|
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
Seria wydawnicza EUKRASIA Vol.7 Midwifery: Many Aspects of the Profession |
| Home >> Spis treści (vol.7) |
| Aby cytować ten artykuł (To cite this article): JAGIEŁA M., KEMPA M., KRZYŻOWSKA K, NAWORSKA B., WAC K., Wpływ edukacji pacjentek w zakresie kar-mienia piersią na oddziale położniczym na wybór metody i sposobu karmienia noworodka [w:] Niebrój L., Kosińksa M. (red.), Położnictwo: profesja o wielu aspektach, Katowice: Wyd. ŚAM 2005, s. 13-21 |
| Właściwa
opieka nad noworodkiem stanowi istotną kwestię dociekań dla wielu
specjalności lekarskich, położniczych i pielęgniarskich. Każdy specjalista
ocenia noworodka według swoich kompetencji. Jednym z aspektów opieki jest
wybór metody karmienia dziecka. W myśl Międzynarodowej Konwencji Praw
Dziecka [2], rodzice powinni mieć łatwy dostęp do obiektywnych i
wyczerpujących informacji dotyczących karmienia dziecka. Mają prawo otrzymać
rzetelną i aktualną wiedzę od nas, pracowników służby zdrowia. Promocja
zachowań prozdrowotnych i edukacja kobiet w zakresie karmienia piersią
powinna przynieść wymierne efekty w postaci realizacji założeń Światowej
Organizacji Zdrowia oraz Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, tj.
karmienie dzieci przez pierwszych 6 miesięcy życia (180 dni) wyłącznie
mlekiem matki, bez dopajania i dokarmiania, a następnie kontynuowanie
karmienia piersią do 2 roku życia lub dłużej, uzupełniając dietę miejscowymi
produktami żywnościowymi, bezmlecznymi, nie zaś mieszankami następnymi
[3,9]. Aby podnieść poziom wiedzy na temat karmienia naturalnego i zwiększyć
liczbę noworodków karmionych naturalnie, zgodnie z zaleceniami WHO,
wprowadzono program „10 KROKÓW” realizowany w szpitalach przyjaznych
dziecku. Materiał i metody Aby ocenić wpływ edukacji pacjentek w zakresie karmienia piersią na oddziale położniczym na wybór metody i sposobu karmienia noworodka, objęto badaniami 126 kobiet powyżej 20 roku życia, z różnym wykształceniem i różną liczbą przebytych porodów: 60% badanych kobiet posiadało wykształcenie średnie, po 20% – wyższe i zawodowe (ryc. 1). Porody prowadzone były drogami i siłami natury. 29% ankietowanych posiada 1 dziecko, 42% – 2 dzieci, 19% – 3 a 10% – 4 (ryc. 2). Badania ankietowe przeprowadzono na oddziale położniczym Szpitala Wojewódzkiego w Tychach oraz w poradniach ginekologiczno--położniczych w Bielsku-Białej i Katowicach. Dane do prezentowanej pracy gromadzono w okresie od 03.01. do 15.03.2003.
Ryc. 1. Procentowy udział kobiet w badaniach.
Ryc. 2. Procentowy udział kobiet, z uwzględnieniem liczby posiadanych dzieci. Wyniki Blisko 59% tych kobiet, przebywając na oddziale położniczym, nie uzyskało pomocy w przystawianiu noworodka do piersi lub pomoc ta była niewystarczająca. Z analizy ankiet wynika, że 41% badanych przed rozpoczęciem próby karmienia naturalnego nie zostało poinformowanych o problemach, które mogą się pojawić w trakcie karmienia dziecka, dlatego też nie zaskakuje fakt, że taki sam odsetek kobiet za powód przerwania karmienia podaje zbyt małą ilość pokarmu, a 18% – niechęć dziecka do ssania (tab. I).
