Home >> Spis treści (vol. 6)

Aby cytować ten artykuł (To cite this article):  PRZEORSKA-NAJGEBAUER T., HORNIK B., KOPCZYŃSKA E, SZEWIECZEK J., Przygotowanie zawodowe pielęgniarek do pełnienia funkcji edukacyjnej   [w:] Kosińska M., Niebrój L. (red.), Poszerzenie Unii Europejskiej: polskie pielęgniarstwo w czasie zmian, Katowice: Wyd. ŚAM 2005, s. 65-68

Edukacja zdrowotna to proces, w trakcie którego ludzie uczą się dbać o zdrowie  własne  i otaczającej ich społeczności. Koncentruje się na uświadomieniu związków między zdrowiem człowieka a jego stylem życia oraz środowiskiem fizycznym i społecznym. Składa się z kilku etapów – od uświadomienia sobie problemów zdrowia do decyzji osobistych i działań w celu zmiany zachowań zdrowotnych [1,6]. Przyczynia się do wszechstronnego wychowania, stanowi wkład w podnoszenie ogólnej kultury społeczeństwa [1,4]. Polega na przekazaniu wiedzy, wykształceniu umiejętności, a także mobilizacji do aktywnej troski o własne zdrowie, aktywnego uczestnictwa w procesie leczenia i samodzielnego pogłębiania wiedzy. Jest procesem ciągłym, wymaga sprawdzania, przypominania, poszerzania wiedzy i umiejętności. Miejsce edukacji zdrowotnej, terapeutycznej we współczesnej medycynie jest niepodważalne. Nie do końca natomiast zostało określone, kto, w jakim stopniu i na jakim szczeblu ma zająć się edukacją, by przynosiła wymierne efekty zdrowotne, lepszą jakość życia a  nawet efekty finansowe.  W Ustawie o zawodach pielęgniarki i położnej z dnia 5 lipca 1996 roku podano zakres obowiązków pielęgniarki, a jedną z wymienionych funkcji   jest edukacja zdrowotna obejmująca zarówno ludzi zdrowych, jak i chorych. Pielęgniarki stanowią najliczniejszą, wykwalifikowaną grupę zawodową  służby zdrowia. By spełniały się w roli edukatorów, należy przygotować je do realizacji tego zadania. Powinny znać zasady i  metody opracowywania, wdrażania programów edukacyjnych i mieć świadomość  konieczności  stałego doskonalenia swych umiejętności w tym zakresie. Cel badań Celem badań było poznanie opinii studentek kierunku pielęgniarskiego na temat uzyskanego w toku dotychczasowych studiów przygotowania do prowadzenia edukacji zdrowotnej. Materiał i metody Badaniem objęto 84  studentki IV semestru 3-letnich studiów licencjackich na Wydziale Opieki i Oświaty Zdrowotnej  Śląskiej Akademii Medycznej. Średnia wieku badanych wynosiła 22 ± 1 rok.  W badaniach zastosowano autorski kwestionariusz ankiety. Wyniki i ich omówienie Spośród 6 rodzajów świadczeń pielęgniarskich wymienionych w Ustawie  o zawodach pielęgniarki i położnej, edukację zdrowotną jako jedno z trzech najważniejszych  wskazało 45% ankietowanych.                   Ryc. 1. Najistotniejsze świadczenia pielęgniarskie wskazywane przez respondentki (źródło: badanie własne). O istotnym znaczeniu edukacji medycznej dla zdrowia społeczeństwa przekonanych jest 76% studentek, ale równocześnie 3% uważa, że edukacja nie ma znaczenia, a 21% nie ma zdania na ten temat. Respondentki uważają rolę pielęgniarki w tym zakresie za bardzo  ważną, gdyż pielęgniarka „potrafi jasno przekazać informacje”, „ma większy kontakt z cho-rymi”. Jednocześnie istnieją wśród badanych wątpliwości, czy pielęgniarka jest wystarczająco przygotowana do nauczania o zdrowiu. Ocena aktualnego stanu realizacji zadań edukacyjnych  przez służbę zdrowia wygląda  gorzej. Na podstawie własnych doświadczeń większość badanych (81%) uważa, że placówki  służby  zdrowia  realizują  zadania  edukacyjne  w  niewystarczającym stopniu. W badaniach A. Piątek poziom opieki pielęgniarskiej w dwóch wybranych szpitalach wojskowych oceniono na 84,5 punktu procentowego, a w dwóch szpitalach uzdrowiskowych na 57 punktów procentowych w skali od 0 do 100. W tych samych placówkach poziom edukacji zdrowotnej oceniono zaledwie na 39 punktów procentowych. Oznacza to, że pielęgniarki w niewystarczającym stopniu uczestniczyły w utrwalaniu wyników dotychczasowego leczenia oraz przygotowaniu i motywowaniu  pacjentów do przyjęcia odpowiedzialności  za swoje zdrowie. Działania te są niezbędne do wykształcenia pozytywnych postaw zdrowotnych [5].  