|
Seria wydawnicza EUKRASIA Vol.7 Midwifery: Many Aspects of the Profession |
| Home >> Spis treści (vol.7) |
| Aby cytować ten artykuł (To cite this article): SIOMA-MARKOWSKA U, SIPIŃSKI A., SKRZYPULEC V., MACHURA M., KAZIMIERCZAK M., Edukacja zdrowotna wyznacznikiem poprawy jakości opieki położniczej i ginekologicznej nad kobietą i rodziną [w:] Niebrój L., Kosińska M. (red.), Położnictwo: profesja o wielu aspektach, Katowice: Wyd. ŚAM 2005, s. 7-12 |
| W ostatnich latach w Polsce zaszły duże zmiany w opiece nad zdrowiem kobiety. Stosuje się coraz bardziej nowoczesne metody postępowania profilaktycznego i leczniczego zarówno w położnictwie, jak i w ginekologii. Edukacja zdrowotna stała się zatem integralną częścią opieki położniczej i ginekologicznej. Nowe formy opieki okołoporodowej: system rooming-in, szpital przyjazny dziecku, nowe techniki porodowe oraz nowe formy opieki ginekologicznej: ginekologia jednego dnia, tworzą podstawy do funkcjonowania programów prozdrowotnych. Edukacja zdrowotna kobiety i jej rodziny jest niezbędnym aspektem opieki nowoczesnego modelu pielęgnowania kobiety we wszystkich okresach jej życia. Położna – niezależnie od miejsca pracy – jako osoba kompetentna ponosi szczególną odpowiedzialność za wypełnianie zadań edukacyjnych [4]. Dostarcza wiedzy na temat zachowań prozdrowotnych, stylu życia, przygotowania rodziców do ich przyszłej roli z uwzględnieniem pewnych elementów ginekologii, planowania rodziny, informuje o różnych formach opieki pre- i perinatalnej oraz ginekologicznej. Wszystko to dowodzi, jak bardzo ważne jest, aby położna czy pielęgniarka była dobrze wyszkolona do pełnienia funkcji edukacyjnej, gotowa przyjąć odpowiedzialność za podejmowane decyzje i realizowane zadania. Dlatego też, w toku kształcenia akademickiego położnych i pielęgniarek, przygotowanie do funkcji edukatora powinno być na wysokim poziomie, problemowe, oparte na badaniach i nauce. Celem pracy było ustalenie odpowiedzi na następujące pytania: · Czy położne są świadome odpowiedzialności za pełnienie funkcji edukacyjnej wobec kobiety i jej rodziny? · W jakim stopniu szkoły medyczne i uczelnie przygotowały je do promowania zdrowia? · W jakim stopniu realizują zadania z zakresu edukacji zdrowotnej na oddziałach położniczo-noworodkowych i ginekologicznych? Materiał i metody Badania przeprowadzono w marcu 2003 roku wśród położnych i pielęgniarek zatrudnionych na oddziałach położniczo-noworodkowych i ginekologicznych szpitali klinicznych Śląskiej Akademii Medycznej. Materiałem badawczym była 30-osobowa grupa położnych pracująca na oddziale położniczo-noworodkowym oraz 24-osobowa grupa położnych i pielęgniarek pracująca na oddziale ginekologicznym. Populacja ta liczyła zatem 54 osoby (N = 54). Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego za pomocą kwestionariusza, który składał się dwóch części: pierwszą stanowiły dane personalne położnych i pielęgniarek, takie jak: wiek, wykształcenie, rodzaj ukończonej szkoły, zajmowane stanowisko, staż pracy. Część druga składała się z 10 pytań umożliwiających ustalenie stopnia świadomości oraz odpowiedzialności położnych i pielęgniarek, koniecznych do pełnienia funkcji edukacyjnej, ocenę poziomu przygotowania do świadczenia usług z zakresu promocji zdrowia oraz ich jakość. Ankieta zawierała pytania zamknięte i otwarte. W niektórych pytaniach respondentki mogły dokonywać wyborów wielokrotnych, dzięki czemu uzyskano listę odpowiedzi w układzie hierarchicznym, uwzględniając częstość danych wyborów. Wyniki