|
Seria wydawnicza EUKRASIA Vol. 5 Unemployment and Health Care |
Home Eukrasia vol. 5 - Contents
|
Paweł Zagożdżon, Leszek Zaborski Dynamika zmian bezrobocia a ryzyko zgonu Wpływ bezrobocia na zwiększenie ryzyka zgonu odnotowywano w zachodnich społeczeństwach stosunkowo wcześnie. Istnieje wiele badań epidemiologicznych wskazujących na związek pomiędzy utrata pracy a późniejszym wzrostem umieralności w populacji osób, które straciły źródło utrzymania [1,2,3]. Doniesienia te wskazywały również na dodatnią korelację pomiędzy wysokim poziomem bezrobocia a zwiększonym współczynnikiem umieralności w poszczególnych regionach analizowanych państw wysoko uprzemysłowionych [3]. Posiadanie pracy ma nie tylko wymiar ekonomiczny, lecz także wiele istotnych aspektów społecznych i psychologicznych. Praca dostarcza innych aspektów tożsamości, uruchamia wrodzone zdolności, reguluje codzienną aktywność i umożliwia kontakt z innymi ludźmi. Nowe zjawisko społeczne, jakim jest bezrobocie w Polsce, wymaga również oceny pod względem skutków zdrowotnych, które mogą być konsekwencją utraty pracy. Celem niniejszej analizy jest ocena wpływu zmian poziomu bezrobocia w poszczególnych rejonach województwa gdańskiego na przeżywalność populacji ogólnej w okresie dynamicznych zmian w tym zakresie w latach 1992–1996. Metody Badanie jest retrospektywną analizą przeżywalności w populacji osób, które zmarły na terenie województwa gdańskiego w okresie od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 1996 roku. Informacje pochodziły z kart zgonów osób zamieszkujących w analizowanym okresie na obszarze byłego województwa gdańskiego. Dokumenty te, oprócz dat urodzin i zgo-nu zawierały również informacje o przyczynie śmierci, płci, wykształceniu oraz o miejscu zamieszkania. Przyczyny zgonów kodowano wg Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów (rewizja IX). Dane o zmianach poziomu bezrobocia w poszczególnych 8 rejonach województwa gdańskiego w analogicznym okresie (1992–1996 roku) uzyskano z Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku. Analizę przeżywalności przeprowadzono za pomocą metody Kaplan-Meyera w analizie jednoczynnikowej oraz proporcjonalnego hazardu Coxa w analizie wieloczynnikowej. Do analizy wieloczynnikowej, oprócz zmiany poziomu bezrobocia w rejonie zamieszkania, wyrażonej w procentach lub za pomocą zmiennej jakościowej (wzrost bezrobocia lub jego brak), włączono dodatkowo płeć i wykształcenie (6 kategorii). WYNIKI W okresie 1992–1996 odnotowano 62 736 zgonów na terenie województwa gdańskiego, z czego 23 936 (35%) wystąpiło w roku, w którym wzrosło bezrobocie w porównaniu do poziomu zatrudnienia z roku poprzedniego. Zmiana stopy bezrobocia w sposób istotny statystycznie wpływała na zwiększenie ryzyka zgonu, uwzględniając wszystkie przyczyny zgonów ogółem. Wzrost bezrobocia o 1% w rejonie zamieszkania był związany ze wskaźnikiem hazardu 1,02 (95% przedział ufności 1,016–1,024) w analizie wieloczynnikowej uwzględniającej różnice w wykształceniu i płci. Analizując szczegółowe przyczyny zgonów stwierdzono, że największe ryzyko, związane ze wzrostem bezrobocia w rejonie zamieszkania dotyczy zgonów z powodu chorób układu krążenia. Wzrost bezrobocia o 1% w rejonie zamieszkania był związany ze wskaźnikiem hazardu 1,036 (95% przedział ufności 1,032–1,042) dla zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych. Dane dotyczące ryzyka zgonu z innych przyczyn przedstawiono w tabeli I. Tabela I. Wskaźniki hazardu w modelu proporcjonalnego hazardu Coxa związane ze zmianą (wyrażaną w procentach) wskaźnika bezrobocia w rejonie zamieszkania
