Seria wydawnicza    EUKRASIA Vol.7  Midwifery:  Many Aspects of the Profession

Home >> Spis treści (vol.7)

Aby cytować ten artykuł (To cite this article): Naworska B., Krzemień G., Wac K., Caus I, Odczucia bólowe w przebiegu porodu [w:] Niebrój L., Kosińksa M. (red.), Położnictwo: profesja o wielu aspektach, Katowice: Wyd. ŚAM 2004, s.

Spośród nowoczesnych zagadnień opieki przed- i okołoporodowej istotne miejsce zajmuje zagadnienie bólu w okresie porodu. Zjawisko to było przez tysiąclecia sprawą osobistą  samych  kobiet  i  wiązało  się  z  cierpieniem. Dzisiaj ból towarzyszący kobiecie w czasie porodu jest problemem do rozwiązania przez rodzącą, położnika i położną. Ból  w I okresie porodu pojawia się na skutek rozwierania i skracania szyjki macicy oraz niedokrwienia macicy w czasie jej skurczów. Bodźce czuciowe przenoszone są przez dośrodkowe włókna współczulne do rdzenia kręgowego – jest to tzw. ból maciczny.  W  II okresie zaś wiąże się on z rozciąganiem kanału rodnego, krocza i pochwy przez część przodującą płodu – jest to tzw. ból kroczowy [1]. Odczucie bólu  przez rodzącą obejmuje sfery fizyczną oraz psychiczną i ocenia się jako jedno z najsilniejszych doznawanych przez człowieka. Jest to ból pochodzenia receptorowego, wyzwalający określone reakcje miejscowe  i ogólnoustrojowe. Wpływ na intensywność doznań bólowych mają następujące  czynniki: ·       indywidualny próg bólowy, ·       przygotowanie i nastawienie rodzącej do porodu, ·       świadomość procesów zachodzących w czasie porodu, ·       nasilenie czynności skurczowej, ·       czas trwania poszczególnych skurczów, ·       zaawansowanie i szybkość postępu porodu, ·       stopień rozciągania tkanek kanału rodnego, głównie dna miednicy, ·       możliwość poruszania się, ·       zmiana pozycji w czasie porodu, ·       obecność bliskiej osoby. Celem pracy było poznanie odczuć bólowych w czasie porodu. Badania przeprowadzono  na  podstawie  ankiety  autorskiej  w  kilku losowo wybranych szpitalach miejskich i klinicznych. Kobiety ankietowane były we wczesnym połogu. Analizie poddano 98 ankiet. Najliczniejsza  grupa, bo prawie 35% badanych, to kobiety w przedziale wiekowym od 20 do 25 roku życia oraz prawie 30% to kobiety w wieku 25–29 lat. Najmniejszą zaś grupę 5,1% stanowiły rodzące poniżej 19 roku życia oraz powyżej 41 roku życia – 4,1%.                       Ryc. 1. Wiek badanych respondentek  (n = 98). Z analizy wynika, że zdecydowana większość ankietowanych rodziła dzieci w najlepszym dla kobiety okresie rozrodczym.  Skurcze macicy jako doznania bólowe rodzące odczuwały w każdej fazie porodu. Jego pierwsze objawy u 59,1% badanych były dokuczliwe już na początku akcji skurczowej i nasilały się wraz z postępem porodu. U 24,4% respondentek początek akcji skurczowej przebiegał bezboleśnie, a w miarę postępu porodu skurczom towarzyszył ból i jego siła narastała aż do ukończenia porodu. 16,3% ankietowanych podaje, że dopiero na 1–2 godziny przed urodzeniem dziecka zaobserwowały pojawienie się dolegliwości bólowych, przy czym należy tu dodać, że były to rodzące po raz trzeci i kolejny, co w tym przypadku jest uzasadnione. Zaznaczamy, że ból na początku porodu w większości zgłaszały kobiety po 30 roku życia (80,3%) oraz 100% rodzących przed 19 rokiem życia. Przedstawione dane nie odbiegają od doniesień spotykanych  literaturze fachowej. Ankietowane położnice uznały, że ból porodowy był najbardziej dotkliwym, z jakim spotkały się w życiu, niektóre z nich porównywały go do kolki nerkowej oraz bólu zęba. Ponad połowa, 58,20% ankietowanych, zgłaszała ból w okolicy krzyżowej, 35,70% w okolicy brzucha, a u 6,10% obejmował on plecy