Z badań N. Gozdek przeprowadzonych wśród pielęgniarek poradni dziecięcych i rodziców małych dzieci wynika, że tylko 35% rodziców ocenia pozytywnie rolę edukacyjną pielęgniarek, a same zainteresowane krytycznie oceniają swoją aktywność w tym obszarze [3]. Pełnienie funkcji edukacyjnej wymaga doświadczenia i przygotowania metodycznego oraz merytorycznego. W prezentowanej pracy, w opinii 67% studentek program studiów licencjackich przygotowuje prawidłowo do szeroko rozumianej edukacji zdrowotnej. Jeszcze więcej, bo 77%, ocenia pozytywnie program w zakresie przygotowania do edukacji terapeutycznej, adresowanej do chorego. Jednak tylko 55% studentek uznało swoje umiejętności w zakresie edukacji, jako wystarczające do zastosowania w praktyce. Z badań przeprowadzonych przez N. Gozdek z Katedry i Zakładu  Pedagogiki Wydziału Pielęgniarskiego AM w Lublinie wynika, że na 60 pielęgniarek pracujących w poradniach dziecięcych, 38 (63%) odczuwa braki w przygotowaniu do świadomego i efektywnego prowadzenia działalności dydaktyczno-wychowawczej [3]. Podobne są wyniki prezentowanej pracy: większość ankietowanych  studentek, bo aż 85%, widzi u siebie potrzebę dalszego pogłębiania wiedzy i umiejętności z zakresu edukacji zdrowotnej. Świadomość ta jest zjawiskiem bardzo pozytywnym, wymagającym większego zainteresowania ze strony organizatorów procesu kształcenia licencjackiego dla studentek, a także aktualnie pracujących już pielęgniarek. Kształcenie właściwych postaw zdrowotnych u innych wymaga przekonania o celowości  prowadzonych działań i poczucia odpowiedzialności za własne zdrowie oraz troski o zdrowie innych. Według 68% studentek proponowany tok i program zajęć na studiach pielęgniarskich kształtują poczucie odpowiedzialności za zdrowie innych i własne. Jednak wiele wypowiedzi było krytycznych. Ze względu na przeładowanie programu treściami teoretycznymi, klinicznymi, niekorzystną dla ankietowanych organizację zajęć i ko-nieczność dojazdów na zajęcia w odległe od siebie miejsca, studentki zmuszone są prowadzić bardzo niekorzystny dla ich zdrowia tryb życia. Zastanawiający  jest  fakt, że  młodzież przygotowująca się do wykonywania zawodu pielęgniarskiego, z jednej strony akceptuje  obowiązek  pełnienia  funkcji  edukacyjnej, z drugiej zaś chętnie odsuwa go od siebie. Okazuje się, że na pytanie, kto powinien edukować ludzi zdrowych i chorych, 44% badanych odpowiedziało, że specjalnie do tego przygotowany pracownik, np. edukator  zdrowia.  W przekonaniu  jedynie 54% ankietowanych rola ta należy do lekarza i pielęgniarki. Zajęcia z zakresu edukacji zdrowotnej, realizowane w ramach przedmiotu pielęgniarstwo internistyczne, w opinii 50% ankietowanych wpływają pozytywnie na kształtowanie umiejętności edukatorskich, 36% nie ma zdania na ten temat, 14% uważa, że nie mają one wpływu na ich umiejętności. Wśród osób niezadowolonych pojawiają się sugestie, by zwiększyć liczbę zajęć praktycznych, w czasie których studentki będą mogły kształcić różne umiejętności, m.in. edukatorskie.  Wniosek 1.     W opinii studentek kierunku pielęgniarskiego program studiów licencjackich powinien w jeszcze większym stopniu uwzględniać praktyczne przygotowanie przyszłych pielęgniarek do prowadzenia edukacji zdrowotnej. PIŚMIENNICTWO [1] Charońska E.: Zarys wybranych problemów edukacji zdrowotnej, Centrum Edukacji Medycznej, Warszawa 1997. – [2] DESG. List o Nauczaniu Cukrzycy nr 11 – Program edukacji terapeutycznej. – [3] Gozdek N.: Diagnoza działalności edukacyjnej pielęgniarek – podstawą tworzenia programu doskonalenia zawodowego, Problemy Pielęgniarstwa 1995, 1–2 (5), 129–132. – [4] Mazurkiewicz E.A.: Podstawy wychowania zdrowotnego, [w:] Higiena i ochrona zdrowia, pod red. Z.J. Brzezińskiego, C.W. Korczaka, Warszawa 1975, 472. – [5] Piątek A.: Jakość opieki pielęgniarskiej warunkiem efektywności szpitala, Problemy Pielęgniarstwa 1995, 1–2 (5), 89–93. – [6] Woynarowska B.: Zdrowie, edukacja do zdrowia, promocja zdrowia, [w:] Biologiczne i medyczne podstawy rozwoju i wychowania, pod red. A. Jaczewskiego, Warszawa 1994, 120.