Home >> Spis treści (vol. 6)

Aby cytować ten artykuł (To cite this article): WYBRAŃCZYK K,  SIPIŃSKI A., Nauczanie elementów psychologii w poszczególnych dziedzinach pielęgniarstwa   [w:] Kosińska M., Niebrój L. (red.), Poszerzenie Unii Europejskiej: polskie pielęgniarstwo w czasie zmian, Katowice: Wyd. ŚAM 2005, s. 75-77

Nagła bądź długotrwała choroba somatyczna wiąże się z fizycznym oraz psychicznym cierpieniem. Schorzenie i okoliczności z nim związane wywołują zróżnicowane reakcje emocjonalne. Dyskomfort psychiczny chorego jest konsekwencją: ·       odczuwanego bólu, wynikającego z jednostki chorobowej, ·       lęku: o swoje życie, o stan zdrowia, przed bólem, przed leczeniem i wykonywanymi zabiegami, przed ewentualnym kalectwem, przed przyszłością, ·       przekonania, że nie ma się żadnego wpływu na obecną sytuację, ·       tymczasowej zmiany otoczenia, ·       ewentualnego pogorszenia bytu materialnego z powodu choroby itp. Potrzeby emocjonalne chorego zależą w głównej mierze od: ·       osobowości chorego, ·       sytuacji rodzinnej, materialnej i zawodowej. Pamiętając o tych uwarunkowaniach, personel medyczny powinien do każdego pacjenta podchodzić indywidualnie, nie traktując go tylko jako przypadek chorobowy, zająć się nim kompleksowo. Starać się zaspokoić indywidualne potrzeby psychiczne i fizyczne każdej osoby. Poszczególne oddziały szpitalne mają swoją specyfikę. Dlatego absolwentki wydziałów pielęgniarskich akademii medycznych muszą swoją wiedzę poszerzyć i zmodyfikować. Dostosować ją do potrzeb poszczególnych oddziałów i zapoznać się z problemami przebywających na nich pacjentów. Na szczególną uwagę zasługuje oddział położniczy. Ciężarne, rodzące i położnice, które na nim przebywają, nie mogą być traktowane jak chore. Ciąża jest stanem fizjologicznym. Personel medyczny często uważa, że jedynej opieki, jakiej wymagają, to: ·       pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, ·       pomiar podstawowych parametrów przez położne, ·       wykonywanie ewentualnych zaleceń lekarskich, ·       pielęgnacja po cesarskim cięciu. Należy przyznać, że położne wykonują te czynności z dużym profesjonalizmem, jednakże ich podopieczne niejednokrotnie wymagają bardziej wsparcia psychicznego niż opieki pielęgniarskiej. Pojęcie zdrowia, czyli komfortu, jaki powinna odczuwać ciężarna, rodząca i położnica, zawiera w sobie komponent fizyczny i psychiczny. Ciąża jest dla organizmu dodatkowym, chociaż naturalnym obciążeniem [2]. Wiąże się  to  z  określoną kondycją fizyczną i psychiczną. Równowaga zostanie zachowana tylko wtedy, gdy o stan psychiczny zadba się tak samo, jak o fizyczny. Obecnie w szpitalach z powodów ekonomicznych nie zatrudnia się psychologów. Rolę tę częściowo muszą przejąć na siebie położne. One są odpowiedzialne za zaspokajanie potrzeb swoich podopiecznych, także tych emocjonalnych. Dlatego, ustalając program dla studentów akademii medycznych, zwłaszcza wydziału pielęgniarstwa, warto poszerzyć go o zagadnienia z dziedziny psychologii w poszczególnych działach medycyny. W trzecim trymestrze ciąży lęk odczuwany przez ciężarną osiąga wysoki poziom. Przyczyn  jest  wiele. W  momencie  przyjęcia  do  szpitala nie potrafią sobie one poradzić z silnym stresem, będącym następstwem konfrontacji z nową