Home >> Spis treści (vol. 6)

Aby cytować ten artykuł (To cite this article):  KOSIŃSKA M., Znaczenie zlecenia lekarskiego dla praktyki pielęgniarskiej   [w:] Kosińska M., Niebrój L. (red.), Poszerzenie Unii Europejskiej: polskie pielęgniarstwo w czasie zmian, Katowice: Wyd. ŚAM 2005, s. 153-154

Nowa  sytuacja  prawna, będąca  konsekwencją  Karty  Praw Pacjenta oraz Ustawy o zawodzie pielęgniarki i położnej, sugeruje rozważenie dotychczasowych form relacji pacjent-lekarz-pielęgniarka. Ewolucja następuje w kierunku upodmiotowienia pacjenta oraz rozszerzenia uprawnień i samodzielności pielęgniarki. Dotychczas zlecenie lekarskie traktowane  było  jako bezwzględny nakaz dla pielęgniarki wykonania czegoś (co zawarte jest w zleceniu) pacjentowi, tj. osobie, która poddała się leczeniu. Obowiązujące aktualnie zapisy  prawne  sytuację  tę  znacznie  łagodzą, chociaż nie do końca ją wyjaśniają, zwłaszcza w sferze organizacyjnej. Pielęgniarka jako osoba zobowiązana do wykonania zleceń lekarskich ma prawo w przypadku uzasadnionych wątpliwości domagać się od lekarza, który wydał zlecenie, uzasadnienia jego potrzeby oraz ma prawo odmówić wykonania, podając niezwłocznie przyczynę odmowy na  piśmie (Art. 22 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej). Zapis ten odnosi się do wykonującej zawód, a więc do każdej, niekoniecznie zatrudnionej w tym samym co lekarz zakładzie, czy też prowadzącej samodzielną działalność gospodarczą. Sytuacje życiowe wskazują, że konieczne jest pewne uściślenie interpretacji tego prawa w praktyce, zagwarantowanie pielęgniarkom w pracy przejrzystej sytuacji organizacyjno-prawnej i moralnej. Stawianie pielęgniarki w sytuacji przymusu wykonania czyjejś decyzji pozbawiało ją wolności wyboru, a organizacyjnie podporządkowywało decydentowi, co z kolei stało w sprzeczności z formalnym zapisem podległości. Jeśli istnieje podstawa prawna nakazująca uzgadnianie wszelkich poczynań z pacjentem, czy zatem nie nadeszła pora, aby odpowiedzieć na pytanie: czy zlecenie lekarskie jest dla pielęgniarki, czy dla pacjenta? Jak głęboko w świadomości tkwią utrwalone przez tradycje nawyki, niech służy przykład: na pytanie to, zadane 280 pielęgniarkom, tylko 15% odpowiedziało, że zlecenie lekarskie jest dla pacjenta. W przypadku „zleceń lekarskich” mamy do czynienia ze specyficzną formą komunikacji na linii lekarz-pacjent-pielęgniarka. Lekarz prowadzący pacjenta w procesie leczenia wskazuje, co jest niezbędne do złagodzenia objawów chorobowych i zniwelowania choroby, jakie leki, zabiegi i w jaki sposób powinny być przez chorego stosowane. Czyni to na piśmie, przy nazwisku konkretnej osoby.  Stanowi to pisemną informację dla pielęgniarki – każdej, do której zwróci się chory o pomoc w stosowaniu zaleceń leczniczych – potwierdzającą, że pacjent jest w trakcie leczenia. Zadanie pielęgniarki polega zatem na  udzieleniu pomocy choremu w dostosowaniu się do wymogów leczenia, a następnie na potwierdzeniu na piśmie w celu przekazania informacji zwrotnej lekarzowi o przebiegu procesu leczenia i ewentualnych spostrzeżeniach mogących mieć wpływ na dalsze decyzje.  