Tabela I. Powody zaprzestania karmienia naturalnego
W ankietowanej grupie kobiet tylko 36% zostało poinformowanych o zaletach karmienia naturalnego, natomiast aż 50% kobiet nie uzyskało tych informacji. Analizując powyższe dane, skupiono się na wyborze metody karmienia noworodka w grupach kobiet objętych oraz nieobjętych edukacją zdrowotną. Spośród tych 36% położnic, przebywających na oddziale położniczym, którym udzielono informacji o zaletach karmienia piersią, tylko 47% wybrało metodę naturalną, a 34% sztuczną. W 19% przypadków zastosowano metodę mieszaną w karmieniu dziecka. Uzyskanie pomocy w przystawieniu dziecka do piersi deklaruje w tej grupie 67% kobiet, natomiast dla 27% pomoc ta była niewystarczająca. Zakończenie karmienia naturalnego następowało średnio po około 5 miesiącach i aż 44% kobiet podaje za przyczynę zakończenia karmienia piersią zbyt małą ilość pokarmu (tab. II i III). Badając 50% grupę kobiet, którym podczas pobytu na oddziale położniczym nie udzielono informacji o zaletach karmienia naturalnego, okazało się, że wśród nich aż 53% kobiet podjęło karmienie naturalne, 28 – mieszane, a tylko 19% sztuczne. Ponad połowa kobiet w tej grupie podaje, że zdecydowanie nie udzielono im pomocy w prawidłowym przystawieniu dziecka do piersi, a dla 24% pomoc ta była niewystarczająca (ryc. 3). Zakończenie karmienia piersią następowało średnio po około 6,5 miesiącach i najczęstszym powodem był również brak pokarmu i niechęć dziecka do ssania – odpowiednio 49 i 17%. Tabela II. Edukacja na oddziale położniczym a wybór metody karmienia
Tabela III. Edukacja na oddziale położniczym a kontynuacja karmienia naturalnego
Ryc. 3. Pomoc w prawidłowym przystawieniu dziecka do piersi. Grupa, której udzielono informacji o zaletach karmienia piersią, obejmowała 24% kobiet do 30 roku życia, 38% w przedziale wiekowym od 31 do 40 lat oraz tyle samo kobiet powyżej 40 roku życia. Grupa niepoinformowanych na oddziale składała się z 19% kobiet do 30 roku życia, 33% między 31 a 40 rokiem życia i 48% po 41 roku życia (tab. IV). Tabela IV. Edukacja na oddziale położniczym a wiek badanych
Z tabeli wynika, że 38% kobiet powyżej 40 roku życia uzyskało informację na oddziale położniczym, a 48% w tym wieku nieedukowano w zakresie karmienia naturalnego. Natomiast w grupie wiekowej do 40 roku życia edukację przeprowadzono wśród 62% ankietowanych, przy braku edukacji u 52%. Dane te sugerują, że liczba edukowanych kobiet na oddziale zwiększyła się w porównaniu z latami przed utworzeniem szpitali przyjaznych dziecku i zapoczątkowaniem kampanii na rzecz karmienia naturalnego. Z badań wynika, że 60% kobiet już przed ciążą podejmuje decyzję o sposobie karmienia i w większości przypadków jest to ich samodzielny wybór. W niewielkim procencie (około 14%) pomagają w tym pracownicy służby zdrowia – lekarze, położne (tab. V).
Tabela V. Pomoc w wyborze metody karmienia
* kobiety udzielały więcej niż jednej odpowiedzi
Wybór metody karmienia noworodka kształtuje się nieco inaczej w zależności od wieku i wykształcenia ankietowanych kobiet. W grupie do 30 roku życia zdecydowana większość, aż 75%, decyduje się na karmienie naturalne. W grupie wiekowej do 40 lat karmienie naturalne podjęło 50% badanych i 52,9% kobiet powyżej 41 roku życia. Jak widać na podstawie ryciny 4, kobiety w każdym przedziale wiekowym najczęściej podejmują karmienie naturalne jako sposób odżywiania noworodka. Jednak najczęściej wybierają je kobiety do 30 roku życia. Jest to bardzo dobra tendencja, a wysoki odsetek świadczy o tym, że masowe kampanie o korzyściach wynikających z karmienia piersią przynoszą konkretne, wymierne efekty. Młode kobiety są od około 10 lat wychowywane i kształcone w atmosferze sprzyjającej naturalnemu karmieniu i tak właśnie powinna wyglądać edukacja, aby jej konsekwencją było coraz więcej noworodków karmionych mlekiem matki (ryc. 4). Analizując wybór metody karmienia pod względem wykształcenia ankietowanych, karmienie naturalne wybierane jest w 75% przez kobiety z wykształceniem zawodowym, w 52% ze średnim i w 57 z wyższym. Również i tutaj można zauważyć, że karmienie piersią podejmowane jest najczęściej, bez względu na wykształcenie (ryc. 5).
Ryc. 4. Wybór metody karmienia a wiek ankietowanych.