i omówienie Badaniem objęto 54 położne i pielęgniarki pracujące na oddziałach położniczo-noworodkowych oraz ginekologicznych. Położne stanowiły 92,6% (50 osób) grupy badawczej, 7,4% (4 osoby) to pielęgniarki zatrudnione na oddziałach ginekologicznych. Poddając analizie kwalifikacje badanych osób, stwierdza się, że 50 osób to położne dyplomowane i 4 pielęgniarki dyplomowane, w tym 1 osoba posiadała zarówno dyplom położnej, jak i pielęgniarki. Wszystkie ankietowane posiadały wykształcenie średnie. Jedna pielęgniarka zajmowała stanowisko pielęgniarki oddziałowej, pozostałe były zatrudnione jako położne i pielęgniarki odcinkowe. Największą grupę badawczą – 27 osób (50%) – stanowiły położne i pielęgniarki w przedziale wiekowym 31–40 lat, 15 osób (27,8%) było w wieku 21–30 lat, najmniejszą grupę – 12-osobową (22,2%) – stanowiły ankietowane powyżej 40 roku życia. Stażem pracy do 10 lat legitymowało się 38,9% badanych, 44,4% pracuje w zawodzie powyżej 10 lat, lecz nie przekracza 20 lat pracy, a 16,7% posiadało staż pracy powyżej 20 lat. Uwzględniając rodzaj ukończonej szkoły stwierdza się, że 96,3% badanych (52 osoby) ukończyło Medyczne Studium Zawodowe, a tylko 2 osoby – 3,7% – Liceum Medyczne. Świadomość położnych w zakresie obowiązku prowadzenia edukacji zdrowotnej w położnictwie i ginekologii jest wysoka. Wszystkie ankietowane (100%) zgodnie stwierdziły, że położna jest odpowiedzialna za prowadzenie edukacji zdrowotnej kobiety i jej rodziny. Wszystkie respondentki podały również, że są przygotowane zarówno merytorycznie, jak i metodycznie do promowania zdrowia oraz prowadzenia edukacji zdrowotnej. Stopień kompetencji zawodowych do pełnienia funkcji edukatora 72,2% ankietowanych ocenia jako dobry, 16,7% – jako bardzo dobry, 11,1% – jako dostateczny (tab. I).
Tabela I. Stopień kompetencji zawodowych
do pełnienia funkcji edukatora w opinii
Źródłem posiadanych wysokich kompetencji zawodowych w opinii respondentek jest przede wszystkim samokształcenie (77,8% ogółu badanych) oraz edukacja w szkole medycznej (66,6% badanych). W dalszej kolejności ankietowane zaznaczały szkolenie wewnątrzoddziałowe, kurs specjalistyczny, udział w konferencjach i sympozjach naukowych. Fakt, iż wysoki odsetek badanych (66,6%) wskazał szkołę medyczną jako źródło uzyskania wysokich kompetencji zawodowych nie jest zaskoczeniem, bowiem przygotowanie absolwentów szkół położnych i pielęgniarstwa do pełnienia funkcji edukacyjnej jest jednym z podstawowych celów dydaktyczno-wychowawczych wynikających z programu nauczania i wpisanym w zadania szkoły medycznej. W niniejszej pracy autorom bardziej zależało na pozyskaniu opinii o stopniu przygotowania położnych i pielęgniarek przez szkołę do działań edukacyjnych na rzecz zachowań zdrowotnych. Chcąc uzyskać tę opinię, zadano w ankiecie pytanie: W jakim stopniu szkoła medyczna przygotowała Panią do realizacji zadań z zakresu edukacji zdrowotnej? W ocenie respondentek szkoła przygotowała 16,7% badanych w stopniu bardzo dobrym, w stopniu dobrym 61,1%, w stopniu dostatecznym 22,2% (tab. II). Tabela II. Stopień przygotowania położnych i pielęgniarek przez szkołę medyczną do działań edukacyjnych w położnictwie i ginekologii w opinii respondentek
Badana grupa położnych i pielęgniarek wysoko oceniła stopień realizacji przez siebie zadań edukacyjnych na oddziałach, na których pracują. Z grupy 54 ankietowanych aż 83,3% (45 osób) często prowadzi edukację pacjentek na oddziale, a tylko 16,7% (9 osób) podało, że czyni to sporadycznie (tab. III). Tabela III.