sytuacją. Nowe otoczenie oraz zbliżający się lub rozpoczynający poród nasilają jeszcze ten stan. Położna powinna nawiązać odpowiedni kontakt z ciężarną. Zdiagnozować główną przyczynę jej stresu i wpłynąć na jego rozładowanie. Poród będzie bardziej komfortowy, jeśli na tym etapie personel medyczny właściwie zrealizuje swe zadanie. Potrzeby psychiczne powinny być także zauważone przez położne na sali porodowej. Nadmiar negatywnych emocji odczuwanych przez rodzącą jest jedną z przyczyn depresji poporodowej [1]. Omawiane zagadnienia stanowią bardzo istotny problem. Potwierdzeniem tej tezy niech  będzie  przykład: położnica  z  powodu  nieprzyjemnych doznań porodowych i lęku o nowo narodzone dziecko była silnie pobudzona. W konsekwencji odmawiała przyjmowania posiłków, nie spała. Nie pozwalała na wykonanie toalety rany po cięciu cesarskim. W następstwie nie potrafiła właściwie zająć się swoim dzieckiem (np. nie była w stanie go nakarmić). Była w poważnym konflikcie z personelem medycznym i rodziną. Konsekwencji  takiego stanu można podawać wiele, ponieważ jedna rodzi następną. Zapewnienie położnicy będącej w takiej sytuacji pomocy psychologicznej byłoby bardziej ekonomiczne, gdyż niwelowanie konsekwencji jest bardziej pracochłonne i kosztowne. Dla pielęgniarek ginekologiczno-położniczych i położnych obowiązki związane ze stanem psychicznym ich podopiecznych nie mogą być nadmiernie obciążającą pracą, gdyż spełniają tym samym szczególną rolę, tak samo ważną, jak manualne czynności, które wykonują przy pacjentkach. Opieka psychologiczna nad ciężarną, rodzącą i położnicą oraz jej dzieckiem wymaga szczegółowego przygotowania do nietypowej roli psychoterapeutycznej. W programie nauczania studentów wydziałów pielęgniarskich zaplanowano ok. 60 godzin z zakresu psychologii, stanowiących  podstawę  teoretyczną. Niezbędne  wydaje  się  poszerzenie jej o zajęcia praktyczne. Należy każde zagadnienie medyczne uzupełnić wiedzą psychologiczną. Dotyczy to także innych dziedzin medycyny. Specyfika oddziałów i różnorodność pacjentów wpływają na konieczność indywidualnego postępowania z każdym z nich. Problemy emocjonalne pacjenta internistycznego są odmienne niż chirurgicznego. Każda jednostka chorobowa ma inne konsekwencje psychologiczne. Personel medyczny powinien umieć radzić sobie z nietypowymi reakcjami emocjonalnymi pacjentów, którym często można zapobiec dzięki odpowiedniej profilaktyce. Studenci  akademii  medycznych  muszą  sobie  zdawać  sprawę, że zdrowie psychiczne jest  równie  ważne  jak  fizyczne. W każdym dziale medycyny należy omówić zagadnienia z dziedziny psychologii. W programie nauczania wszystkie przedmioty zawodowe powinny być wzbogacone o te właśnie tematy. Pracownicy służby zdrowia muszą praktycznie wykorzystywać wiedzę psychologiczną w swojej pracy. Dla absolwentów akademii medycznych powinny być dostępne podyplomowe studia dokształcające z dziedziny psychologii poszczególnych dyscyplin (np. psychologii perinatalnej). PIŚMIENNICTWO [1] O’Hara, M.W., Swain A.M.: Rates and risk of postpartum depresion-a metaanalysis, Women International Review of Psychiatry 1996, 8, 37–54. – [2] Pisarski T., Skrzypczak J.: Opieka nad kobietą ciężarną. Położnictwo i ginekologia, pod red. T. Pisarskiego,  PZWL, Warszawa 1993, 235.