Ryc. 5. Wybór metody karmienia a wykształcenie kobiet. Biorąc pod uwagę liczbę posiadanych dzieci, poddano analizie czas karmienia piersią po pierwszym porodzie, czyli w okresie, kiedy kobiety nie mając własnych doświadczeń na tym polu, polegają na fachowej pomocy personelu medycznego. Okazało się, że aż 33% kobiet zaprzestaje karmienia naturalnego w ciągu 2 pierwszych tygodni życia dziecka, kolejne 24% kobiet karmi swoje dziecko do pierwszego miesiąca życia. Wynika stąd, iż ponad połowa noworodków jest karmiona mlekiem matki tylko w pierwszym miesiącu swojego życia (ryc. 6).
Ryc. 6. Czas karmienia naturalnego po pierwszym porodzie. Aby ocenić, jak kształtuje się czas karmienia w związku z liczbą posiadanych dzieci, poddano analizie grupę kobiet posiadających dwoje dzieci i czas ich naturalnego karmienia. Okazało się, że 33% kobiet zarówno swoje pierwsze, jak i drugie dziecko karmiło tylko do końca 2 tygodnia życia dziecka, do końca pierwszego roku życia karmionych było 83% dzieci urodzonych jako pierwsze i 92% dzieci urodzonych jako drugie. Tylko 17% kobiet kontynuuje karmienie piersią swojego pierwszego dziecka, gdy ukończy ono pierwszy rok życia. Po urodzeniu drugiego dziecka ta sama grupa kobiet decyduje się na karmienie naturalne ponad jeden rok tylko w 8% przypadków. Wynika stąd, że edukacja nie powinna być ukierunkowana tylko na pierworódki, ale również na kobiety, które już rodziły. Jeżeli kobiety nie otrzymają gruntowej wiedzy przy pierwszym porodzie, nie będą podejmowały próby przezwyciężenia problemów ponownie, w kolejnej ciąży (tab. VI). Tabela VI. Czas karmienia naturalnego w zależności od liczby porodów
Dyskusja Reasumując powyższe analizy, można zauważyć, że niewielkie znaczenie ma informacja i edukacja kobiet przebywających bezpośrednio po porodzie na oddziale położniczym. Paradoksalnie, kobiety, które tam wyedukowano, podjęły karmienie sztuczne i mieszane w 53%, a naturalne tylko w 47%. Należy jednak zauważyć, że kobiety poniżej 30 roku życia dużo częściej podejmują karmienie naturalne niż starsze. Związane jest to zapewne z faktem masowej kampanii na rzecz karmienia piersią, porodów rodzinnych, szpitali przyjaznych dziecku. Istotny jest również fakt, że edukacja kobiet na oddziale zwiększyła się w porównaniu z latami przed wprowadzeniem medialnej kampanii. Jednak, biorąc pod uwagę ogólną liczbę kobiet podejmujących karmienie naturalne w wyedukowanej grupie, można stwierdzić, że edukacja jest mało skuteczna. Porównując czas karmienia naturalnego po pierwszym porodzie i powody, dla których kobiety przestają karmić piersią, widać jak mała jest znajomość fizjologii laktacji, jak niewiele kobiety wiedzą o sytuacjach, które jako fizjologiczne mogą pojawić się w czasie karmienia piersią. Wydaje się, że gdyby poinformować kobiety o pozornie zmniejszonej ilości wytwarzanego pokarmu, gdyby częściej uzyskały pomoc w prawidłowym przystawieniu dziecka do piersi, gdyby znały zalety płynące z karmienia naturalnego zarówno dla matki, jak i dla dziecka, czas karmienia noworodka wydłużyłby się znacząco, a powód zaprzestania karmienia byłby inny. Jak wcześniej wspomniano, aż 60% kobiet przed poczęciem ma wyrobiony pogląd na temat sposobu karmienia noworodka, tylko 10% zmienia swoje nastawienie będąc w ciąży [5,7]. Przychodząc do porodu, kobieta powinna mieć ugruntowaną wiedzę z zakresu karmienia noworodka, powinna znać wady i zalety wybranej metody, nie powinny zaskakiwać jej problemy z przystawieniem dziecka do piersi, z nawałem mlecznym. Po porodzie bowiem kobieta potrzebuje spokoju, czasu na poznanie swojego dziecka, adaptacji do nowej sytuacji. Wydaje się, że edukacja zdrowotna w ramach oddziału położniczego utwierdzi w wyborze metody karmienia te kobiety, które zdecydowały się na nie, ale nie wpłynie znacząco na zmianę decyzji wśród kobiet, które zdecydowały się na karmienie sztuczne [7]. Edukacja kobiet w zakresie karmienia piersią powinna rozpocząć się dużo wcześniej, nim znajdą się one na oddziale