Częstotliwość prowadzenia edukacji zdrowotnej w opinii ankietowanych
położnych
Według respondentek (92,6%) główną przeszkodą w realizacji zadań edukacyjnych na oddziałach położniczo-noworodkowych i ginekologicznych jest zbyt mała liczba personelu położnych i pielęgniarek, co sprawia, że są zbyt obciążone pracą i nie mają czasu na tego typu działania. Wśród innych przyczyn 3,7% respondentek podaje brak sali rekreacyjnej dla pacjentek na oddziale (nie można prowadzić pogadanek) oraz niedogodności spowodowane tym, że sale są wieloosobowe, co rozprasza zarówno pacjentki, jak i pielęgniarki (tab. IV). Tabela IV. Trudności w realizacji zadań edukacyjnych w opinii respondentek
Wszystkie ankietowane (100%) stwierdzają, że staż pracy ułatwia realizację edukacji zdrowotnej. Z analizy wyników zebranych w tabeli V wynika, że ankietowane położne i pielęgniarki preferują indywidualną rozmowę z kobietą jako formę realizacji zadań edukacyjnych. Taką metodę stosuje 94,4% ankietowanych. Równie często stosowany jest instruktaż indywidualny słowno-poglądowy (44,4%). Część respondentek (33,3%) przeprowadza rozmowę informacyjną z pacjentką i jej rodziną, 27,8% stosuje pogadankę dla wszystkich pacjentek na sali chorych, a 22,2% wskazuje pacjentkom fachową literaturę. Prelekcja jako forma uświadamiania nie jest preferowana przez badaną grupę położnych i pielęgniarek. Tabela V. Metody edukacji zdrowotnej
Badania własne pozwoliły określić zakres przekazywanej wiedzy pacjentkom oddziałów położniczo-noworodkowych i ginekologicznych (tab. VI, VII). Na oddziałach położniczo-noworodkowych ankietowane położne (n = 30) najczęściej przekazują wiedzę z zakresu: zasad karmienia piersią, pielęgnacji noworodka, postępowania w okresie poporodowym (tab. VI). Tabela VI. Tematyka edukacji zdrowotnej realizowana na oddziałach położniczo-noworod-kowych
Na oddziałach ginekologicznych badane położne i pielęgniarki (n = 24) najczęściej udzielają porad i wskazówek dotyczących postępowania po operacjach ginekologicznych, w okresie klimakterium, profilaktyki nowotworów narządu rodnego, profilaktyki schorzeń ginekologicznych, metod planowania rodziny (tab. VII). Tabela VII. Tematyka edukacji zdrowotnej realizowana na oddziałach ginekologicznych
Dyskusja Coraz częściej w ciągu ostatnich kilku lat w piśmiennictwie podejmowany jest problem promowania zdrowia i edukacji zdrowotnej, zwłaszcza w opiece pre- i perinatalnej [1,4]. Planowanie ciąży, właściwy tryb życia przed poczęciem oraz w okresie ciąży, promowanie karmienia naturalnego to przykłady oddziaływania na społeczeństwo w ramach edukacji zdrowotnej. Oceniając wyniki badań własnych należy podkreślić, że materiał badawczy stanowiły położne i pielęgniarki zatrudnione na oddziałach klinicznych ŚAM, na których zwraca się szczególną uwagę na działalność edukacyjną. Uczestniczki badań to w większości młode kobiety, świadome odpowiedzialności, którą niesie ze sobą funkcja edukatora zdrowia. Działania edukacyjno-zdrowotne wobec położnicy i kobiety chorej ginekologicznie realizują w stopniu dobrym. Swoje kompetencje oceniają wysoko. Podobne wyniki badań uzyskała Buławska [2], która oceniła stopień przygotowania słuchaczy szkoły pielęgniarskiej do działań edukacyjno-zdrowotnych. Szkoły medyczne w większości dobrze przygotowały swoje absolwentki do promowania zdrowia w położnictwie i ginekologii niemniej jednak część ankietowanych położnych i pielęgniarek oceniła je jako niewystarczające. Badana grupa wyraziła opinię, że samokształcenie, szkolenia wewnątrzoddziałowe, udział w konferencjach i sympozjach oraz staż pracy ułatwiają realizację zadań edukacyjnych na oddziałach położniczo-noworodkowych i ginekologicznych. Natomiast główną przeszkodą jest zbyt mała liczba personelu położnych i pielęgniarek, a zatem duże obciążenie pracą i brak czasu na działania edukacyjne. Realizowana przez badaną grupę położnych i pielęgniarek tematyka edukacji zdrowotnej jest nieco zawężona, zwłaszcza w opiece położniczej. Należy poszerzać zakres dostarczanej wiedzy i stwarzać warunki do zachowań porozdrowotnych oraz stylu życia wspierającego zdrowie. Wnioski 1. Położne i pielęgniarki są świadome odpowiedzialności za pełnienie funkcji edukacyjnej w opiece położniczej i ginekologicznej. 2. Edukację zdrowotną na oddziałach położniczo-noworodkowych i ginekologicznych realizują w stopniu dobrym. 3. W kształceniu położnych i pielęgniarek należy dążyć do uzyskania przez nie wysokich kwalifikacji z zakresu promowania zdrowia i edukacji zdrowotnej. 4. Istnieje potrzeba rozszerzenia edukacji zdrowotnej, zwłaszcza w opiece położniczej. 5. Planowanie edukacji zdrowotnej i realizacja zgodnie z naukowymi podstawami pozwala na podnoszenie jakości opieki nad kobietą i rodziną. PIŚMIENNICTWO [1] Brzózka-Dróżdż B., Dawydzik L.T.: Sympozjum, Jakość Narodzin – Jakość Życia, Warszawa 1993 (abstrakt) – [2] Buławska K.: Problemy pielęgniarstwa, Zeszyt 2/2000, Zarząd Główny PTP, Warszawa 2000. – [3] Kulik T.B., Modzelewska T.: Problemy pielęgniarstwa, Zeszyt 1–2/ 2001, Zarząd Główny PTP, Warszawa 2001. – [4] Lewicka M., Iwanowicz-Palus G.: Edukacja ciężarnych, Magazyn Pielęgniarki i Położnej 2003, 2, 41. |