i uda. Niektóre kobiety twierdziły, że  odczuwały go równocześnie w okolicy kości krzyżowej, dole brzucha i ud. Dzisiaj już  powszechnie stosuje się psychoprofilaktykę bólu porodowego, w ramach której stosuje się ćwiczenia oddechowe i fizyczne, a oprócz tego na stan emocjonalny kobiety korzystnie wpływa także obecność bliskiej osoby. Na 98 badanych położnic, 54 (tj. 55,10%) rodziły w towarzystwie osoby bliskiej, a u 44 (44,90%) ankietowanych poród odbył się bez udziału osób bliskich. Osobą towarzyszącą w 55,10% był mąż, w 41,20%  mama, w takim samym procencie przyjaciółka i siostra – 1,85%.                   Ryc. 2. Odczucia bólowe w kolejnych fazach porodu wskazane przez respondentki (n = 98).                     Ryc. 3. Miejsca odczucia bólu porodowego wskazane przez respondentki (n = 98). Obecność bliskiej osoby w tak intymnym momencie, jakim jest niewątpliwie poród, jest  potrzebą  bardzo indywidualną. Sprawując opiekę nad rodzącą, należy to uwzględnić, a jednocześnie zwrócić uwagę, czy osoba towarzysząca chce i jest w stanie w nim uczestniczyć.                 Ryc. 4.  Obecność bliskiej osoby przy porodzie (n = 98). Istnieje wiele prac opisujących korzystny wpływ osoby bliskiej, a szczególnie męża, ojca dziecka. Ankietowane, którym towarzyszyli mężowie przy porodzie, wymieniły ich wiele, co prezentuje tabela I. Tabela I.  Korzyści płynące z obecności męża/partnera przy porodzie (n = 98) Korzyści Liczba matek % Przezwyciężenie własnych obaw i lęków 23 42,6 Kontrola oddychania, a dzięki temu korzystniejsze dotlenienie dziecka 21 38,9 Rozładowanie napięć 20 37,0 Koncentracja na rozegraniu porodu 18 33,3 Wzmocnienie więzi rodzinnych –  uczucie bliskości, czułości 17 31,5 Brak korzyści 0 0 Razem 54 * – *         respondentki podały więcej niż jedną korzyść   Każda z położnic wymieniła więcej niż jedną korzyść. Obecność męża pomogła 23 (42,6%) ankietowanym w przezwyciężeniu obaw i leku związanych z porodem. Doświadczenie wspólnego uczestnictwa w tym przeżyciu, porozumienie, jakie powstaje między rodzicami, rozładowuje napięcia u  20 (37,0%) badanych. Część (31,5%) uważa, że właśnie taki poród jest istotnym czynnikiem wzmacniającym więzi rodzinne. Przysposobienie obojga rodziców do współpracy w świadomym porodzie stanowi podstawę pogłębienia ich wzajemnych relacji i umiejętnego przeżywania rodzicielstwa. Żadna z ankietowanych nie wskazała negatywnych odczuć. Asystując kobiecie rodzącej, należy mieć na uwadze, iż ból jest zawsze odczuciem subiektywnym, a ludzkie podejście  do  porodu nakazuje szanować odczucia każdej pacjentki. Wnioski 1.     Ponad połowa respondentek stwierdziła, że ból porodowy miał miejsce na początku akcji porodowej i nie ustępował do czasu urodzenia dziecka. 2.     Ból na początku porodu występował częściej u kobiet powyżej 30 r.ż. i poniżej 19 r.ż. 3.     Dolegliwości bólowe w okolicy kości krzyżowej i brzucha prawie cała badana grupa  uznała za najbardziej dotkliwe. 4.     Wśród innych doznań bólowych, ból porodowy był nieporównywalnie większy. 5.     Większość ankietowanych jest zdania, że obecność bliskiej osoby w czasie porodu wpływa korzystnie na samopoczucie i odczucia bólowe. 6.     Uczestnictwo w porodzie ojca dziecka sprzyja rozładowaniu napięcia i obaw związanych z porodem oraz stanowi podstawę pogłębienia ich wzajemnych relacji i umiejętnego przeżywania rodzicielstwa. PIŚMIENNICTWO [1] Lesiński J.: Profilaktyka bólów porodowych, PZWL, Warszawa 1956. – [2] Michałkiewicz W.: Podręcznik położnictwa dla studentów, PZWL, Warszawa 1975. – [3] Położnictwo, pod red. R. Klimka, PZWL, Warszawa 1988. – [4] Słomko Z.: Medycyna perinatalna, t. II, PZWL, Warszawa 1986.