położniczym. Pobyt na oddziale położniczym powinien być wykorzystany na kontynuację edukacji w zakresie karmienia piersią, może również stanowić pomoc w rozwiązaniu problemów laktacyjnych, a także ukierunkować kobiety do podjęcia prozdrowotnych nawyków, dotyczących zasad karmienia naturalnego. Powyższe fakty nie znaczą, że należy zaniechać edukacji na oddziale. Być może wystarczy zmienić jej sposób i zasady. Aby osiągnąć sukces, obok wprowadzenia systemu rooming-in i zaprzestania dokarmiania noworodków, potrzeba fizycznej obecności położnych przy matkach i ich autentycznego, życzliwego zainteresowania. Położne, lekarze ginekolodzy i neonatolodzy powinni rozwijać w kobiecie wiarę w jej możliwości, rozwiewać obawy oraz uzupełniać wiedzę i służyć pomocą. Jak wynika z badań Komitetu Upowszechniania Karmienia Piersią najwięcej kobiet rezygnuje z karmienia piersią w pierwszych miesiącach po porodzie z powodu braku wystarczającej wiedzy o laktacji, właściwej porady i wsparcia. Tworzenie atmosfery przychylnej naturalnemu karmieniu, pozytywny przekaz wiedzy w okresie szkolnym i akademickim, reklama społeczna i moda na naturalne karmienie są bardzo ważnymi elementami promocji zdrowia w zakresie karmienia piersią [4]. Wykorzystując okres ciąży, gdy kobieta bardziej niż kiedykolwiek dba o zdrowie swoje i swojego dziecka, można uzupełnić jej wiedzę, skorygować stereotypy przekazywane z pokolenia na pokolenie, zachęcić do zajęć w szkole rodzenia z programem obejmującym edukację z zakresu karmienia naturalnego. Wnioski · Edukacja na oddziale położniczym utwierdza w decyzji o wyborze metody karmienia, jeżeli kobieta wybrała karmienie naturalne, lecz nie przekonuje do zmiany podjętej decyzji, gdy wybrała inny sposób karmienia swojego dziecka. · Edukacja na oddziale położniczym jest prowadzona mało skutecznie. · Aby edukacja w zakresie karmienia piersią przyniosła oczekiwane efekty, należy rozpocząć ją jeszcze przed poczęciem dziecka, kontynuować przez okres ciąży i indywidualnie prowadzić po porodzie na oddziale położniczym. · Wiek kobiet ma nieznaczny wpływ na wybór metody karmienia, raczej jest to związane z ogólnie panującą tendencją i pokierowane modą. · Kobiety z wykształceniem zawodowym częściej podejmują karmienie naturalne. · Decyzję o sposobie karmienia kobiety podejmują samodzielnie. Celem prezentowanej pracy była odpowiedź na pytanie: Kiedy jest odpowiedni moment, aby rozpocząć edukację pacjentek? Aby edukacja pacjentek przyniosła wymierne skutki, należy ją rozpocząć jeszcze przed poczęciem dziecka, kontynuować podczas ciąży i indywidualnie prowadzić po porodzie, na oddziale położniczym.
PIŚMIENNICTWO [1] Aleksander J., Levy V., Roch S.: Opieka przedporodowa, PZWL, Warszawa 1995. – [2] Konwencja o prawach dziecka, ratyfikowana przez Polskę 30.04.1991 roku, Polski Komitet UNICEF, Stowarzyszenie Konwencji Praw Dziecka, Warszawa 1992. – [3] Książyk J., Rudzka-Kańtoch Z., Weker H.: Zalecenia żywieniowe dla niemowląt zdrowych, Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2001, 11, 39–40. – [4] Mendyk A.: Rada położnej: Wyłącznie piersią do końca 6. miesiąca życia dziecka, Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2002, 6, 30–31. – [5] Nehring- -Gugulska M., Żukowska-Rubik M. (red.): Karmienie piersią. Broszura dla lekarzy różnych specjalności, KUKP, Warszawa 2002. – [6] Saracen A.: Personel położniczy musi dostarczyć wiedzy, Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2002, 10, 34. – [7] Skurzak A., Iwanowicz-Palus G.: Przygotowanie do karmienia piersią, Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2003, 01, 39. – [8] Upowszechnienie karmienia piersią. Potrzeby i rekomendacje, Gin. Pol. 1996, 67(1), 48–51. – [9] Weker H.: Zalecenia żywieniowe dla niemowląt zdrowych, Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2001, 10, 27–28. – [10] www.laktacja.pl: Konwencja o prawach dziecka. – [11] www.laktacja.pl: Zalecenia WHO. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
