i położnych obejmujących opieką rodzącą, a ich skuteczność ocenią same rodzące. Celem pracy była próba analizy stosowania naturalnych metod łagodzących ból porodowy. Badania przeprowadzono w kilku losowo wybranych placówkach zamkniętej opieki zdrowotnej na terenie Górnego Śląska, wśród 98 położnic we wczesnym połogu. Badane były w przedziale wiekowym 19–41 lat. W pracy wykorzystano jako narzędzie badawcze ankietę własnej konstrukcji. O technikach i metodach łagodzenia bólu porodowego poinformowane były 72 osoby, co stanowi 73,5% ankietowanych. Tabela I. Znajomość alternatywnych technik łagodzenia bólu porodowego w poszczególnych grupach wiekowych (n=98) Posiadana wiedza Przedział wiekowy ankietowanych położnic > 19 r.ż. (5 os.) 20–25 r.ż. (34 os.) 26–29 r.ż. (29 os.) 30–35 r.ż. (17 os.) 36–40 r.ż. (9 os.) < 41 r.ż. (4 os.) Tak N=1 20% N=17 50% N=25 86% N=15 88,2% N=9 100% N=4 100% Nie N=4 80% N=17 50% N=4 13,8% N=2 11,2% N=0 0% N=0 0%   Najwięcej wiedzy na temat sposobów łagodzenia bólu porodowego miały ankietowane w przedziale wiekowym między 26 a 29 rokiem życia. W tej grupie wiekowej wszystkie respondentki były zamężne, w 41,3% posiadały wykształcenie wyższe oraz reprezentowały najliczniejszą grupę (72,4%) rodzących po raz pierwszy. Wszystkie ankietowane informacje na ten temat czerpały od położnych sali porodowej – 68,0%, od położnej por. ,,K” – 3,0%, uczestnicząc w zajęciach Szkoły Rodzenia – 18,0%, śledząc  literaturę fachową – 7,0%, od prowadzącego lekarza – 4,0%.                       Ryc. 1. Źródło informacji o alternatywnych technikach łagodzenia bólu porodowego. Z innych źródeł respondentki wymieniały: programy edukacyjne TV, literaturę ogólnodostępną, rozmowy z koleżankami.  Uczestniczki zajęć Szkoły Rodzenia to najczęściej panie z wykształceniem średnim i wyższym, znajdujące się w przedziale wiekowym 36–40 lat. Możliwość wyboru metody łagodzenia bólu porodowego miało 82,7%, natomiast  aż 17,3% nie posiadało tej szansy, kobiety nie wiedziały nic o takiej możliwości, nikt im nie proponował  żadnej z metod. Metodami naturalnymi, najczęściej wymienianymi przez ankietowane, były: zmiana pozycji, spacer po sali porodowej, masaż okolicy kości krzyżowej, użycie dużej piłki, częste natryski  pod  ciepłą wodą, korzystanie z worka sacco, stosowanie technik relaksacyjno--oddechowych, podanie środka przeciwbólowego, znieczulenie zewnątrzoponowe. Natomiast u 6,1% respondentek nie stosowano żadnych technik. Respondentki jako inne metody wymieniały: sen, zaciemnienie pokoju, wypicie kawy, herbaty. Żadna  z  badanych  nie  korzystała  z  muzyki, koloroterapii czy aromaterapii w czasie trwania porodu. Badane za najbardziej skuteczną metodę w walce z bólem porodowym uważały spacer po sali porodowej, masaż okolicy kości krzyżowej oraz techniki relaksacyjno-oddechowe czy zmianę  pozycji.  Aż  14  badanym  (14,3%)  nic  nie  pomagało w walce z bólem porodowym. Stosowanie alternatywnych technik w terapii bólu porodowego uświadamia rodzącym, że  poród  jest  zjawiskiem  naturalnie  wplecionym w ich życie. Nadrzędnym celem w przygotowaniu do aktywnego porodu jest zachęcanie kobiety, aby odnalazła w sobie siłę i instynkt, który podpowie właściwe zachowanie w czasie jego trwania.                     Ryc. 2. Stosowanie alternatywnych technik zmniejszających ból porodowy.                                 Ryc. 3. Ocena przez położnice skuteczności stosowanych metod w terapii bólu porodowego.   Wnioski 1.     Najpopularniejszymi naturalnymi technikami łagodzenia bólu porodowego, stosowanymi w badanym regionie, są: zmiana pozycji, spacer po sali porodowej, masaż okolicy kości krzyżowej, techniki relaksacyjno-oddechowe, kąpiele, ciepłe okłady. 2.     Położna jest dla rodzącej kobiety jej pomocnikiem i przewodnikiem, który pomaga łagodnie  przejść przez poród, wykorzystując proste, naturalne metody. 3.     Edukacja w kierunku stosowania naturalnych sposobów łagodzenia bólu porodowego powinna być bardziej   dostępna i częściej proponowana.   [1] Lesiński  J.: Profilaktyka bólów porodowych,  PZWL, Warszawa 1956, s. 4. [2] Kalyata J., Kurczuk-Powolny A.: Czułe położnictwo – dotyk podczas porodu, Materiały konferencyjne – Wspierająca moc dotyku,  Warszawa 1999. [3] Kużmicka B., Dziak M.: Zioła i ich zastosowanie, PZWL, Warszawa 1984, s. 175. [4] Więckowski S.K.: Ekologiczne kierunki w medycynie naturalnej, PWN, Warszawa 1993, s. 130. [5] Sidorenko V.: Zastosowanie muzykoterapii w położnictwie, Materiały konferencyjne – Wspierająca moc dotyku, Warszawa 1999.