Analizując wpływ tylko kierunku zmian w poziomie zatrudnienia (wzrost lub spadek bezrobocia) w rejonie zamieszkania na zwiększone ryzyko zgonu również stwierdzono istnienie znamiennego statystycznie związku. Wzrost bezrobocia był związany ze wskaźnikiem hazardu [1,2] (95% przedział ufności 1,17–1,23) w analizie jednoczynnikowej i ze wskaźnikiem hazardu [1,12] (95% przedział ufności 1,09–1,13) w analizie wieloczynnikowej dla zgonów z powodu wszystkich przyczyn. Na rycynie 1 przedstawiono krzywe przeżywalności, obrazujące tę zależność. {ryc. nie jest dostępna w wersji elektronicznej teksu] Dyskusja Przedstawione wyniki są w zasadzie zgodne z konkluzjami badań zachodnich, potwierdzającymi istnienie zależności pomiędzy bezrobociem a zwiększoną umieralnością. Analizy epidemiologiczne, z których pochodzą te wnioski miały charakter badań kohortowych i ekologicznych (korelacyjnych). Wiarygodniejsze wnioskowanie można przeprowadzić na podstawie badania prospektywnego (kohortowego). Przykładowe rezultaty tego rodzaju badań brytyjskich szacują wzrost ryzyka zgonu u osób, które straciły prace na 20–30% [2,3]. Niniejsze badanie ma w sobie elementy badania kohortowego i ekologicznego, gdyż narażenie w postaci zmiany bezrobocia dotyczyło nie poszczególnych osób, ale całych regionów, w których te osoby zamieszkiwały w roku zgonu. Tym niemniej wykazano, że zmiany bezrobocia w rejonie zamieszkania (obszar ok. 1/8 części byłych województw) mogą wpływać na krótkoterminowe ryzyko zgonu w populacji ogólnej. Główny zarzut metodologiczny stawiany badaniom nad bezrobociem dotyczy możliwości błędu selekcji [4,5]. Nie ma pewności, czy u osób, które tracą pracę, dochodzi do pogorszenia zdrowia przed tym zdarzeniem czy też po nim. Jednak wiele obserwacji o charakterze psychologicznym i socjologicznym każe rozważać tę drugą, postulowana i w tym badaniu możliwość. U osób bezrobotnych częściej dochodzi do rozwoju depresji i zespołów lękowych. Osoby bez pracy mają mniej możliwości utrzymywania kontaktów ze swoim środowiskiem społecznym, co jest coraz bardziej uznawanym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia w postaci np. braku społecznego wsparcia [6,7]. U osób bezrobotnych, szczególnie w okresach niestabilności ekonomicznej, nasilają się czynniki ryzyka chorób układu krążenia o charakterze psychosocjalnym, co tłumaczyłoby obserwowaną w niniejszej analizie zależność pomiędzy wzrostem bezrobocia a większą umieralności z powodu przyczyn sercowo-naczyniowych [8–13]. Wzrost bezrobocia w rejonie zamieszkania wskazuje nie tylko na zwiększenie liczby osób bezrobotnych, lecz także na narastanie poczucia zagrożenia bezrobociem u osób zatrudnionych, co również może mieć podobne konsekwencje psychosocjalne. Należy podkreślić zgodność niniejszego doniesienia z innymi analizami o podobnym, korelacyjnym charakterze, pochodzącymi z innych krajów europejskich [2,3,14,15]. W świetle zdrowia publicznego i medycyny społecznej bezrobocie staje się istotnym czynnikiem warunkującym stan zdrowia oraz przeżywalność populacji [16]. Wnioski Obserwuje się pośredni wpływ bezrobocia na ryzyko zgonu i stan zdrowia populacji w obrębie mniejszych społeczności lokalnych. Opracowując nowoczesne strategie profilaktyki zdrowotnej należy mieć na uwadze nie tylko działania nakierowane na zwalczanie poszczególnych czynników ryzyka, lecz także społeczno-ekonomiczne uwarunkowania sytuacji zdrowotnej w danym rejonie geograficznym. Trudno sobie wyobrazić działania tego rodzaju realizowane przez medycynę kliniczną. Istnieje potrzeba przewartościowania celów, jakie wyznacza się w ramach polityki zdrowotnej, poprzez uwzględnienie psychospołecznych determinant stanu zdrowia i skoordynowanie jej działań w obrębie całościowo realizowanego programu poprawy warunków socjalnych. Piśmiennictwo [1] Martikainen P.T., Valkonen T.: Excess mortality of unemployment men and women during of rapidly increasing unemployment, Lancet 1996, Oct. 5, 348 (9032), 904. – [2] Moser K.A. et al.: Unemployment and mortality in the OPCS Longitudinal Study, Lancet 1994 Dec. 8, 2(8415), 1324–1329. – [3] Brenner M.H.: Mortality and economic instability: detailed analyses for Britain and com-parative analyses for selected industralised countries, lnt. J. HEalth. Serv. 1983, 13(4), 563–620. – [4] Bartley M.: Unemployment and ill health: understanding the relantionship, J. Epidemiol. Community. Health 1994 Aug. 48 (4), 333–337.– [5] Jin R.L. et al.: The impact of unemployment on health: a review of the evidence, Can. Med. Assoc. J. 1995 Sep. 1, 153(5), 529–540. – [6] Brenner M.H.: Unemployment and health in the context of economic change. Soc. Sci. MeD. 1983, 17(16), 1, 125–138. – [7] Iversen I. et al.: Unemployment and mortality in Denmark, 1970–1980, Br. Med. J. Clin. Res. Ed. 1987, Oct. 295 (6603), 879–884. – [7] Wagstaff A.: A series of analysis of the relan-tionship between unemployment and mortality, Soc. Sci. Med. 1985, 21 (9), 985–996. – [8] Brenner M.H.: Economic instability, unemployment rates, behavioral risk, and mortality rates in Scotland 1952–1983, Int. J. Health. Serv. 1987, 17(3), 475–487. – [9] Moser K.A. et al.: Stress and heart di-sease: evidence of associations between unepmloyment and heart: disease from the OPCS L Study, Postgrad. MeD. J. 1986, Aug. 62 (730), 797–799. – [10] Lown B.: Sudden cardiac death: biobe-havioral perspective. Circulation, 1987, Jul. 76 (1 Pt 2): I, 186–196. – [11] Kubzansky L.D. et al.: Is worrying bad for your heart? A prospective study of worry and coronary heart disease in the Normative Aging Study, Circulation 1997, Feb. 18, 95 (4), 818–824. – [12] Shewry M.C. et al.: Variation in coronary risk factors by social status: results from the SHHS, Br. J. Gen. Pract. 1992 Oct. 42 (363), 406–410. – [13] Kawachi I. et al.: Social class inequalities in the decline of coronary heart disease among New Zeland men, 1975–1977 to 1985–1987, Int. J. Epidemiol. 1991, Jun. 20 (2), 393–398. – [14] Charlton J.R. et al.: Unemployment and mortality: a small area analysis, J. Epidemiol. Community. Health 1987, Jun. 41 (2), 107–113. – [16] Berkman L.F., Kawachi I.: Social Epidemio-logy, Oxford University Press 2000. |
|
To cite this article: Zagożdżon P., Zaborski L., Dynamika zmian bezrobocia a ryzyko agonu [in:] Niebrój L., Kosińska M., Unemployment and Health Care, Katowice: Wyd. SAM 2004, p. 31-34 |