Oprócz  tego  zadaniem  pielęgniarki  jest  udzielenie  choremu informacji wspomagających, mających znaczenie w procesie leczenia, odnoszących się do postępowania zgodnego i sprzyjającego temu procesowi. Wstrzymanie się pielęgniarki od wykonania zlecenia lekarskiego zwykle podyktowane jest pojawieniem się, po podjęciu decyzji przez lekarza, nowych okoliczności, wymagających weryfikacji postępowania leczniczego lub wręcz stojących w sprzeczności z nim. Bardzo często z takimi sytuacjami stykają się pielęgniarki środowiskowo-rodzinne, które postrzegają u chorego objawy wskazujące na konieczność wstrzymania i/lub wycofania się z kontynuacji zaordynowanego leczenia. Po udzieleniu odpowiednich informacji choremu, odstępują od wykonania zleceń, bywa też, że podejmują interwencje łagodzenia negatywnych objawów. Czyni tak, jak wskazują przeprowadzone badania, 35%  ankietowanych  pielęgniarek [1]. Przy  czym  odsetek ten wzrasta do 100% w grupie osób o dłuższym, ponad 15-letnim stażu pracy na stanowisku pielęgniarki środowiskowej. Wśród sytuacji, w których pielęgniarki podejmują interwencje, obok wstrząsu, duszności, spadku lub wzrostu poziomu cukru we krwi, ataku padaczki, wymieniane są także: odstawienie leku, podanie leku łagodzącego nasilone objawy, zmiana dawki leku.                      Zlecenie lekarskie jest dla pielęgniarki jedną z wielu informacji niezbędnych do ustalenia indywidualnego wobec pacjenta toku postępowania pielęgnacyjnego, w tym obserwacji, wsparcia, edukacji, a w środowisku domowym organizacji życia w nowych, zmienionych przez chorobę warunkach.  W środowisku szpitalnym opisana powyżej sytuacja, tzn. zlecenie, jest formą komunikacji ze wszystkimi, którzy biorą udział w procesie leczenia pacjenta, a treści w nim zawarte skierowane są także do innych lekarzy i grup zawodowych, nie tylko do pielęgniarek, np. zlecenie wykonania badań laboratoryjnych czy konsultacji specjalistów. Inną, szczególną formą interdyscyplinarnej pracy zespołowo-zadaniowej są np. akcje ratowania życia chorego, które wymagają wyłonienia osoby kierującej postępowaniem całego  zespołu, posiadającej  w  danym  czasie  spośród obecnych najwyższe kompetencje i motywacje do przewodzenia akcją. Należy zaznaczyć, że główne czynności wykonywane są przez nią samą, pozostali zaś stanowią pomoc. Odpowiedzialność za efekt ponosi wówczas osoba wiodąca w akcji. Czynnikiem integrującym wszystkich jest cel – ratowanie życia. Na  ten  czas  dana  osoba  przejmuje  funkcje  lidera, za  którym  podążają  inni. Ale i wtedy zlecenie jest dla pacjenta. Dobrowolność udziału i podział zadań w zespole wynikają z posiadanych umiejętności oraz obowiązku moralnego. Traktowanie  zlecenia  lekarskiego  jako wskazówki dla pacjenta o zachowaniu się w procesie leczenia daje możliwość osobie chorej wyboru instytucji i osób, które pomogą  rozwiązać jej problemy zdrowotne, jest też ze wszech miar przejawem respektowania Karty Praw Pacjenta. PIŚMIENNICTWO [1] Kosińska M., Franek G., Cabaj M.: Podejmowanie decyzji na stanowisku pielęgniarki środowiskowej – możliwości i ograniczenia. Materiały z konferencji naukowej: „Pielęgniarstwo środowiskowe w nowych warunkach opieki zdrowotnej”, ŚAM Katowice, 14–15 maja 1993 r., s. 144–152. – [2] Ustawa z dnia 30 sierpnia 1991 r. o  zakładach  opieki  zdrowotnej. Dz.U.91.91.408  z  późniejszymi  zmianami. – [3] Ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej. Dz. U. 96.91.410 z późniejszymi zmianami.